Natuurkracht op de bühne

©SISKA VANDECASTEELE

In haar eerste grote dansvoorstelling na de internationale doorbraak laat Lisbeth Gruwez tien danseressen het klotsen en golven van de zee dansen. ‘Dankzij ‘The Sea Within’ kom ik los van een innerlijke kwaadheid.’

Als u dit theaterseizoen naast de zes Brandenburgse concerten van Anne Teresa De Keersmaeker nog een dansvoorstelling gaat zien, laat het dan ‘The Sea Within’ van Voetvolk zijn.  In dat stuk, waarvoor danseres Lisbeth Gruwez de zintuiglijke choreografie bedacht en componist Maarten Van Cauwenberghe de minimalistische muziek, verzinnebeelden tien kronkelende vrouwenlijven de zee in al haar facetten: soms wild en eruptief, dan weer kalm en meditatief. De danseressen laten hun energie in een constante golfslag ontsnappen. Na afloop wil je samen met hen het klotsende water in.

Een video-teaser van 'The Sea Within'.

Gruwez (40) en Van Cauwenberghe (42) richtten Voetvolk op in 2007, nadat ze jaren hun sporen hadden verdiend bij Troubleyn van Jan Fabre, zij als danseres, hij als muzikant. Met hun eigen dansgezelschap gingen ze een behoorlijk eigenzinnige koers varen. De Kortrijkse geldt als een soort ‘method dancer’, iemand die op het podium volledig opgaat in de figuur die ze op dat moment is. Voor de toeschouwer voelt het alsof ze haar innerlijke leefwereld uit haar lichaam stuwt. Elke vezel doet mee.

Chemie

In contrast met andere dansgezelschappen is niet elke beweging tot in de puntjes uitgestippeld. Er is ruimte voor improvisatie, waardoor elke avond anders is. Dat geldt ook voor de muziek van Van Cauwenberghe, die evenwaardig is aan de dans. Hun chemie op het podium maakt Voetvolk uniek.

Zijn meer vrouwen op sleutelfuncties in organisaties de oplossing? Ik weet het niet. Mijn enige antwoord is: ‘Doe het anders. Toon liefde en respect. Geef vertrouwen.
Lisbeth Gruwez
Danseres en choreografe

Voetvolk brak de voorbije jaren ook internationaal door, met drie voorstellingen die samen de ‘triptiek van het extatische lichaam’ vormen. ‘It’s going to get worse and worse and worse, my friend’, een danssolo van Gruwez over de macht van het woord, werd liefst 160 keer opgevoerd in dertig landen. In ‘AH/HA’ ontrafelde Gruwez in harde bewegingen de lach, in ‘We’re pretty fuckin’ far from okay’ de angst. Ook die stukken speelden veel: 120 keer in meer dan 15 landen. Tussendoor maakte Gruwez nog een voorstelling waarin ze het onmogelijk gewaande voor elkaar kreeg: vloeiend dansen op de muziek van Bob Dylan. Ook dat bijzondere stuk reist nog altijd de wereld rond.

Om maar te zeggen: Voetvolk is hot. En net nu de halve wereld Gruwez wil zien dansen, staat ze dit keer voor het eerst niet mee op het podium. ‘Ik had nu het gevoel dat ik het landschap moest kunnen overzien. En dat kan niet als je er zelf middenin staat’, zegt ze.

Trilogie

We zitten in de KVS in Brussel, waar ‘The Sea Within’ straks in Belgische zaalpremière gaat. ‘De trilogie, dat was voor mij een soort hakken in de ruimte. Het was een zeer agressieve vormgeving van het menselijk gedrag, sterk ingezoomd op het individu. Ik hing als het ware aan de buitenkant van een draaiend wiel. Nu probeer ik steeds meer de spil van het wiel te zijn en zie ik alles vanuit een rustpunt.’

‘The Sea Within’ is een voorstelling over het ‘tribale individu’: iemand die compleet vrij is, maar toch de nood voelt bij een bepaalde gemeenschap te horen. Ikzelf ben ook zo’n tribaal individu.
Lisbeth Gruwez
Choreografe

Met het warme en toegankelijke ‘The Sea Within’ heeft Gruwez een gemeenschap gebouwd van vrouwen die elkaar kracht geven. ‘Ze dansen het oude archetype van zich af en creëren zo een nieuwe identiteit die culmineert in een feestelijke parade. ‘The Sea Within’ wordt gedreven door ritmes die ik uit de natuur heb gedistilleerd. De eeuwige afwisseling van de seizoenen, de maancyclus, de getijden.’

‘We zijn de natuurlijke verbondenheid van dat alles een beetje verloren. De vraag is dan: hoe kunnen we die weer opzoeken zonder onze vrijheid te verliezen? ‘The Sea Within’ is een voorstelling over het ‘tribale individu’: iemand die compleet vrij is, maar toch de nood voelt bij een bepaalde gemeenschap te horen. Ikzelf ben ook zo’n tribaal individu, en ik merk dat ik dankzij ‘The Sea Within’ loskom van een innerlijke kwaadheid. Het is de kracht van een nieuw, bevrijdend ritueel dat in groep wordt beleefd.’

Spartaans en genadeloos

Gruwez danst al zolang ze het zich kan herinneren. Haar eerste pirouettes draaide ze thuis in de garage. Ze volgde vijf jaar dansles op de lagere school, ’s ochtends tussen 7 en 8 uur en ’s avonds na de lesuren. Haar moeder schreef haar in aan de koninklijke balletschool in Antwerpen. Die zes jaar op internaat voelden als een bevrijding: van het kleine, brave Kortrijk naar de grote, opwindende stad.

