Femme fatale op zoek naar liefde

Viktoria Vizin: 'Je moet als Carmen geboren worden.' ((c) Tom Verbruggen)

De ultieme femme fatale. Zo wordt Carmen, het hoofdpersonage uit Bizets gelijknamige wereldberoemde opera doorgaans omschreven. De Vlaamse Opera voert de onweerstaanbare zigeunerin de komende maand op.

Ze is knap, ze is uitdagend en vrijgevochten, een gevaar voor iedere man. Want Carmen is onweerstaanbaar. De zigeunerin is misschien wel het beroemdste operapersonage uit de geschiedenis. De gelijknamige opera van de Franse componist Georges Bizet is in ieder geval een van de meest gespeelde opera's ter wereld. Zondagavond gaat hij in première bij de Vlaamse Opera in Antwerpen.

Maar wie is Carmen? We weten dat ze in Sevilla sigaren rolt op haar verrukkelijke dijen en dat ze tijdens een pauze buiten de fabriek een groepje soldaten uitdaagt, in het bijzonder korporaal Don José die eerst nogal afstandelijk reageert. Ze krijgt het wat later aan de stok met haar collega's. Er wordt geduwd en getrokken en ze wordt opgepakt. Met de hulp van de intussen verliefd geworden Don José (in een opera kan dat snel verkeren) kan ze uit de gevangenis ontsnappen. Ze haalt de korporaal over om ontslag te nemen uit het leger en zich bij haar smokkelaarsbende aan te sluiten. Verdwaasd door de liefde doet hij dat. Maar Carmen is hem al snel beu en ruilt hem in voor de stoere stierenvechter Escamillo.

Kortom, Carmen is een ondankbaar takkewijf. De Hongaarse mezzosopraan Viktoria Vizin, die in Antwerpen afwisselend met Anna Goryachova de hoofdrol vertolkt, steigert wanneer we haar onze conclusie voorleggen. Vizin is een Carmen-veteraan. In Antwerpen begint ze morgen aan haar 16de (of 17de, ze is de tel kwijt) productie, goed voor zo'n 90 voorstellingen.

Wie Carmen aanvalt, valt haar aan. 'Je hoort me niet zeggen dat ik een femme fatale ben, al heb ik wel een sterke wil. Maar er schuilt een Carmen in mij. Anders kan je de rol niet oprecht vertolken. Je moet als Carmen geboren worden. Haar passie, haar vrijgevochtenheid, dat moet in je zitten.'

Vizin wordt daarin bijgetreden door Luc Joosten, de hoofddramaturg van de Vlaamse Opera. 'Het publiek heeft een bepaald verwachtingspatroon van Carmen. Of ze mooi of lelijk is, maakt niet zoveel uit. Ze moet gedrevenheid uitstralen. Als die er niet is, vrees ik dat er een probleem van geloofwaardigheid is. Carmen is sowieso een moeilijke rol omdat de opera muziek en gesproken dialogen afwisselt. Dat is vaak een probleem. Want zingen en spreken zijn twee heel verschillende dingen.'

Complexe relatie

Centraal in de opera staat de relatie tussen Carmen en Don José. Die is veel complexer dan ze op het eerste gezicht lijkt, zegt Vizin. 'Je moet je de vraag stellen waarom sommige vrouwen de behoefte hebben de ene man na de andere te versieren. Carmen verlangt heel erg naar de liefde. Ze zoekt er constant naar, maar vindt die niet. Dat maakt haar zeer kwetsbaar. De mannen die ze zonder moeite versiert, interesseren haar niet. Ze vindt de klik niet, zegt Vizin terwijl ze hard met haar vingers knipt. Daarom monden die flirts uit in kortstondige avontuurtjes.

Met Don José is het anders. Er is een ongelooflijke aantrekkingskracht tussen de twee. Voor Carmen is het de eerste keer dat ze echt verliefd is. Don José beschouwt ze als iemand met wie ze aan haar miserabel bestaan kan ontsnappen. Maar passie en verliefdheid kunnen zeer destructief zijn, als blijkt dat een koppel niet kan samenleven wegens te veel karakteriële verschillen. Carmen beseft dat en stopt de relatie met Don José voor die haar ten gronde richt. In die context vind ik haar een zeer intelligente vrouw, meer dan een femme fatale.'

Voor Luc Joosten zit de essentie van Carmen in de beroemde Habanera-aria in het begin van de opera. Liefde is als een rebelse vogel die niet te temmen is, zingt Carmen. 'Ze verlangt heel erg naar vrijheid, tegen de grens van het leefbare aan. De liefde speelt daarin een zeer grote rol. Wat haar aantrekt in Don José, is zijn aanvankelijke apathie voor haar.'

'Het is het bekende verhaal van geïnteresseerd te zijn in iets of iemand die zelf niet geïnteresseerd is', zegt Joosten. Carmen vermoedt in Don José een mysterie, een geheim. Daarom zoekt ze hem op. Hij is anders dan alle mannen die ze in haar bed heeft gekregen. Voor haar is Don José een homme fatale. Dat het fout loopt tussen de twee, komt door de traditionele opvatting van Don José over de liefde. Hij kan niet omgaan met Carmens vrijheidsgedachte. Hij kan ook heel moeilijk communiceren met haar. Een relatietherapeut had hen goed gedaan.'

Gewillig vermoord

Verteerd door jaloezie vermoordt Don José haar. Het is een vreemd einde. Het lijkt erop dat Carmen zich gewillig laat vermoorden. 'Dat denk ik ook,' zegt Vizin. 'Misschien is ze haar leven beu. Op het einde vraagt Don José of ze van Escamillo houdt. Ze knikt, maar dat is een leugen. Daarmee pleegt ze verraad aan zichzelf want ze ging er prat op nooit te liegen. Carmen is diep van binnen heel kwetsbaar. Dat begrijpen weinig mensen. Ik heb hetzelfde soort relatie met mijn man, misschien word ik daarom altijd gevraagd voor Carmen. Hij is de enige voor wie ik mijn ziel op mijn handpalm heb gelegd. Dat is heel gevaarlijk want je kan ze omarmen of vernietigen. In beide gevallen zal ik van je blijven houden, als een gelukkige of als een wrak. Zo is het ook met Carmen.'

De dood van Carmen moet ook in zijn tijdsgewricht gezien worden, benadrukt Joosten. 'In de opera liep het in de 19de eeuw nooit goed af met vrijgevochten vrouwen. Dat pikte het publiek niet. De liefde was geen spel, zoals Carmen zingt. De vrouw moest thuis braaf op haar echtgenoot wachten. In 'Carmen' wordt dat idee vertegenwoordigd door de brave en kuise Michaela, die voorbestemd was om met Don José te trouwen. Daarbij komt voor Carmen nog dat ze een zigeneurin is. Dat was toen nog meer dan nu een bevolkingsgroep waarmee de burgerij zich niet wilde identificeren. Vandaar dat de opera aanvankelijk geen succes was. Zelfs het nu zo beroemde torrerolied ('Toreaodor, en garde') werd in het begin koel onthaald.'

 

www.vlaamseopera.be

Carmen, van 10 tot 19 juni in Antwerpen, van 27 juni tot 5 juli in Gent.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud