Enkel het applaus ontbrak bij 'Usher'

Broer en zus, verteerd door depressie, angst en uiteindelijk de dood. ©Annemie Augustijns/operaBallet

Met 'Usher' brengt Opera Ballet Vlaanderen voor het eerst in een jaar weer een scenische opera op de planken. Het is een donkere, gestreamde vertelling waarin de componiste Annelies Van Parys angst en terreur perfect vertaalt in klank.

Nee, vrolijk word je niet van 'Usher'. Het lijkt wel of de opera in volle coronatijd is geschreven en gecomponeerd. Angst, terreur, fysieke en emotionele lockdown zijn wezenlijke elementen van het werk. Het verhaal is nochtans heel oud. De Amerikaanse auteur Edgar Allen Poe schreef in 1839 'The Fall of the House of Usher'. Het verhaal triggerde aan het begin van de 20ste eeuw de Franse componist Claude Debussy. Hij probeerde drie libretto's uit en componeerde 20 minuten nooit georkestreerde pianomuziek. Verder geraakte hij niet.

De Belgische componiste Annelies Van Parys en de schrijfster Gaia Schoeters zetten zich een paar jaar geleden aan de tekentafel om een volwaardige opera van het verhaal te maken. In 2018 ging het werk in Berlijn in wereldpremière. Na een doorstart in 2019 in Stockholm is het werk nu in Antwerpen te zien. Een jaar later dan gepland. En zonder publiek.

Van Parys en Schoeters hebben zich in 'Usher' niet opgesteld als artistieke archeologen. Ze hebben hun eigen opera gemaakt.

Dat is uiteraard niet prettig, maar gelukkig is de gestreamde versie meer dan het tonen van wat op het podium gebeurt. Er komen twee regisseurs aan te pas. De Fransman Philippe Quesne tekende voor de operaregie, Jan Bosteels maakte de beeldschermversie, met close-ups en aangepaste cadrages. Dat is belangrijk omdat de wetten van een scherm anders zijn dan die van de zaal.

Van Parys en Schoeters hebben zich in 'Usher' niet opgesteld als artistieke archeologen. Ze hebben niet geprobeerd de opera te maken die Debussy misschien in gedachten had. Ze hebben hun eigen opera gemaakt.

Wat aan muziek bestond, wordt haast geruisloos in het geheel opgenomen. Het is nauwelijks te achterhalen welke noten en klankcombinaties van Debussy zijn en welke van Van Parys. Je zou ernaar kunnen raden maar het doet niet ter zake. Het gaat om wat je hoort in zijn geheel. Dat is anderhalf uur lang dreigende, soms beknellende maar altijd heel boeiende hedendaagse klassieke muziek, waarbij instrumenten elkaar afwisselen en dan weer tegen elkaar opbotsen. Dirigente Marid Strindlund kwijt zich voortreffelijk van haar taak het orkest anderhalf uur bij de les te houden.

Geen soundtrack

De muziek is geen soundtrack bij een psychologisch gothic griezelverhaal. Ze maakt er essentieel deel van uit. Ieder personage - vier mensen en een huis met een willetje - heeft zijn eigen klankkleur, waarbij opvalt hoe zuiver de zanglijnen klinken, terwijl ze bijna worden tegengewerkt door schijnbaar op hol geslagen instrumenten.

Het verhaal speelt zich af bij de familie Usher die al eeuwenlang in hetzelfde huis woont. De tweeling Madeline en Roderick zijn de laatste telgen. Roderick lijdt aan depressies en angstpsychoses. Zijn zus lijkt normaler, ook al overschildert ze in de openingsscène bloedsporen. De twee worden in het huis begeleid door een dokter. Roderick vraagt aan een vriend om hem op te zoeken in de hoop dat hij verlossing brengt.

Met zijn vieren ontspoort het leven in het huis helemaal. De dokter blijkt de kwade genius die angst en terreur aanbidt en droomt van wereldlijke heerschappij. De onderwerping van Roderick en Madeline aan zijn wil is de eerste stap. Het huis als metafoor voor de wereld. Die sprong van de innerlijke onrust van Roderick naar het beeld van een dictatuur die op angst gedijt, is misschien te groot. Het doet op zich iets af van de intense en beklemmende intimiteit tussen de protagonisten in het verhaal - broer en zus in de eerste plaats.

Die afdaling in de getroebleerde breinen volstaat ruimschoots om van 'Usher' een angstaanjagende ervaring te maken. Zelfs wanneer je lui thuis op de bank ligt met het licht aan. Hopelijk zullen we ooit weten hoe de opera zich in een volle zaal gedraagt. Want een operapremière zonder verdiend applaus is ook maar niks.

'Usher' is te zien op operaballet.be voor 10 euro.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud