‘We krijgen nooit meer een ‘Imagine', vrees ik'

©Justin Kaneps

Het is mooi geweest, vindt Joan Baez. Precies vijftig zomers na haar historische passage op Woodstock houdt de legende van het protestlied ermee op. ‘We zijn overweldigd door commercialiteit.’

De sopraan met de drie octaven is aan haar afscheidstournee bezig. In juli zijn er nog een handvol concerten, waaronder Gent Jazz, en dan is het gedaan. Zestig jaar stond Joan Baez (78) op het podium. Doorbreken deed de Amerikaanse in de jaren zestig met geëngageerde folkliedjes als ‘We Shall Overcome’, ‘Love Is Just A Four-Letter Word’ en ‘Farewell, Angelina’. Samen met Bob Dylan en Pete Seeger was ze een van de muzikale afgevaardigden van de protestgeneratie, die aangewakkerd door de protesten in Amerika tegen de oorlog in Vietnam wilden breken met de materialistische wereld van haar ouders.

Baez’ activisme was even belangrijk als haar muziek. In volle Vietnamoorlog weigerde ze publiekelijk een deel van haar belastingen af te staan voor het Amerikaans defensiebudget. Ze richtte een vredesinstituut op in Californië. In 1966 riskeerde ze voor dat activisme haar leven. Martin Luther King vroeg haar in Mississippi zwarte schoolkinderen te begeleiden die voor het eerst naar een witte school gingen. Een groep racisten bekogelde haar en de kinderen met stenen.

Woodstock was niet dé revolutie, het was een gevolg van een maatschappelijke omwenteling die al langer aan de gang was.
Joan Baez
Zangeres

Baez bleef zich inzetten voor de goede zaak, en zingen over en tegen het establishment. In 2016 schreef ze de protestsong ‘Nasty Man’ over Donald Trump - ‘Here’s a little song/ about a man gone wrong’. Haar albums bleven - hoewel volgestouwd met liedjes van anderen - interessant. Vorig jaar was er de coverplaat ‘Whistle Down The Wind’, waarop ze songs van Tom Waits, Antony and the Johnsons en Josh Ritter naar haar hand zette.

Op haar 78ste klinkt haar stem rauwer en ontvelder. Het is de reden waarom ze definitief stopt met zingen. ’Mijn stem houdt het alles bij elkaar genomen goed uit. Maar ik wilde niet tot mijn honderdste blijven zingen. Zo heb ik mijn fin de carrière nooit gezien’, zegt ze aan de telefoon vanuit Californië, waar ze werd grootgebracht door een Mexicaans-Amerikaanse vader en een Schotse moeder, en nog altijd woont. ‘Ik hou van mijn nieuwe timbre, al lijkt het in niets meer op de stem die ik vijftig jaar geleden had.’

Joan Baez sloot de eerste dag van Woodstock af in 1969.

Vijftig jaar geleden sloot ze de eerste festivaldag af van het legendarische muziekfestival Woodstock, hét symbool van de Amerikaanse tegencultuur in de jaren zestig. Iedereen kent de beelden: de langharige hippies, het naaktlopen, de drugs, de modder. Baez, vijf maanden zwanger, vertelde op het podium hoe haar man enkele weken eerder was gearresteerd voor dienstweigering in Vietnam. In het holst van de nacht bezong ze met lieflijke ogen het leed van de verworpenen der aarde. Het optreden eindigde met het mensenrechtenanthem ‘We Shall Overcome’.

Hoe herinnert ze zich Woodstock? ‘Op het moment zelf wisten we dat we geschiedenis schreven. Het waren drie historische dagen van verbondenheid en genegenheid. We konden onbekommerd naakt rondlopen en drugs nemen. De politie liet ons met rust. Maar Woodstock was niet dé revolutie, het was een gevolg van een maatschappelijke omwenteling die al langer aan de gang was.’

‘De organisatoren hadden de meeval in een tijdsgewricht van de Amerikaanse geschiedenis te zitten waarin werkelijk alles politiek was. Wij, progressieve artiesten, werden meegezogen in die sfeer. Het was een culturele viering van de verontwaardiging over Vietnam door een generatie ongelooflijk getalenteerde mensen.’

Ontzielde poging

Half augustus komt er een vijftigste jubileumeditie van het festival in Woodstock, op zo’n 200 kilometer van de originele locatie. Baez staat niet op de affiche, in tegenstelling tot Jay Z en Miley Cyrus. ‘Ik hoop dat het goed wordt’, zegt ze met enig sarcasme. Ze was gevraagd, maar weigerde. Niet om haar stem te sparen, dat ene concert had het verschil niet gemaakt.

‘Ik hoef het verleden niet te herbeleven’, zegt ze. ‘Zo’n jubileum is meestal een ontzielde poging om iets terug te brengen dat je niet kan terugbrengen. De 25ste herdenking was een verschrikking. Waarom zou het nu wel lukken om de unieke geest van toen weer tot leven te wekken? De wereld en de popcultuur zijn ingrijpend veranderd. Wij behoorden tot de tegencultuur, tot we in één onwaarschijnlijke beweging naar de mainstream doorstootten.’

De VS zijn geen democratie meer. We zijn een groteske oligarchie die op weg is naar een dictatuur.
Joan Baez
Zangeres

‘Ik zeg niet dat er geen tegencultuur meer is. Er schijnen interessante dingen te gebeuren in de hiphop. Kendrick Lamar, zeg je? Die ken ik niet. Moet ik eens opzoeken. Maar waar zijn de anthems, de songs die verenigen, een vuist maken, aanzetten tot politieke actie? Ze geraken de mainstream niet meer binnen. We zullen, vrees ik, nooit meer een ‘Imagine’, ‘The Boxer’ of ‘Blowin’ in the Wind’ hebben.’

‘Ik loop nog geregeld mee in protestmarsen voor gelijke rechten. Wel, we zingen nog altijd de oude protestsongs. Ze zijn niet vervangen. (denkt na) We zijn overweldigd door commercialiteit. Mijn laatste album kwam voor een Grammy in aanmerking. Niemand die dat wist, want folk is er gedegradeerd tot restcategorie.’

Maakt dat haar boos? ‘Ik heb geen enkele reden om deze generatie iets kwalijk te nemen. Zoals ik al zei: de tijden zijn veranderd. Maar het ontgoochelt me wel, omdat de wereld meer dan ooit protestmuziek nodig heeft. Niemand in de sixties had durven te voorspellen dat het vijftig jaar later zo verschrikkelijk zou zijn. De wereld zit opgescheept met een Amerikaanse president die permanent liegt, bedriegt en polariseert.’

Joan Baez schreef het protestlied 'Nasty Man' over de Amerikaanse president Donald Trump.

‘Op mijn 13de las ik het boek ‘The Rise and Fall of The Third Reich’. Volgens mijn moeder zei ik toen: ‘Nazi-Duitsland, dat gaat hier ook gebeuren.’ Zat ik er ver naast? (op dreef) De VS zijn geen democratie meer. We zijn een groteske oligarchie die op weg is naar een dictatuur. De progressieven hebben de voorbije vijftig jaar moeten vechten tegen een rechtse propagandamachine die is gevormd in duistere denktanks. We vonden geen antwoord op de sluwe communicatietechnieken van rechts. (zucht) Het is maar de vraag of het niet te laat is.’

Slapend zingen

Was Donald Trump tien jaar geleden president geworden, dan had ze nu in de gevangenis gezeten, zegt ze. ‘Dat is het lot van elke activist.’ Zo ziet Baez zich dus nog altijd. Ze mag dan stoppen met zingen, ze blijft zich maatschappelijk engageren als kunstenaar. Vanaf eind juli, als ze in het Teatro Real in Madrid voor het allerlaatst van het podium wandelt, zal ze dat met verf doen.

Baez schildert al enkele jaren. Ze heeft net een portretreeks klaar van mensen die geweldloos voor sociale verandering hebben gestreden. ‘Ik schilder ondersteboven. Daarna draai ik mijn doeken om zodat ik kan zien hoe ze er echt uitzien. De jongste maanden heb ik zo meer dan honderd werken gemaakt. Ik ben echt tevreden met het resultaat. Normaal gezien komt er een boek van. En ik wil tentoonstellen.’

Met Bob Dylan, 'Blowin' in the Wind'.

In elk interview met Baez is Bob Dylan er ook een beetje bij, zelfs al valt zijn naam niet. Dylan leerde Baez over protestsongs, zij hielp hem bekend te worden. In de jaren zestig vormden ze een tijd een stel. De chemie is altijd gebleven, leert de documentaire van Martin Scorsese over Dylans Rolling Thunder-tour die sinds vorige week op Netflix loopt. ‘Joan en ik konden alles zingen. Zelfs in onze slaap zongen we samen’, zegt Dylan daarin.

Ooit zei Dylan ook dat Baez dácht dat ze dingen kon veranderen, terwijl hij wíst dat niemand dat kon. Had hij gelijk? Is ze naïef geweest in haar jonge jaren? ‘Naïef? Ik was een realist’, zegt ze. ‘De meeste dingen die ik zei, waren gewoon juist. Ik weet ook zeker dat ik veel mensen tot actie heb aangespoord. Had het meer kunnen zijn? Ongetwijfeld. Voor activisten is er alleen het proberen, de rest hebben we helaas niet in de hand.’

Joan Baez speelt op 4 juli op Gent Jazz.

Naar aanleiding van de 50ste verjaardag van Woodstock gaat De Tijd deze zomer op zoek naar de meest eigenzinnige en maatschappelijk geëngageerde artiesten op onze muziekfestivals. Wie behoort tot de tegencultuur van nu?

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect