De AB, van failliete variétézaal tot gloedvolle muziektempel

©Alex Vanhee/ID

De concertzaal Ancienne Belgique viert veertig jaar in Vlaamse handen met een jaar vol jubileumconcerten. Een terugblik en een vooruitblik. ‘Hebben we genoeg te bieden aan de YouTube-generatie?’

‘De aankoop van de Ancienne Belgique was een regelrechte overwinning voor de Vlamingen in Brussel. Nog steeds vormt de AB samen met de KVS en de andere Vlaamse theaters een Vlaams cultuurbolwerk waar de Franstaligen stikjaloers op zijn. In het centrum van de hoofdstad van Europa, hè.’

Hoewel Vic Anciaux er nooit een voet had binnengezet, wist de Brusselse VU’er wat hem te doen stond als staatssecretaris voor Nederlandstalige cultuur in de Belgische regering toen hij in 1977 hoorde dat de Ancienne Belgique te koop stond: de failliete variétézaal aanschaffen voor de Vlamingen. Op de opening van de AB op 21 september 1979 zou Anciaux de lintjes niet doorknippen - de regering-Tindemans was gevallen. Maar dat deerde de linkse flamingant niet: ‘De culturele symboolstrijd was beslecht en gewonnen.’

Verwezenlijkingen

Tot vandaag beschouwt de vader van de sp.a’er Bert Anciaux het ‘binnenhalen’ van de muziektempel als een van zijn belangrijkste politieke verwezenlijkingen. Vooral de manier waarop intrigeert. Anciaux, 87 inmiddels, vertelt het verhaal zo graag, ook nu weer.

Voor de YouTube-generatie zijn we geen love brand. Die gaat liever naar Tomorrowland of Pukkelpop.
Dirk De Clippeleir
directeur van de AB

‘Ik moest als Vlaamse staatssecretaris in de Belgische regering opboksen tegen een FDF’er (François Persoons, red.) die alles in het werk stelde om de Vlamingen het leven zuur te maken in Brussel. Hij boycotte elk initiatief dat ik nam voor het Nederlandstalige culturele of gemeenschapsleven. Of hij ging ermee aan de haal voor de Franstaligen. Samen met de AB kwam ook de Botanique op de markt. Ik wilde liever de AB voor zijn centrale ligging, zijn geschiedenis als muziekzaal en omdat we met de Botanique voor jarenlange verbouwingen waren vertrokken.’

Anciaux bedacht een plannetje. Hij veinsde in de regering dat hij de Botanique wilde, in de hoop dat de Franstaligen hem als troostprijs de AB zouden geven. Het lukte. Voor 35 miljoen Belgische frank (bijna 900.000 euro) werd de Vlaamse Gemeenschap eigenaar.

Wilde dieren

Vandaag is de AB in gloedvol rood een begrip in de live-industrie. De zaal wordt wereldwijd geroemd voor haar geluidskwaliteit en is een vaste waarde in de jaarlijkse toptienlijstjes van beste concertzalen van Pollstar, een Amerikaans muziekmagazine voor professionals.

Met meer dan 300.000 bezoekers per jaar is de AB ook een van Europa’s populairste muziekclubs. Iets meer dan de helft van de bezoekers zijn Vlamingen. Zo had George Mathonet, de eerste eigenaar van de Ancienne Belgique, het niet voorzien toen hij het gebouw in 1931 kocht. Vlamingen waren niet welkom in de variétézaal van de seriële horecaondernemer. In een Belpop-documentaire die volgende maand op Canvas te zien is, vertelt de manager van Will Tura hoe hij dat letterlijk te horen kreeg toen hij de Vlaamse zanger bij Mathonet ging aanbieden.

40 JAAR AB

Deejays. Het veertigste concertseizoen van de AB opent met een feestweekend vol Belgische dj's. Op de kick-off op 21 september staat Deewee centraal, het label van Stephen en David Dewaele. Ze spelen ook een set als 2manydjs.

Kerken. De AB herdoopt drie Brusselse kerken in een concertzaal. Op 25 september is er in de Begijnhofkerk een concert met muziek van de IJslandse componist Jóhann Jóhannsson. Op 6 november komt het Londense jazzcollectief Church of Sound naar de Brigitinnekerk. En op 16 december zingt het vrouwenkoor Mystère des Voix Bulgares in de Sint-Michiels- en Sint-Goedele- kathedraal.

Kunst en muziek. De AB brengt mensen uit de muziek en de kunst samen. De Amerikaanse fotograaf Roger Ballen, die in Zuid-Afrika woont, fotografeert figuren die aan de rand van de maatschappij staan. Hij maakte ook videoclips voor de Zuid-Afrikaanse rapgroep Die Antwoord en zal tijdens een show van de groep een levend kunstatelier posteren in de concertzaal. De muziektempel sluit zich ook aan bij het Bruegeljaar met een concert in de Koninklijke Bibliotheek van België.

www.abconcerts.be

Het hippe concerthuis van nu was in de beginperiode een ‘gelagzaal’, zoals Johan Verminnen het zegt in de Belpopdocumentaire. Maker Gianni Marzo: ‘Mathonet bouwde de Ancienne Belgique uit tot een wervelende variétézaal. Zijn succesformule: illusionisten, circusartiesten, komieken of zelfs wilde dieren die het publiek opwarmden, gevolgd door de vedette van de avond die nooit langer dan veertig minuten optrad. De mensen zaten aan tafels en stoelen terwijl obers eten en drinken rondbrachten.’

Vanaf de jaren zestig kwamen de sterren van het Franse lied in de variétézaal binnen. Chansonniers als Edith Piaf en Charles Aznavour testten in Brussel hun materiaal uit voor de Franse markt. In de hoogdagen van de rock-’n-roll in de jaren zestig liep het mis. Mathonet keek neer op Angelsaksisch entertainment.

Na de dodelijke brand in de Innovation in 1967 werd hij verplicht in de brandveiligheid te investeren. Hij kreeg daar geen subsidies voor, en de zaal ging in 1971 failliet. Van de curator mocht een aantal jonge concertpromotoren, onder wie Paul Ambach, in de jaren zeventig af en toe shows programmeren in de AB. Leonard Cohen en Frank Zappa traden op. Voor het meest legendarische concert tekende het New Yorkse elektronicaduo Suicide als voorprogramma van Elvis Costello. Er ontstond ruzie tussen de synthpunkband en het publiek en een balkon vloog in brand. Het chaotische concert werd samen met de schermutselingen vereeuwigd op de plaat ‘23 minutes over Brussels’.

Te luid voor de buren

Nadat de AB in Vlaamse handen was gekomen, ging het pad niet meteen over rozen. De nieuwe ploeg was te rockgeoriënteerd voor de buurt en de zaal te slecht geïsoleerd voor luide muziek. Een verbouwing bracht geen beterschap. Noodgedwongen stortten de programmatoren zich op wereldmuziek, jazz en het lichtere chanson, maar zelfs een concert van Herman van Veen klonk te luid voor de buren.

De zaal sloot in 1992 voor een grondige akoestische verbouwing. De timing was bar slecht. Door toedoen van de grunge was alternatieve rockmuziek big business, net nu de belangrijkste rockzaal van het land dicht was. De programmatoren beperkten de schade enigszins door opkomende bands als Radiohead en Underworld in het Kaaitheater te programmeren.

Bij de heropening in 1996 was Kurt Cobain dood, maar de Belgische muziek was levender dan ooit. De AB stond snel weer op de kaart als een toonaangevende muziekclub die inzet op opkomend talent én op grote namen die de grote zaal in een handomdraai uitverkopen. Tot vandaag houdt Vlaanderens mooiste concerttempel die moeilijke spreidstand vol. In 2010 was er een dip toen wegens de economische crisis zo’n tachtig kleine shows werden geschrapt. Door de aanslagen in Parijs in 2015 en de daaropvolgende lockdown in Brussel was de zaal tien dagen dicht en moest de instelling dat boekjaar haar reserves aanspreken.

Gezond

Op basis van de cijfers lijkt de AB zijn jubileumjaar in te gaan als een financieel gezond bedrijf. Er staat 300.000 euro winst op de balans. Vorig jaar verwelkomde de concertzaal een record van 314.000 betalende bezoekers. Geen enkele muziekclub in Europa kon daaraan tippen. Voor shows in de grote zaal bedroeg de zaalbezetting - of het aantal verkochte tickets - bijna 90 procent. De gezondheid van een gesubsidieerde instelling wordt ook afgemeten aan de verhouding tussen dotaties en eigen inkomsten. Hoe minder afhankelijk van subsidies, hoe beter. Met drie vierde eigen inkomsten doet geen van de grote Vlaamse cultuurhuizen het beter.

Maar directeur Dirk De Clippeleir leunt niet achterover. ‘Op het moment dat het goed gaat, moet je je afvragen wat je moet doen zodat het over tien jaar nog goed gaat.’ Zijn grootste zorg: heeft de AB genoeg te bieden aan jonge muziekliefhebbers? Met 35 jaar is de gemiddelde bezoeker verrassend oud. ‘Het kost ons geen enkele moeite 50-plussers aan te spreken. Maar voor de YouTube-generatie zijn we geen love brand. Die gaat liever naar Tomorrowland of Pukkelpop.’

©Alex Vanhee/ID

‘Tieners en twintigers consumeren hun muziek als een snelle belevenisprikkel: met korte filmpjes op hun smartphone, of op zomerfestivals waar ze ook van een massage of een kunstexpo kunnen genieten. Je kan wel wat belevenis toevoegen aan een muziekclub, maar de formule blijft wat ze is: een box met een podium waar een artiest zestig of negentig minuten komt spelen en het publiek geacht wordt te luisteren zonder met vijf andere dingen bezig te zijn.’

De AB anticipeert op de kloof met de jongeren door meer hiphop en jonge nieuwlichters uit de jazz te programmeren. Maar ingrijpen in het concertaanbod zal niet volstaan, beseft De Clippeleir. Wat dan wel? ‘Er bestaat geen toveroplossing. Concerten programmeren is geen exacte wetenschap. We gaan dit feestjaar enkele dingen uitproberen, zoals kortere concerten en nog meer shows op locatie. Als onze muren een beperking zijn, moeten we ons publiek buiten opzoeken.’

De Belpop-documentaire over de AB is op 14 oktober op Canvas te zien. Vanaf 7 oktober op vrt.nu.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect