Advertentie

‘Ik heb de barstjes gevonden waar het licht kan doorkomen’

©Leontien Allemeersch

Theatermaakster Kyoko Scholiers beet zich voor Opera Ballet Vlaanderen vast in de ongemakkelijke wereld van de bijzondere jeugdzorg. ‘Ik probeer alle perspectieven te verdedigen’, zegt ze over seizoensopener ‘Boy’.

‘Nu pianissimo. Ja, heel goed’, moedigt de zangcoach het kinderkoor van Opera Ballet Vlaanderen aan. Zacht maar eendrachtig zingen de koorleden ‘Ik ga elke dag slechteriken vangen’. De 14 kinderen vertolken de gedachtewereld van het personage Boy, die tijdens deze repetitie vooraan op het podium zit met de begeleidster van zijn jeugdvoorziening. In dit hartbrekende verhaal is de 10-jarige jongen tijdelijk in een instelling geplaatst omdat zijn ouders niet meer voor hem kunnen zorgen. Boy vraagt zijn begeleidster, gespeeld door Tiny Bertels, wanneer hij zijn moeder nog eens mag zien. Teder aait de actrice hem over zijn bol. Alsof ze wil zeggen: ‘Wist ik het ook maar.’

Theatermaakster Kyoko Scholiers (40) snijdt in haar eerste muziektheatervoorstelling geen evident thema aan. Bijna twee jaar dompelde ze zich onder in de wereld van de bijzondere jeugdzorg. Ze interviewde kinderen die in een voorziening verblijven, hun ouders, jeugdzorgconsulenten, kinderpsychiaters en volwassenen die ze liet terugkijken op hun hulptraject als kind. Ze ging in de rechtbank luisteren naar jeugdrechters om hun positie te begrijpen. Haar betrokkenheid bij het onderwerp ging zelfs zo ver dat ze enkele weken als vrijwilliger meedraaide in een leefgroep voor geplaatste kinderen.

Kyoko Scholiers. ©Joris Casaer / Opera Ballet Vlaanderen

Die gesprekken en ervaringen zijn uitgemond in een muziektheaterstuk voor volwassenen over een jongen die door de politie uit zijn klas wordt gehaald. Boy mag niet meer naar huis wegens te gevaarlijk. Maar waar is het dan wel veilig? Al wie bij zijn hulptraject betrokken is, krijgt een plek op de scène: zijn biologische en pleegouders, consulenten uit de jeugdzorg en zelfs de jeugdrechter die over zijn dossier gaat. ‘Ik probeer alle perspectieven te verdedigen. Iedereen probeert naar best vermogen te handelen’, zegt de theatermaakster.

‘Boy’ is gegroeid uit Scholiers' vorige stuk ‘Misconnected’. Daarvoor interviewde ze gedetineerden, vluchtelingen, daklozen en andere mensen in wier leven een kink in de kabel was gekomen. Ze bundelde hun getuigenissen in een theatrale installatie met telefoonhokjes die Vlaanderen rondtrok. Mensen konden hun verhalen doorbellen. Een geplaatst meisje van vier jaar telefoneerde vanuit haar voorziening.

Wat vertelde dat meisje?

Kyoko Scholiers: ‘Ze vertrouwde me toe dat haar vader vermoord was. ‘Boeven hebben mijn papa achternagezeten en hem doodgeschoten.’ Achteraf vertelde haar begeleidster me dat dat niet klopte. Haar vader was uit haar leven verdwenen. Voor zo’n kind is een overleden vader blijkbaar gemakkelijker te plaatsen dan een papa die ervoor kiest om niets meer van zich te laten horen. Opeens voelde ik het prangende van het onderwerp.’

‘Wij kunnen er met ons verstand niet bij dat een kind van vier zo’n gedachten ontwikkelt over haar vader. Evenmin begrijpen mensen waarom ouders hun kroost laten stikken op die leeftijd. Maar het gebeurt, overal in Vlaanderen.  In elke klas in Vlaanderen zit wel een kind uit een kwetsbare thuissituatie. Als zulke situaties tot gedragsproblemen leiden, staan we allemaal met vooroordelen klaar: pestkop, crapuul. Terwijl probleemgedrag in de meeste gevallen ergens vandaan komt. Vaak is er sprake van een intergenerationele lus van miserie. Raak daar maar eens uit.’

Wat doet het met je zelfbeeld, je relaties en je netwerk, je levenskeuzes en je latere carrièremogelijkheden om zonder veilig nest op te groeien?
Kyoko Scholiers
Theatermaakster

‘Het verhaal van Boy is fictief, maar opgebouwd uit voorbeelden die waargebeurd zijn of zouden kunnen zijn. Ik wilde op die manier een antwoord geven op de vraag: wat doet het met een kind om op te groeien zonder veilig nest? Wat doet dat met je zelfbeeld, met relaties en je netwerk, met je levenskeuzes en je latere carrièremogelijkheden? Komen die mensen allemaal in een vicieuze spiraal van tegenslagen terecht of kunnen sommigen daar ook uit ontsnappen?’

Kan je eruit opstaan? Is het mogelijk om te ontsnappen aan je eigen achtergrond?

Scholiers: (knikt) ‘Ik heb daarover lange gesprekken gevoerd met begeleiders, opvoeders en de kinderpsychiater Peter Adriaenssens. De consensus is dat het kan, maar je moet de juiste mensen tegenkomen. Iemand die in staat is een kind dat uit een problematische opvoedingssituatie komt een warm nest te geven, het gevoel dat het bestaansrecht heeft. Zo’n figuur kan uit een pleeggezin komen, een begeleider uit een jeugdvoorziening zijn die aan het kind blijft kleven en het niet loslaat, of een partner natuurlijk. Zij kunnen maken dat het kind rechtkrabbelt, zodat het puin uit zijn jeugd zich kan isoleren. Vaak zitten zulke kinderen vol schuldgevoelens over alles wat is misgelopen in hun jeugd.’

Hoe maak je van zo’n zwaar thema een behapbare theatervoorstelling?

Scholiers: ‘Ik zeg niet dat ‘Boy’ een lichte voorstelling is geworden. Maar zoals meestal wanneer ik rond een heavy thema werk, heb ik ook nu weer de barstjes gevonden waar het licht kan doorkomen - om Leonard Cohen te citeren (‘There is a crack in everything; that's how the light gets in’, red.).’

‘Tekst en muziek hebben een gelijkwaardige rol. Er is non-stop muziek. Joris Blanckaert componeerde een partituur met een heel eigen stem. De fluit en klarinet staan voor het warme, het menselijke. De percussie verklankt het hermetische en het onafwendbare. De cello vormt een brug tussen de twee.’

Wie is Kyoko Scholiers?

Kyoko Scholiers (40) volgde een acteursopleiding aan Studio Herman Teirlinck. Als actrice werkt ze voor theater en tv. Ze maakt ook haar eigen voorstellingen. Voor ‘Boy’, haar eerste muziektheaterproductie, verdiepte ze zich in de wereld van de jeugdzorg.

‘Er zit ook aardig wat humor in de tekst. In een van de nachtelijke visioenen van Boy zit een cafébazin, gespeeld door Sofie Decleir. (lacht) Die is er los over. Ook de moeder van Boy is, in haar bruutheid, best grappig. Het is dus niet Ken Loach, maar eerder Mike Leigh. We zijn ook hoopvol. Het is wel degelijk mogelijk om eruit te raken.’

Durft u na twee jaar onderzoek zeggen dat de jeugdzorg in Vlaanderen goed functioneert?

Scholiers: 'De jeugdzorg zit vol bevlogen mensen die met hart en ziel alles proberen om zoveel mogelijk gezinnen en kinderen te helpen. Maar door een gebrek aan tijd en middelen is het dweilen met de kraan open. In Antwerpen bijvoorbeeld ontfermen slechts 60 consulenten zich over alle dossiers.'

‘Als één begeleider met een burn-out uitvalt - en dat is bij zulke jobs helaas vaak het geval - moeten de andere collega's de dossiers overnemen. De administratieve last is nog zoiets. Consulenten moeten almaar meer bezig zijn met randzaken: online aanmeldingssystemen, verslagen… Daardoor kunnen ze minder bezig zijn met de opvolging van het kind.’

Corona heeft de situatie in de jeugdzorg nog bemoeilijkt. De wachtlijsten zijn nog langer en de druk bij hulpverleners is verder toegenomen.
Kyoko Scholiers
Theatermaakster

‘Corona heeft de situatie in de jeugdzorg nog bemoeilijkt. De wachtlijsten zijn nog langer en de druk bij hulpverleners is verder toegenomen. Het positieve van corona is dat het beleid eindelijk wakker is geschoten. Er zijn nieuwe injecties. Maar voorlopig lijken dat slechts noodmiddelen. Ik vergelijk het met hulpverleningsacties na een overstroming of aardbeving: structureel bieden ze geen oplossing. Er is geld nodig voor extra consulenten, mankracht en infrastructuur.’

Misschien zit er een carrièreswitch in?

Scholiers: ‘Ik geef toe dat ik daar weleens aan heb gedacht tijdens mijn stage in de leefgroep. Maar volgens mijn man die therapeut is, zou ik dan wel nog moeten leren los te laten na de werkuren. Ik ga heel erg op in mijn werk. Ik had het moeilijk om die kinderen te lossen. Allicht blijf ik beter theatermaakster en probeer van daaruit het verschil te maken.’

‘Boy’ gaat op 9 september in première bij Opera Ballet Vlaanderen. Nadien op tournee.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud