De betekenisloze zelfdoding

In 'Familie' stapt een bestaande familie uit het leven. Op het einde hangen de vier gezinsleden effectief in de veranda met een touw om de nek geknoopt. ©Michiel Devijver/NTgent

Voor nabestaanden is zelfdoding altijd een onbegrijpelijke daad. Wil theaterregisseur Milo Rau dat vertellen met zijn nihilistische enscenering van een gezinssuïcide, nagespeeld door een echte familie?

Het klinkt unheimlich terwijl we het hier opschrijven, maar toen we afgelopen zomer lazen dat NTGent-regisseur Milo Rau aan een toneelstuk werkte waarin een echt gezin een familiedrama met vier zelfdodingen zou naspelen, dachten we: geweldig idee. Riskant, maar interessant, zeker als het uit de koker van iemand als Milo Rau komt.

De Zwitser flirt graag met controverse. Hij maakte theater met kinderen over Marc Dutroux, wilde met teruggekeerde IS-strijders samenwerken in zijn voorstelling over het Lam Gods. In Mosoel, de Iraakse stad waar in het recente verleden nog homo's van daken werden gegooid, liet hij twee mannen kussen onder de ogen van Iraakse acteurs.

Op papier lijken het goedkope stunts, maar in de praktijk dienen de provocaties van Rau een groter verhaal en ontspruiten ze aan intiem en maatschappijkritisch theater waarin fictie en realiteit wonderlijk in elkaar kunnen overvloeien.

Huisdieren

Dus was het uitkijken naar deze ‘Familie’. Het startpunt is een waargebeurd verhaal. In 2007 hingen een vader, een moeder en hun twee kinderen zich op in hun huis in de Noord-Franse stad Calais. Motief voor hun onbegrijpelijke daad: geen. Er was alleen een afscheidsbrief met de korte melding: ‘We hebben het verkloot, sorry’, met nog een paar richtlijnen over wat met hun huisdieren moest gebeuren.

In ‘Familie’ wordt het drama opgevoerd door een echte familie: het BV-acteurskoppel Filip Peeters en An Miller, hun twee tienerdochters en twee honden. Op de scène is hun huis nagebouwd. Of is het dat van de familie in Calais? Bij Rau is nooit heel duidelijk waar de fictie stopt en de werkelijkheid begint.

Milo Rau kan dus ook triviaal en betekenisloos theater maken.

Terwijl de avond valt en oudste dochter Louisa vertelt dat ze aan het einde van de voorstelling collectief uit het leven zullen stappen, bereidt vader Filip in de keuken de laatste maaltijd van het gezin. Disclaimer: 75 minuten later hangen de vier effectief in de veranda met een touw om de nek geknoopt. Dat wisten we. Op scène over zelfmoord praten zonder te laten zien wat het werkelijk is, vond Milo Rau onverantwoord.

In de aanloop zien we hoe het gezin zich voorbereidt op de gruwelijke daad. De moeder belt zoals bijna elke dag met haar moeder, maar nu dus voor het laatst. De jongste dochter zegt haar les Engels op. Er wordt muziek van Bill Callahan gespeeld, iemand zet de vuilniszakken buiten. Banale zaken die doodnormale gezinnen doen. Immers: ook de familie in Calais was een doodnormaal gezin. Niemand was ongeneeslijk ziek, er waren geen financiële problemen, de ouders leken geen relatieproblemen te hebben.

Twee auto's

We zien op scène een klassiek gezien uit de Europese middenklasse, weerspiegeld in de familie Peeters-Miller. Ogenschijnlijk komen de vier gezinsleden niets tekort. Vader en moeder hebben een succesvolle acteurscarrière. Ze worstelen weleens met de balans tussen werk en hun gezin, maar wie doet dat niet? En met de kinderen lijkt ook weinig aan de hand.

Toch vinden ze dat ze het hebben verkloot. ‘Familie’ mislukt in de ambitie om de onderliggende redenen voor hun narigheidsgevoel te ontrafelen.

‘De familie Peeters-Miller leeft op precies hetzelfde spanningsveld tussen bepaalde tegenstellingen als wij allemaal’, schrijft Rau in het programmaboekje. ‘Ze hebben twee auto’s en een groot huis, ze consumeren te veel, reizen te veel, leven ten koste van toekomstige generaties en de derde wereld.’

Voyeur

Als we daar hun gevoel van onbehagen moeten zoeken, hebben we het niet gevonden. Verder dan een paar speldenprikken richting consumentisme en klimaat komen we niets te weten over hun motieven om het leven de rug toe te keren. Wellicht omdat de makers uit respect ver wilden wegblijven van wilde interpretaties over de motieven van het gezin uit Calais.

Begrijpelijk, maar waar zaten we dan de hele tijd naar te kijken? Niet naar een theaterstuk dat een complexe daad als zelfdoding probeert te duiden. Daarvoor overstijgt de voorstelling zelden het banale. Nog het meest voel je je een voyeur van een hedendaags gezin, maar cru gezegd: de alledaagse besognes van de familie Peeters-Miller uit Lennik laten ons koud. Milo Rau kan dus ook triviaal en betekenisloos theater maken.

‘Familie’ tot juli overal in Vlaanderen

Wie vragen heeft over zelfdoding, kan terecht op het gratis nummer 1813 of op zelfmoord1813.be.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud