Naar Theater Aan Zee: 'Er moet weer wat uitbundigheid in de samenleving sluipen'

Caroline Pauwels ©Wouter Van Vooren

In alles wat ze doet, heeft VUB-rector Caroline Pauwels balans nodig. Als gastcurator van het Oostendse festival Theater aan Zee koos ze voor kunst die schoonheid brengt en voorstellingen die schuren.

We zitten in de brasserie van het Thermae Palace Hotel in Oostende. Buiten waait het krachtig. Caroline Pauwels (57) bestelt gebakken sliptong en een glas wijn. Over enkele dagen barst Theater aan Zee los. De rector van de Vrije Universiteit Brussel is de eerste gastcurator van het festival die niet uit de cultuurwereld komt. ‘Ik bewonder creatievelingen enorm. Creativiteit is een bron van levenslust en levenskracht. Ik kan geen pianospelen, schilderen of acteren. Ik hoop dat ik af en toe creatief ben in mijn denken of lesgeven.’

©Wouter Van Vooren

Ze legt haar boekje ‘Ode aan de verwondering’ op tafel. Het essay was in 2019 een pleidooi om met een kinderlijke, open blik naar de wereld te kijken en valse zekerheden in twijfel te trekken. Maar de wereld is niet meer dezelfde. Daarom actualiseerde Pauwels het boekje, samen met illustratrice Gerda Dendooven en schrijver Bart Moeyaert. De nieuwe editie wordt voorgesteld op Theater aan Zee.

Wat ze toevoegde? ‘Hoe zwaar het allemaal ook is geweest, de coronacrisis is een goede oefening in het loslaten van onze zekerheden. De wetenschappers, de beleidsmakers, niemand was voorbereid. Hoewel de wetenschap wel degelijk pandemieën had voorspeld. We moesten improviseren, en gelukkig konden we bogen op veel nuttig voorafgaandelijk onderzoek. Maar ik maak me zorgen. Zijn we voorbereid op het vervolg? Er gaan nog heel wat onzekerheden op ons afkomen.’

‘De wereld is complexer geworden door Covid-19. De pandemie heeft de maatschappelijke ongelijkheid verscherpt. Het klimaat zal ons sneller vatten dan we denken. Hetzelfde met geopolitieke conflicten. Onze omgang met China is een stuk ingewikkelder dan ‘we zijn voor of tegen’. Ik ben bang dat we niet snel genoeg in staat zullen zijn met die complexiteit om te gaan, omdat we te veel in silo’s leven. Op de universiteiten, in het beleid.’

Reuzen

Niet alleen wetenschap, ook cultuur kan vensters op de wereld openen. Cultuur kan schuren en op de complexiteit van dingen wijzen, zegt de VUB-rector. Maar dat is geen must. Soms is schoonheid en verpozing brengen ook al veel waard. Zeker in tijden van corona.

Pauwels maakt een vergelijking met haar vakgebied. ‘Ik ben nog elke dag verwonderd over wat de wetenschap vermag. Die verwondering zoek ik ook in de kunst. Een voorstelling kan een vrije ruimte zijn waarin lichaam en geest verpozen, en tegelijk keihard op het wereldbeeld van de kijker inbeuken. In alles wat ik doe, heb ik die balans nodig. Ik zou niet alleen in een schone wereld kunnen vertoeven. Onlangs was ik bij ‘Tosca’ van Puccini in de Munt. De regisseur had er Pasolini’s ‘Salo’ aan toegevoegd. Schoonheid van zang en het schuren en dwalen van de menselijke geest waren mooi in balans.’

Ik ben nog elke dag verwonderd over wat de wetenschap vermag. Die verwondering zoek ik ook in de kunst.
Caroline Pauwels
VUB-rector en gastcurator van Theater aan Zee

Ze hoopt ook dat schoonheid en schuren samenkomen op het openingsevent van Theater aan Zee. ‘De reus in de mens’ wordt een reuzenoptocht waarbij een Brusselse reus met de boot naar Oostende komt om te trouwen met een Oostendse reus. ‘Ik kom uit de streek van het Ros Beiaard. Reuzenstoeten verwonderden mij enorm als kind. Reuzen zijn een uitvergroting van de kracht en de verhalen die in onszelf schuilgaan. Er is altijd een mens die zo’n reus draagt.’

‘Als kind keek ik met grote ogen naar de reuzen: hoe werkt dat, wie zit daaronder? Stefan Perceval en Marit Stocker hebben aan mensen die in grote breekbaarheid leven gevraagd wie hun reus is, wat hun kracht is om te doen wat ze doen. In Brussel waren dat personen met een beperking, in Oostende vluchtelingen. Zij dragen dit project: mensen van wie we nog al te vaak vinden dat ze niet op een podium thuishoren. Zo kom je van iets dat schuurt naar iets dat schoonheid en verwondering in zich draagt. En naar iets actueels. Ook als maatschappij hebben we de reus covid gedragen. We hebben dat moedig gedaan, soms ook opstandig. Maar we hebben het wel gedaan.’

Er werkten ook studenten mee aan de reuzenstoet. Als covid geen roet in het eten gooit, wordt het schip waarmee de Brusselse reus Oostende binnenvaart, vergezeld door veertig ‘optimisten’. Dat zijn eenmanszeilbootjes, waarvan de zeilen zijn gemaakt door studenten van drie kunstscholen. De symboliek is niet ver te zoeken. Als rector die graag tussen haar studenten staat weet Pauwels hoe moeilijk jongeren het het voorbije anderhalf jaar hebben gehad. ‘De bootjes zijn een ode aan hun veerkracht en aan hun, én onze, creatieve wederopstanding.’

©Wouter Van Vooren

In het theater- en muziekprogramma koos Pauwels voor vier centrale thema’s: amor mundi, verwondering, verbondenheid en zorgeloosheid. Het eerste thema haalde ze bij Hannah Arendt. De Duits- Amerikaanse filosofe meende dat we de wereld moeten begrijpen in al haar onvolmaaktheden, en cultuur kan daarbij helpen. Verwondering geeft het leven kleur en drive. Verbondenheid is meer dan ooit nodig na anderhalf jaar covidstilstand.

En ook het thema zorgeloosheid verwijst naar de pandemie. ‘Er moet weer wat uitbundigheid in de samenleving sluipen. Maar zorgeloosheid is niet hetzelfde als losbandigheid. Alles ligt nog niet achter ons. We moeten voorzichtig zijn en voor elkaar blijven zorgen’, zegt Pauwels.

Vrijheidsgevoel

We trekken naar het strand voor de fotoshoot. De rector gaat blootsvoets in het warme zeewater staan. Ze sluit haar ogen en steekt haar kin omhoog. ‘Ik heb licht en lucht nodig om goed te functioneren. Dat vind ik hier.’

Ze wijst in de verte naar het appartement dat ze sinds negen jaar met vrienden deelt. In een zijstraat van de zeedijk, met zicht op de Noordzee en de stad. Ook hier weer die balans. ‘De Noordzee is een krachtig element, met al haar kleurschakeringen. Een zee die niet te vlak is en waarin af en toe tumult is geeft een groot vrijheidsgevoel. Maar ik zou niet alleen met zicht op zee kunnen wonen. Ik ben ook blij dat ik Oostende zie als ik de andere kant uitkijk.’

Dan staat ze oog in oog met een stad die alle richtingen uitslaat, zoals haar geliefde Brussel. ‘Brussel en Oostende hebben met elkaar gemeen dat ze hun gebreken niet wegsteken. Het zijn steden waar de vele mooie dingen in schril contrast staan met het lelijke van de armoede en miserie. Je kan dat wegmoffelen zoals veel andere steden doen. Maar je kan ook kiezen om er niet van weg te lopen en er de schoonheid en de scherpte van in te zien, in de hoop dat er ooit iets aan gedaan wordt. Als je een probleem niet onderkent, kom je ook niet tot een oplossing.’

Aanraders

Theater aan Zee loopt van 23 juli tot 8 augustus in Oostende. Voor deze TAZ-aanraders van Caroline Pauwels zijn nog kaarten beschikbaar op theateraanzee.be.

  • Amor Mundi: A Dream For The Future. Een muzikale voorstelling rond het boek ‘Amor Mundi’ van de activist en kunstenaar Steven Vromman, bekend als de Low Impact Man.
  • A Separation. Toneelspelersgezelschap STAN gaat aan de slag met de gelijknamige en bekroonde Iraanse film over de waanzin van een vechtscheiding.
  • L’homme de la Mancha. Een donquichotmusical van Jacques Brel, met Filip Jordens als de Brusselse chansonnier.
  • Piano Works Debussy. Een duet tussen danseres Lisbeth Gruwez en pianiste Claire Chevallier op muziek van Claude Debussy.
  • Violin Phase. Het doorbraakstuk van Anne Teresa De Keersmaeker uit 1982 wordt gedanst op het einde van het Oude Westerstaketsel, met zicht op zee en voor een rechtstaand publiek.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud