K-Pop, blinkende business met duister kantje

BTS, 's werelds populairste boyband. ©rv

De Beatles en de Stones heten vandaag BTS en BLACKPINK en komen uit Zuid-Korea, waar in een rotvaart perfect gepolijste popgroepen worden geboetseerd in talentfabrieken. K-pop, met zijn catchy deuntjes en gemillimeterde choreografie, is een miljardenindustrie met devote fans tot in Vlaanderen. Maar achter de blinkende façade schuilt een donker kantje.

Zes adonissen in pastelkleurige hemden kijken zelfverzekerd en lichtjes verveeld in de camera, handen losjes in de broekzak, met op de achtergrond een door een zonsondergang paars-roze gekleurde lucht. Als ze wegwandelen, komt het zevende groepslid - Jimin - van achter hun rug tevoorschijn.

Hij vormt een pistool met zijn vinger, houdt zijn hoofd scheef en schiet naar de kijker met een gefluisterde ‘pow’.

'Dynamite' van BTS, nu al een historische videoclip.

Historische clip

Het is de openingsscène van een nu al historische videoclip. Binnen 24 uur na de lancering van ‘Dynamite’, het jongste nummer van BTS, eind vorige maand, was de video al meer dan 100 miljoen keer bekeken. Niemand deed ooit beter dan de Zuid-Koreaanse supergroep, ’s werelds populairste boyband.

Historisch ook omdat het de eerste single is die BTS volledig in het Engels zingt. ‘So I’ma light it up like dynamite’, klinkt het, zodanig sticky dat de na-na-na-na’s na één luisterbeurt onherroepelijk blijven hangen. Het levert BTS de ultieme bekroning op in muziekland: de eerste plaats in de Amerikaanse Billboard Hot 100-hitparade, nu al twee weken op een rij.

Fenomenale opmars

Die prestatie zet een uitroepteken achter de fenomenale opmars van de band en van een hele subcultuur. De zeven ‘Bangtan Boys’ van BTS zijn de vaandeldragers van de K-pop, de waanzinnig populaire, eindeloze stroom aan Zuid-Koreaanse popmuziek die vanuit Seoel naar alle hoeken van de wereld vloeit.

Ik schat dat de doelgroep van 12 tot 35 jaar gaat, maar het kan ook ouder zijn. De hype blijft groeien. En de onverstaanbare taal? Ik hou ervan, van de tongvallen en van de intonaties.
Lena Scheers
Mede-oprichtster K-pop Belgium Society

K-pop is een verzamelnaam voor een parade aan catchy songs, uitgevoerd door gezandstraalde jonge goden en godinnen die dankzij hun synchrone choreografie en modieuze outfits van elke tot in de puntjes geproducete videoclip een kleurrijk visueel spektakel maken. Nieuw is K-pop zeker niet. Iedereen kent de springerige monsterhit ‘Gangnam Style’, met het bijbehorende lassodansje, van 2012. Verbazend blijft het fenomeen misschien wel. Ondanks de moeilijke taal en de verre afkomst is K-pop al lang helemaal doorgebroken in het Westen.

Compleet pakket

‘K-pop is een compleet pakket van muziek, styling, dans, performance en meer’, zegt Lena Scheers, al fan sinds ze meer dan tien jaar geleden toevallig via YouTube op een Koreaanse varietyshow botste. De 34-jarige grafisch ontwerpster is medeoprichtster van de K-pop Belgium Society, een club van Belgische K-poppers die geregeld evenementen organiseert.

Op het K Community Festival in Vorst Nationaal, waar naast popmuziek ook andere Koreaanse cultuur aan bod kwam zoals taekwondo en hanji - traditioneel handgemaakt papier - kwam vorig jaar meer dan 3.000 man af, en niet alleen tieners. ‘Ik schat dat de doelgroep van 12 tot 35 jaar gaat, maar het kan ook ouder zijn. De hype blijft groeien.’ En de onverstaanbare taal? ‘Ik hou ervan, van de tongvallen en van de intonaties’, zegt Scheers.

Het is niet helemaal echt, maar ook niet helemaal nep. Het is geweldig entertainment.
Derya
Antwerpse K-popfan

Geen barrière, vindt ook een 16-jarige Brugse scholier die in de ban is van K-pop en vooral BTS, die ze vorig jaar aan het werk zag in een tot de rand gevuld Stade de France in Parijs. Andere favorieten zijn de meisjesgroep BLACKPINK en nieuwkomers als Stray Kids en Ateez. ‘De teksten worden op het internet vertaald, dus dat is geen enkel probleem.’ Ze zingt ook mee in het Koreaans, waarvan ze dankzij online lessen een kleine basis onder de knie kreeg. Afgelopen zomer volgde de tiener, die haar naam liever niet in de krant wil, drie maanden lang elke week Zoom-les bij een lerares in Seoel die ze via Instagram vond. ‘Het is ver, het is anders. Ik zou heel graag eens naar daar gaan.’

Industrieel systeem

Het draait niet puur om muziek, maar om het beleven van het ‘fandom’, vindt de 33-jarige Derya uit Antwerpen, een K-popliefhebber die initieel weigerachtig stond tegenover het genre wegens té blinkend, maar toch verkocht raakte. ‘De groepen kunnen niet alleen bestaan vanwege hun muziek, er wordt een heel online universum gecreëerd rond de idolen. Dat is heel aantrekkelijk om te volgen. Het is niet helemaal echt, maar ook niet helemaal nep. Het is geweldig entertainment.’

1,2 miljard
Het Zuid-Koreaanse ministerie van Cultuur berekende dat alleen al de hit ‘Dynamite’ van BTS de nationale economie 1.700 miljard won (een fabelachtige 1,2 miljard euro) zou opleveren.

Toevallig is dat niet. Weinig aan K-pop is organisch. Integendeel, het is het product van een industrieel systeem dat continu verslavende melodieën en gepolijste idolen van de band laat rollen als waren het SUV’s van Hyundai. De populaire K-popgroepen worden samengesteld door een handvol grote muziekstudio’s, die rekruteren uit een enorme pool van spartaans opgeleid talent. Jonge Zuid-Koreanen met showbizzambities kunnen zich aanmelden voor een doorgedreven zang- en vooral danstraining, die in het beste geval uitmondt in een ‘debuut’ van een nieuwe groep of een solocarrière als K-popidool.

Beursnotering

De drie grote studio’s zijn de beursgenoteerde mastodonten SM Entertainment, YG Entertainment en JYP Entertainment. Daar is Big Hit Entertainment, de machine achter de internationale goudmijn BTS, bijgekomen. Onlangs kondigde Big Hit het plan aan om naar de beurs van Seoel te trekken en daar 963 miljard won (680 miljoen euro) op te halen. Dat zou het bedrijf een waardering van 3,3 miljard euro opleveren.

De verwachtingen zijn hoog, het gaat om de grootste introductie op de Koreaanse beurs in meer dan drie jaar. Big Hit belooft het debuut van een nieuwe groep dit jaar, nu sommige leden van BTS dreigen te worden opgeroepen voor hun verplichte legerdienst, iets wat toekomstige beleggers nerveus kan maken.

Stray Kids. ©rv

Het megasucces maakt van K-Pop een van de lucratiefste en invloedrijkste exportproducten uit het land van Samsung. Het Zuid-Koreaanse ministerie van Cultuur, Sport en Toerisme berekende deze week dat alleen al ‘Dynamite’ van BTS de nationale economie 1.700 miljard won (een fabelachtige 1,2 miljard euro) zou opleveren.

Net zoals de Beatles in de jaren 60 in de VS landden, creëert K-Pop een hausse in de Koreaanse cultuur over de hele wereld.
Kim Jae-hwan
Directeur Korean Cultural Center in Brussel

‘Dat bedrag omvat de verkoop en de rimpeleffecten op aanverwante industrieën zoals cosmetica en voeding, en de stimulans voor de werkgelegenheid’, zegt Kim Jae-hwan, directeur van het Korean Cultural Center in Brussel, een van de buitenlandse posten van de Zuid-Koreaanse overheid die dient om de cultuur van het land wereldwijd promoten. Wat die werkgelegenheid betreft: ‘Dynamite’ gaat naar schatting 8.000 jobs opleveren. 8.000 banen, dankzij één spekgladde hit van 3 minuten en 44 seconden.

Hallyu

K-Pop is de schuimkop op de aanzwellende golf van Koreaanse cultuur die de wereld overspoelt sinds de liberalisering van het land, een fenomeen dat ‘hallyu’ genoemd wordt. Hallyu omvat niet alleen popmuziek, maar ook K-drama, zoals de Oscarwinnaar ‘Parasite’ en de vele Koreaanse films en tv-series die op Netflix te vinden zijn.

‘Hallyu heeft wereldwijd een groot aantal enthousiaste fans, van Azië, Europa en Amerika tot Afrika’, zegt Kim. ‘Het toont aan dat steeds meer mensen de Koreaanse cultuur appreciëren, en dat Koreaanse culturele producten zo opvallend zijn dat ze veel mensen aantrekken. Net zoals de Beatles in de jaren 60 in de VS landden, creëert K-Pop een hausse in de Koreaanse cultuur over de hele wereld.’ Die vergelijking is niet zo gek. BTS is de derde groep die erin slaagt drie albums in een jaar aan de top van de Amerikaanse hitlijsten te krijgen, na The Beatles en The Monkees.

De artiesten leven in slaapzalen, volgen een streng dieet, en mogen geen relaties en geen smartphone hebben. Als men vindt dat je plastische chirurgie nodig hebt, moet je dat ondergaan.
Flora Smit
Onderzoekster in hedendaagse Koreaanse cultuur aan de universiteit van Leiden

‘K-pop is het ideale promotievehikel voor soft power en voor nation branding, en het werkt goed’, zegt Flora Smit, onderzoekster in hedendaagse Koreaanse cultuur aan de universiteit van Leiden. ‘Het brengt Zuid-Korea mooi in beeld en leidt af van andere zaken, zoals de spanning met Noord-Korea. Toen ik er ging studeren en een kennismakingsprogramma volgde, gingen we niet naar een tempel, maar kregen we een K-popdansles. Er is een populair spreekwoord: Koreanen zeggen dat ze de garnaal zijn tussen twee walvissen, met name China en Japan. Daar hebben ze altijd tussenin gezeten. Maar intussen is het enorm snel gemoderniseerd. In een halve eeuw van een derdewereldland naar de top van de wereldeconomie. De cultuur helpt bij die beeldvorming.’

Dat K-Pop buiten de grenzen van Zuid-Korea, een land van 51 miljoen mensen, zou doorbreken, was van in het begin de bedoeling. ‘De binnenlandse markt is te klein voor de Koreaanse culturele industrie. De muziek moest dus een universeel karakter hebben om mensen van overal emotioneel aan te spreken. Dat is anders in andere Aziatische landen’, zegt Kim.

Duistere kant

Maar achter de kleurrijke, aantrekkelijke façade van de K-popvideo’s schuilt ook een duistere kant. De cleane idolen stralen onschuldig positivisme uit, maar zijn pionnen in een hard systeem, een exponent van de hypercompetitieve en prestatiegerichte Zuid-Koreaanse maatschappij. Tijdens hun opleiding worden ze soms jaren aan een stuk gedrild tot de perfecte popster, met maar een klein kansje op succes en vaak ten koste van hun persoonlijke vrijheid en privacy. De touwtjes van hun leven en vaak korte carrière zijn strak in de handen van de grote agentschappen.

‘Ze leven in slaapzalen, volgen een streng dieet, moeten constant presteren, mogen geen relaties hebben, geen smartphone, geen bezoek van hun ouders. Beslissingen worden voor je gemaakt. Als men vindt dat je plastische chirurgie nodig hebt, bijvoorbeeld voor jongens om aan het ideaal van de Kkonminam of flower boy te voldoen, dan moet je dat maar ondergaan. Velen werken met slavencontracten, waardoor ze na hun debuut nog lang hun opleiding moeten terugbetalen’, zegt Smit.

Zelfmoorden

‘En als je het geluk hebt om het tot idool te schoppen, komt er niet alleen druk van je agentschap, maar ook van je fans, hoe leuk hun aandacht ook is. Ze zitten op je huid. Als je iets fout doet, kan er heel veel haat en kritiek komen op sociale media’, zegt Smit. ‘Nu, heeft Justin Bieber als kindidooltje een veel beter leven gehad? Misschien iets minder industrieel gestuurd.’

De voorbije jaren werd de fonkelende K-popwereld meermaals opgeschrikt door schandalen. Eind vorig jaar pleegden twee vrouwelijke supersterren zelfmoord omdat ze de onophoudelijke cyberpesterijen op sociale media niet meer aankonden: de 25-jarige Choi Jin-ri, beter bekend als Sulli en ex-lid van de meidengroep f(x), en de 28-jarige Goo Ha-ra. Hun dood legde de pijnlijke kant van het leven als K-popberoemdheid bloot en leidde tot flink wat soulsearching in Zuid-Korea. De zelfdodingen kwamen boven op de veroordeling van Choi Jong-hoon en Jung Joon-young, twee mannelijke sterren die meerdere jaren achter de tralies vlogen na groepsverkrachtingen en het delen van clandestiene seksvideo’s.

Stans

Het land en zijn showbizzindustrie daverden, en de schandalen deden de aandelen van de entertainmentgroepen geen deugd. En de fans? ‘Ik denk dat de meesten beseffen dat die keerzijde er is’, zegt Smit. ‘Maar het is misschien zoals bij een T-shirt van Primark: je weet dat er een donkere kant aan is, maar het is toch te leuk en te goedkoop.’

Die fans beleven hun passie bijzonder intens. De nauwe band met idolen is een elementair onderdeel van het K-popuniversum. Anders dan westerse celebrity’s lijken de Koreaanse supersterren veel bereikbaarder en bescheidener in de ogen van hun bewonderaars. Ze delen hun leven in detail online, vooral via de streamingapp V Live, en lijken constant beschikbaar, als hun gelijken. ‘Het lijkt alsof je een parasociale relatie met hen hebt, een soort vriendje aan de andere kant van de wereld. Dat contact voelt heel dichtbij dankzij het internet. En dat overschrijdt taal en cultuur’, zegt Smit.

BLACKPINK, de populairste meidengroep in de K-pop. ©rv

BLACKPINK was in 2019 een van de headliners op het Amerikaanse festival Coachella.

Op hun beurt gaan de obsessieve fans - ‘stans’ in het jargon - voor hun vedettes door het vuur op het internet, en leven ze zich volledig uit op sociale media. Per groep vormen ze een trouwe gemeenschap, met een eigen taalgebruik, zoals de ARMY van BTS-stans of Monbebe, het fandom rond Monsta X, een boyband. Ze vormen hechte stammen op Twitter en TikTok, staan in contact met zielsgenoten van overal en spreken af om views op video’s artificieel de hoogte in te jagen door massaal te klikken.

Donald Trump

Net omdat ze actief en geconnecteerd zijn online, blijken K-popstans over een vorm van macht te beschikken die de muziek ver overstijgt. Toen de Amerikaanse president Donald Trump eind juni in de stad Tulsa in Oklahoma een in volle pandemie gecontesteerde verkiezingsbijeenkomst hield, rekende de campagne op een stormloop van supporters omdat online tienduizenden tickets verkocht waren. Uiteindelijk bleek de sportarena niet voor de helft gevuld, een ferme afknapper voor iemand die kickt op bezoekersaantallen en kijkcijfers.

De boycot werd toegeschreven aan K-popfans en andere TikTokkers. Een oproep om kaartjes op te kopen en vervolgens de stoelen leeg te laten was viraal gegaan in hun internetkringen, tot ver buiten de VS en zonder dat de Trump-campagne er lucht van kreeg. Eerder hadden fans van BTS al razendsnel een miljoen dollar opgehaald aan crowdfunding voor een campagne van Black Lives Matter. Ook deden ze een app van de politie van Dallas, die had gevraagd beelden van BLM-demonstranten te uploaden, crashen met K-popvideo’s. Tegelijk krijgen K-poppers kritiek omdat ze zich zelf racistisch gedragen en omdat in het genre, dat veel hiphopinvloeden kent, te vrijuit geplukt wordt uit zwarte muziek en cultuur.

Snelst groeiende taal

Is K-pop dan naast een culturele en economische ook een politieke kracht die haar gelijke niet kent? We moeten het niet zien als een georkestreerde actie van een centraal aangestuurde internetbeweging, zegt Cedarbough Saeji in een Skype-gesprek. Saeji is een Amerikaanse onderzoekster aan Indiana University, die op Twitter door het leven gaat als @TheKpopProf. ‘De fans zijn nu eenmaal mensen die zich ook andere dingen aantrekken. Het is een heel divers publiek. Maar als je interesse hebt in iets dat uit Zuid-Korea komt en dus niet enkel in witte cultuur, ben je per definitie open-minded, en waarschijnlijk politiek eerder links.’

‘Het is niet zo dat ze het overal over eens zijn en als een monolithisch blok handelen. Ze zijn gewoon met zo veel en zijn zo actief dat ze door hun netwerken ook politieke actie kunnen mobiliseren. Ze delen dingen die hen bezighouden in een netwerk van mensen die ze vertrouwen. K-popfans kunnen tien tweets sturen met ‘Oh my god, I’m so in love’ over hun idool, maar dan een elfde tweet met een sterke politieke boodschap. Groepen als BTS houden er een apolitiek imago op na, maar sporen hun volgelingen wel aan om sterk in hun schoenen te staan en op te komen voor de waarheid.’

Koreaanse studies

In ieder geval opent K-pop de deur naar de rest van Zuid-Korea. Saeji en Smit merken aan hun respectievelijke en ver uit elkaar liggende faculteiten een enorme toename in interesse voor Koreaanse studies. ‘Ze komen vanwege K-pop of in mindere mate K-drama. Als ze beginnen te merken dat het niet enkel over het hedendaagse Korea gaat, vallen er wel veel af’, zegt Smit.

‘De voorbije vijf jaar is het aantal studenten bij ons maal vijf gegaan’, zegt Saeji. ‘Het is de snelst groeiende taal aan Amerikaanse universiteiten. Het is ook de populairste bestemming voor uitwisselingsstudenten. Die plekjes zijn heel gegeerd. Dankzij K-pop.’

‘Het is heel mooi te zien dat een interesse in die popcultuur en in die heel straffe artiesten zich kan vertalen in een verlangen om nieuwe talen en een nieuwe cultuur te leren kennen, en nieuwe plekken in de wereld te ontdekken’, zegt Saeji. ‘Mensen klagen zo veel over de jongere generatie, die de hele tijd op de telefoon zit te scrollen. Maar ze leren veel en een wereld gaat open. Al gebeurt dat misschien anders dan vroeger.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud