Advertentie

'Der Silbersee' gooit alle operaconventies overboord

'Der Silbersee' stelt opera en toneel voortdurend in vraag. De enige grens is de fantasie van de makers. ©Annemie Augustijns

Met 'Der Silbersee' componeerde Kurt Weill in 1933 een striemende aanklacht tegen de nazidictatuur. Opera Ballet Vlaanderen blaast de vergeten en verdwenen opera nieuw leven in. Over the top soms, maar vooral niet te missen.

Was het 'shit' of was het 'fuck', we zijn het vergeten op te schrijven. In ieder geval vloekte acteur en hoofdrolspeler Benny Claessens hartgrondig toen zijn microfoon zaterdag op de première in de opera van Gent het liet afweten. In de zaal werd gegrinnikt. Niemand die erbij stilstond dat de falende microfoon niet in het script stond, maar dat er echt technische problemen waren.

De essentie

  • 'Der Silbersee' is een Duits Singspiel van de componist Kurt Weill en de schrijver Georg Kaiser.
  • Het werk ging in 1933 in première, maar werd door de nazi's al snel verboden.
  • De Duitse regisseur Ersan Mondtag maakt voor Opera Ballet Vlaanderen een nieuwe versie, een mix van gezongen en gesproken theater.
  • Acteur Benny Claessens speelt de hoofdrol.

Maar het viel dus niet op, want er wordt wel meer geïmproviseerd in de voorstelling, met dank aan de Duitse regisseur Ersan Mondtag. Hij stopt zoveel verschillende lagen in 'Der Silbersee', dat je nooit helemaal zeker weet hoe je het spektakel op het podium moet interpreteren en naar wat je precies kijkt. Echt verrassend is dat niet. Mondtag, nog maar 34, heeft als theaterregisseur een heel aparte stijl die alle conventies overboord gooit.

Dat bewees hij bij Opera Ballet Vlaanderen twee jaar geleden ook al met 'Der Schmied von Gent', de laatste opera die voor de lockdown werd opgevoerd. Nu mag Mondtag de operazalen in Gent en Antwerpen weer openen. Dat zullen we geweten hebben.

De Duitse componist Kurt Weill (1900-1950) en de librettoschrijver Georg Kaiser (1878-1945) creëerden 'Der Silbersee' in 1933. Het was een aanklacht tegen de dictatuur, ook al luidde de ondertitel eufemistisch 'Een wintersprookje'. De première op 18 februari 1933 in Berlijn was een succes, maar de tweede voorstelling werd door de nazi's onderbroken. De productie werd nooit meer opgevoerd. De partituur werd opgestookt tijdens de grote boekverbranding in Berlijn op 10 mei 1933. Weill vluchtte naar Parijs.

'Der Silbersee' is wat zo mooi in het Duits een 'Singspiel' heet, een afwisseling van gesproken tekst en muziek. In de oorspronkelijke versie ging het bijna om een productie van een kleine zes uur. Zolang duurt de nieuwe versie niet. Anderhalf uur muziek, en nog eens zoveel aangepaste en geactualiseerde tekst.

Ananas

Mondtag laat de opera spelen in 2033. We leven in een fascistische dictatuur waar de kloof tussen arm en rijk gigantisch is. In een prachtige openingsscène proberen aan het Zilvermeer gemuteerde mensen letterlijk de honger te begraven. Dat lukt niet echt. De heilige graal om de honger tegen te gaan is de ananas. Die zijn er in overvloed, maar het grootste deel wordt weggesmeten om de prijs kunstmatig hoog te houden. Het kapitalisme ligt onder vuur.

En dan wordt de scène onderbroken en wandelt Benny Claessens het podium op. We bleken met zijn allen naar een nieuwe toneelvoorstelling te kijken, waarvan hij de regisseur is. Later zal hij ook de hoofdrol vertolken, de politieagent Olim. In het toneelstuk en uiteindelijk ook in de opera.

Verwarrend? Niet echt, al moet je er wel je verstand bij houden. Het gevaar is eerder dat je je als toeschouwer voelt als een kat die haar jongen niet meer terugvindt bij de verschillende betekenislagen die Mondtag op elkaar stapelt. In het begin wordt al snel duidelijk dat de fascistische regering net als de nazi's indertijd 'Der Silbersee' niet gunstig gezind was. 'Opera Ballet Vlaanderen is anti-Vlaams en uiterst links', leest Claessens voor uit een krant. Maar het thema van de dictatuur wordt dan verder niet meer echt uitgewerkt.

Toch de liefde?

Heel veel actuele thema's passeren de revue, van het jihadisme over ongelijkheid en armoede tot de klimaatverandering. Maar wat is het overheersende thema dat het meeste raakt? Misschien toch weer de liefde? Agent Olim schiet Severin, een opstandeling en dief van het Zilvermeer neer. Olim wint Euromillions - dat kende Weill niet - en gaat in een kasteel wonen. Hij neemt uit schuldgevoel de zwaar gewonde Severin in zijn kasteel op en wordt prompt verliefd. De homoliefde - of een theatrale persiflage, het is vaak moeilijk uit elkaar te houden - is nog zo'n thema.

De muziek van Kurt Weill is onwaarschijnlijk knap. Noem ze jazz, noem ze musical, noem ze zelfs lichte muziek of variété, ze streelt altijd de oren.

Drie uur lang zit je te kijken naar een opera die zichzelf voortdurend in vraag stelt. Misschien is dat wel het oerthema van de productie: in het theater is alles mogelijk, de enige grens is de fantasie van de makers. In die zin dagen Mondtag en Claessens - hij is echt wel de driving force op het podium - het publiek voortdurend uit. Ga je mee in de trip of niet? Zijn de decors en kostuums grote kunst of kitsch? Ook daar de vraag.

Niet alles werkt even goed, maar in zijn geheel is de nieuwe 'Der Silbersee' een productie die je niet mag missen. De ene zal jubelend naar huis gaan, de andere geërgerd. Mondtag kent geen tussenweg. Wat hoe dan ook overeind blijft, is de onwaarschijnlijk knappe muziek van Weill. Noem ze jazz, noem ze musical, noem ze zelfs lichte muziek of variété, ze streelt altijd de oren.

En op die prachtige muziek stuurt Mondtag je naar huis in een ontroerend en wondermooi einde waarbij Olim en Severin in het Zilvermeer verdwijnen.

'Der Silbersee' loopt nog tot zaterdag in Gent, vanaf 3 oktober in de opera van Antwerpen. Covidsafeticket verplicht. www.operaballet.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud