Rymden: de supergroep die er geen wil zijn

Bugge Wesseltoft, geflankeerd door bassist Dan Berglund en drummer Magnus Öström. Samen vormen ze Rymden. ©Egil_Hansen

In het jazztrio Rymden kruist de Noorse pianist Bugge Wesseltoft de degens met de ritmesectie van de veel te vroeg gestorven Esbjörn Svensson. ‘Hij was uniek en onvervangbaar.’

De dood van Esbjörn Svensson, elf jaar geleden na een duikongeval in de Baltische Zee in Stockholm, was een groot verlies voor de jazz. De Zweedse pianist, amper 44 en vader van twee kinderen, was met zijn band E.S.T. (Esbjörn Svensson Trio) razend populair in Europa, Japan en de VS. In 2006 haalde E.S.T als eerste Europese groep de cover van het Amerikaanse jazzmagazine Down Beat.

Rymden: tomeloos soepel van elektronische jazz naar progrock en zelfs metal.

Met zijn ontvankelijke mix van moderne jazz, rock, pop en elektronica vulde Svenssons band tien studioalbums, waarvan ‘Strange Place for Snow’ de bekendste is. Toen de Zweed stierf, was zijn status vergelijkbaar met die van Miles Davis. Ook muzikaal waren er overeenkomsten met de legendarische Amerikaanse trompettist. Svensson was een meester in minimalistische sfeerschepping. Een half akkoord herhaalde hij tot in het oneindige om het te laten uitdraaien in een zinderende groove, zoals ook Miles dat kon.

Na Svenssons dood bleven de bassist en de drummer van E.S.T. verweesd achter. Vandaag duiken Dan Berglund en Magnus Öström op in een nieuw pianotrio: Rymden, Noors voor universum. Aan het hoofd staat een andere grote toetsenist uit de hedendaagse jazz: Bugge Wesseltoft. Het eerste album, ‘Reflections and Odysseys’, behoort tot het beste wat we de jongste tijd in de jazz hebben gehoord. Tomeloos soepel schakelt het trio over van dromerige, met elektronische grooves bijgekleurde stukken naar improvisaties die op hun opwindendst aanschurken tegen progrock, ambient en zelfs metal.

Rymden toont een nieuw gelaat van Wesseltoft. De 55-jarige Noor werd in de jaren negentig beroemd met een mengvorm van jazz en elektronica, destijds nu-jazz genoemd. Zijn albumserie ‘New Conception of Jazz’ werd een standaardwerk in de Europese jazzwereld. De groovy technojazz van Wesseltoft zette in 2003 Jazz Middelheim op zijn kop, iets waar de vele trouwe zuiveraars der jazz die met het festival groot waren geworden niet mee konden lachen.

Geen pikorde

Met hun mengvorm van jazz en andere genres joegen Svensson en Wesseltoft ongeveer op hetzelfde moment een schokgolf door de Europese jazz. Zonder het van elkaar te beseffen zouden de twee Scandinavische alleseters een pak Europese en Amerikaanse muzikanten inspireren om jazz te mengen met andere stijlen.

Dat net Wesseltoft gaat touren met de ritmesectie van Svensson, klinkt haast te mooi om waar te zijn. ‘Maar noem Rymden geen ‘supergroep’, zegt Wesseltoft aan de telefoon terwijl hij door de straten van Oslo dwaalt. ‘Een pikorde installeren is belachelijk en elitair. Het stelt één groep muzikanten boven de rest en gaat voorbij aan die miljoenen minder bekende talenten op deze planeet die minstens zulke geweldige muziek maken.’

Ik moet continu kunnen uitbreken. Anders wordt het saai.
Bugge Wesseltoft
Jazzpianist

Wesseltoft ziet zijn trio niet als een voortzetting van het vermaarde E.S.T., of als een hommage aan zijn te vroeg gestorven Zweedse evenknie. ‘Ik wil niet de indruk wekken dat ik Esbjörn probeer te vervangen. Daarvoor was hij te uniek. Rymden is gewoon een nieuwe groep waarin iedereen even belangrijk is.’

Het is van voor ‘New Conception of Jazz’ geleden dat hij nog in een jazztrio heeft gezeten. ‘Na 15 jaar voelde ik het weer kriebelen. Ik kende Dan van onze samenwerking een tijdje geleden met de Duitse laptopartiest Henrik Schwarz. Dus ik dacht: ‘Waarom zou ik hem en Magnus niet vragen?’ Ik had nood aan een Scandinavische toets. Scandinavië heeft de jongste jaren een stevige traditie ontwikkeld in progressieve rock en metal. Het was tijd om die werelden te verkennen. Als jazzmuzikant moet ik continu kunnen uitbreken. Anders wordt het snel saai.’

Soms wat vervelend

Svensson en Wesseltoft kenden elkaar. In de jaren negentig liepen de pianisten elkaar af en toe tegen het lijf op festivals. Dat ze nooit samenspeelden, komt omdat de Zweed niet zo enthousiast was over de elektrojazz van zijn Noorse collega. ‘Ik vind het soms zelfs wat vervelend’, zei Svensson in interviews. ‘Akoestische muziek blijft het summum. Ik werk ook liever met echte muzikanten dan met machines en technische snufjes.’

Wesseltoft schatert. ‘Ik ken die uitspraak, ja. Schrijf maar op dat ik wel een groot bewonderaar was. Destijds kon ik niet echt met die kritiek lachen. Maar sinds ik wat meer afstand heb genomen van de elektronische muziek, begrijp ik Esbjörn volledig. Ik leefde met mijn beats in een andere, meer eenzelvige wereld. E.S.T. was een echt jazztrio, in de traditie van Monk, dat 15 jaar heeft samengespeeld. 15 jaar, kan je je dat vandaag nog voorstellen in de jazz?’

Bugge Wesseltoft, geflankeerd door bassist Dan Berglund en drummer Magnus Öström. Samen vormen ze Rymden. ©Egil_Hansen

Rymden hoeft voor zijn part niet zo’n lang leven beschoren te zijn. Maar nu al is zeker dat het niet bij één album blijft. De drie amuseren zich te pletter op het podium. Live diepen ze de groove van hun album flink uit. ‘Elke avond klinkt anders.’ Er liggen trouwens al nieuwe nummers klaar, gebaseerd op improvisaties uit hun overdonderende liveshows.

Wat na Rymden volgt, weet de Noor nog niet. Eindelijk een keer goed geld verdienen met zijn piano? Met het soort verstilde pianomuziek dat Wesseltoft bij zijn debuut in 1997 op ‘It’s Snowing on My Piano’ achterliet, bereiken Nils Frahm, Joep Beving en Ólafur Arnalds vandaag een miljoenenpubliek.

'Pitter-Patter' van Rymden.

‘Elke avond op commando dezelfde hits spelen, zoals Nils Frahm doet? Daar ben ik niet commercieel genoeg voor’, zegt Wesseltoft. ‘Ik ben een jazzmuzikant. Ik stap een podium op en probeer daar iets nieuws te verzinnen. Een goed gevoel, een open vibe, gebaseerd op enkele kleine ideeën. Dat is mijn essentie. Ik zie dus wel waar ik uitkom.’

Op 17 mei speelt Rymden op het driedaagse festival Jazz in Luik, net als onder meer Kamasi Washington en John Scofield.

‘Reflections and Odysseys’ is verschenen bij Jazzland.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect