reportage

Tieners krijgen levensles van jazzlegende

©Saskia Vanderstichele

Jazztrompettist Wynton Marsalis vermaakte maandag in de Bozar een volle zaal tieners met de fundamenten van de jazz en van het leven. ‘Ik luister normaal nooit naar jazz, maar ik vond het echt goed.'

Daags nadat hij een staande ovatie had gekregen voor het concert van zijn uitmuntende bigband Jazz at Lincoln Center Orchestra stond Wynton Marsalis (56) gisteren opnieuw voor een vol huis, maar de gemiddelde leeftijd lag een pak lager. Ruim 900 leerlingen, voornamelijk uit het vijfde en het zesde jaar van het secundair onderwijs, en ongeveer 300 conservatoriumstudenten en (muziek)leraars, zowel uit het Frans- als uit het Nederlandstalige onderwijs, zaten om 11 uur op het puntje van hun stoel voor het educatieve luik van Marsalis’ tweedaagse Belgische doortocht.

‘11 uur is voor een jazzmuzikant hetzelfde als zes uur ’s ochtends voor iemand anders’, klonk het, ook al was dat niet te zien of te horen aan zijn 14-koppige band. Die zat piekfijn in het pak en speelde even kleurrijk als de avond voordien. Aangekondigd als een interactief concert over zijn grote voorbeeld Duke Ellington dekte de jazzklas van het Amerikaanse zwaargewicht een veel grotere lading dan een louter muzikale. Een muzikale achtergrond was geen vereiste om iets van de voormiddag op te steken.

wie is wynton marsalis?
wie is wynton marsalis?

Trompettist Wynton Marsalis werd geboren in 1961 vlak bij New Orleans, in de Amerikaanse staat Louisiana. Hij excelleerde al op jonge leeftijd in zowel klassieke muziek als jazz. Nog voor zijn dertigste brak hij wereldwijd door met virtuoos gebrachte mainstream jazz, geworteld in de rijke jazztraditie van zijn land. Hij is de artistiek leider van de New Yorkse bigband Jazz at Lincoln Center Orchestra, geroemd om zijn exquise muzikanten en zijn vele educatieve projecten. In 1997 ontving hij als eerste jazzmuzikant een Pulitzerprijs. Hij is de jongere broer van saxofonist Branford Marsalis.

Dat zegt ook Thierry Noël, wiskundeleraar aan het Don Bosco-college in Sint-Lambrechts-Woluwe. ‘Wij zijn hier met 75 leerlingen die een wetenschappelijke richting volgen, omdat we tijdens de lessen fysica aandacht besteden aan het analyseren van klank. Voor mijn leerlingen is het een ideale kans om eens uit het strikte schoolkader te stappen.’ Het kostte blijkbaar weinig moeite om hen te motiveren. ‘Ik luister normaal nooit naar jazz, maar deze voorstelling vond ik echt goed en nu begrijp ik die muziek ook beter’, vertelt leerling Yousra. ‘Ik denk dat dat komt omdat hij alle jazztermen uitlegt, en ze daarna meteen met muziek illustreert’, vult haar vriendin Rosie aan.

Zuignap

Dat doet Marsalis met veel flair. Hij verklaart het verschil tussen sweet en hot jazz, en het nut van de zuignap die je aan het uiteinde van een trompet plaatst, maar beseft als geen ander dat zijn orkest dat veel beter kan. Het publiek krijgt ook te horen wat een break, een riff en een solo is. Als een leerlinge die laatste term definieert als ‘iemand die alleen speelt’, dan voegt hij eraan toe dat een solist wel samen met de ritmesectie speelt. Het wordt pas echt duidelijk als het publiek de ritmesectie en de solotrompettist samen hoort spelen.

Marsalis heeft zijn lesuur opgebouwd aan de hand van de levenswandel en het werk van Duke Ellington. De belangrijkste mentoren van de Amerikaanse pianist, componist en orkestleider, en de levenslessen die ze hem meegaven, kwamen stuk voor stuk aan bod. Hij droeg zijn publiek ook op ze te scanderen. Backstage vertelt hij ons dat het cruciaal is om te hameren op basiswaarden als vriendelijkheid, luistervaardigheid en eerlijkheid, ‘precies omdat het zo moeilijk is ze in de praktijk te brengen’.

©Saskia Vanderstichele

‘Mijn les gaat niet alleen over muziek, maar evengoed over leiderschap’, vervolgt Marsalis. De trompettist neemt graag zelf het woord, maar maakt het jonge publiek ook duidelijk hoe belangrijk het is om goed te luisteren.

‘Leiderschap is luisteren en vriendelijk zijn, want als je vriendelijk bent voor anderen, dan zullen anderen dat ook voor jou zijn. Eigenlijk geef ik mijn publiek de fundamenten mee die ik van mijn ouders heb gekregen: studeer, lees, eet groenten, wees respectvol… Dit is er onlangs bijgekomen: zit niet constant naar je scherm te turen. Dat is de hedendaagse variant van uren voor tv hangen of videogames spelen. Het zijn dingen die je afleiden van de essentie en je minder productief maken. Als ouder heb je de keuze: je kan je kinderen voor de tv zetten of een instrument voor hen kopen en hen meenemen naar een museum, de filharmonie of het ballet. Als tiener oefende ik elke dag zes uur. Dat was hard, want ook ik werd soms afgeleid omdat mijn vrienden buiten speelden, maar ik heb doorgezet en er de vruchten van geplukt.’

Hoewel hij door haast iedereen als een van de meest virtuoze nog levende muzikanten wordt beschouwd, heeft Marsalis niet bij alle jazzliefhebbers een even goede naam. Hij staat te boek als een behoeder van de op de traditionele leest geschoeide akoestische jazz en heeft altijd tegengas gegeven aan meer avant-gardistische stromingen van het genre.

‘Mijn vader was muziekleraar. Net als hij ben ik heel mijn leven op zoek geweest naar een evenwicht tussen iets dat heel complex en gesofisticeerd is enerzijds en toegankelijkheid anderzijds. Die twee dingen op de best mogelijke manier combineren is altijd mijn grootste uitdaging geweest. Ik heb alle genres gespeeld, en ben ervan overtuigd dat alles van de rand uiteindelijk ook zijn weg vindt naar de mainstream. Daarom is het nooit een slecht idee de mainstream te voeden, voor je kinderen en voor jezelf. Het gaat om het vinden van een balans in het midden van twee uitersten. Als je de greep op de mainstream verliest, dan worden randverschijnselen de mainstream, en dat wil ik niet.’

Ik geef mijn publiek de fundamenten mee die ik van mijn ouders heb gekregen: studeer en lees, eet je groenten en wees respectvol. Wat er vandaag bijgekomen is: zit niet constant naar je scherm te turen.
wynton marsalis
trompettist

Het is ook die houding die van Marsalis de ideale jazzvoorganger maakt voor een breed publiek en de gedroomde ambassadeur van de traditionele Amerikaanse rootsgenres. Het amusementsgehalte van zijn interactieve voordracht voelde heel Amerikaans aan, maar de energie en het enthousiasme waren onmiskenbaar, en we zagen vanop het balkon niet veel smartphones oplichten tussen de honderden tieners.

Binnenkort verschijnt het album ‘United We Swing’, een compilatie-album waarin Marsalis het traditionele jazzpalet van zijn bigband koppelt aan de popmuziek van onder anderen Bob Dylan, Eric Clapton en John Legend. ‘Ik steek veel op van de wisselwerking met al die verschillende muzikanten’, besluit hij.

‘Als artistiek directeur van de bigband heb ik ook met advocaten en mensen uit de zakenwereld samengewerkt. Ook dat heeft mijn perspectief veranderd, want leren is iets dat je je hele leven doet.’

Lees verder

Gesponsorde inhoud

Partner content