Pesterijen, zware ver nederingen: op de balletschool in Antwerpen heb ik veel ergere dingen meegemaakt dan bij Jan Fabre.
Lisbeth Gruwez, danseres en choreografe

Omdat de balletschool weinig ruimte liet voor improvisatie, trok Gruwez nadien naar P.A.R.T.S., de dansschool van Anne Teresa De Keersmaeker. Vervolgens danste ze bij Wim Vandekeybus en Sidi Larbi Cherkaoui. Maar de echte doorbraak volgde bij Jan Fabre. Samen maakten ze de veelbesproken solo ‘Quando l’uomo principale è una donna’ (2004), waarin Gruwez naakt danste over een vloer vol olijfolie, op muziek van Van Cauwenberghe.

Fabre ontsloeg haar na een zoveelste meningsverschil tijdens een repetitie. Gruwez lacht. ‘Hij had me gewaarschuwd: ‘Nog één keer en je vliegt eruit.’ Ik ben in mijn leven wel op meer plekken buitengevlogen. Of het nu over het licht, de kostuums of de positie van de andere dansers gaat: ik heb overal een mening over. Na mijn ontslag zat ik echt in zak en as. Ik had het goed bij Fabre, maar diep vanbinnen voelde ik dat het tijd was om onder zijn vleugels vandaan te komen. Ik had een duwtje nodig om te verzelfstandigen. Het werd een harde stoot. Spartaans en genadeloos, zo kon hij zijn.’

Open brief

Wat dacht ze toen ze in september de open brief las waarin twintig ex-werknemers en performers Jan Fabre beschuldigden van verbaal en seksueel grensoverschrijdend gedrag? Begrijpend maar tegelijk verrast, zegt ze. ‘Ik viel uit de lucht, want geen enkele van de ondertekenaars had mij verwittigd. Maar de verhalen op zich verbaasden me niet. Geen seks geen solo? Ik heb respect voor de slachtoffers, maar zelf ben ik met hem nooit in zulke of andere compromitterende situaties beland.'

'Verbaal kon hij inderdaad ontzettend ver gaan: vernederingen en afbraak. Afbreken om weer op te bouwen, dat is een bedenkelijke en slopende techniek uit het kunstonderwijs. Op dat vlak heb ik op de balletschool veel ergere dingen meegemaakt dan bij Fabre: pesterijen, zware vernederingen. Op die leeftijd ga je daar een stuk moeilijker mee om.’

#metoo roept bij Gruwez veel vragen op, zegt ze. Meer dan ze antwoorden heeft. ‘Is het probleem in andere sectoren kleiner dan in de kunst, met haar mannelijke keizer-kunstenaars en hun vrouwelijke muzes? Zijn meer vrouwen op sleutelfuncties in organisaties de oplossing? Ik weet het niet. Mijn enige antwoord is: ‘Doe het anders. Toon liefde en respect. Geef vertrouwen.’

Als een performer auditie komt doen, wil je als choreograaf of regisseur naar de kelder, het diepere naar boven halen. Dat is hard werken, want zo’n performer doet dat niet uit zichzelf. Sommige scènes moet je opnieuw doen, en nog eens herhalen, tot je in de kelder bent. Daar komen soms tranen bij.’

©©DannyWillems

Van Cauwenberghe knikt. ‘Er hébben meisjes geweend tijdens de creatie van ‘The Sea Within’. En er zal ook weleens geroepen zijn. Dat moet kunnen in een creatief proces, zolang je er achteraf maar samen over kan praten. De performers moeten het gevoel hebben dat ze op elk moment hun grenzen kunnen aangeven. Nu, wij gedragen ons ook niet als keizer en keizerin, omdát we hun baas zijn. De huidige generatie performers zou dat ook niet aanvaarden. Op dat vlak staan ze verder dan wij op hun leeftijd. Wij keken echt op naar de grote regisseurs en choreografen. Dat hoorde zo.’

Scharniermoment

Van Cauwenberghe volgde Gruwez na haar ontslag bij Fabre. Haar performers en dansers zijn ook de zijne. Want zij mag dan al meer dan tien jaar het gezicht van Voetvolk zijn, zonder hem was het wellicht niets geworden met de compagnie. Hij is haar eerste klankbord voor elk artistiek project. Als zij twijfelt, trekt hij haar over de streep. Zo gaat het als ze aarzelt of een voorstelling klaar is voor de grote wereld, en zo ging het toen ze met de compagnie begin dit jaar vanuit een drang naar rust en ruimte net over de Franse grens een boerderij kochten die straks wordt omgebouwd tot dansstudio en kennislaboratorium voor beginnende artiesten.

We zitten op een scharniermoment. We willen groter worden, maar niet té groot. De compagnie mag geen logge machine worden.
Maarten Van Cauwenberghe
Voetvolk

Behalve de componist is Van Cauwenberghe ook de cijferaar en de strateeg. In 2016 kreeg hij voor zijn ondernemingszin de Vlaamse Cultuurprijs voor Cultureel Ondernemerschap. Of hij uit het hoofd uit de balans van Voetvolk kan citeren? ‘Dit jaar zullen we 630.000 euro omzet draaien’, antwoordt hij. ‘Niet slecht voor een klein gezelschap met 160.000 euro subsidie en vier personeelsleden, hè.’

‘We zitten op een scharniermoment. ‘The Sea Within’ is onze eerste grote voorstelling. We willen groter worden, maar niet te groot. Het is nu al vaak behelpen: iedereen doet alles. We kunnen meer subsidies vragen, maar dan moeten we wellicht ook meer produceren. De compagnie mag geen logge machine worden. Flexibiliteit is heilig.’

‘The Sea Within’ is tot juni te zien. www.voetvolk.be

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect