Advertentie
Advertentie

Recensie | Agamemnon, van eeuwige Griekse held tot sukkelaar op slippers

Verschillende in het blauw geklede vrouwen vertegenwoordigen Klytaimnestra, de vrouw van Agamemnon. ©Herman Sorgeloos/Toneelhuis

In ‘Klytaimnestra’ wordt Agamemnon van zijn heldhaftige piëdestal geduwd. Een krachtige hedendaagse benadering, maar door haar multidisciplinariteit schiet ze soms alle kanten op.

Aan Griekse tragedies met vrouwelijke protagonisten geen gebrek dit theaterseizoen. Elektra en Medea claimden al het podium bij NTGent, in Antwerpen ging donderdag ‘Klytaimnestra’ in première. De productie van STAN, Toneelhuis en Olympique Dramatique speelde in 2022 al als openluchtvoorstelling in het Griekse Elefsina, niet toevallig de plek waar auteur Aischylos werd geboren. In de schouwburgherwerking staan dezelfde Belgische en Griekse acteurs op de scène, naast een Braziliaanse en een Noorse performer.

Het stuk duikt in het eerste deel van Aischylos’ ‘Oresteia’. Koning Agamemnon is legeraanvoerder tijdens de Trojaanse oorlog. Hij offert zijn dochter Iphigenia aan de goden in ruil voor een gunstige wind om zijn schepen naar Troje te begeleiden. Na tien jaar komt hij met de overwinning op zak terug naar huis, waar zijn vrouw Klytaimnestra hem vermoordt als wraak voor het offeren van hun dochter.

Advertentie

De sleutelscènes tussen Agamemnon en Klytaimnestra zijn het krachtigst. Maar het duurt even voor de voorstelling daar belandt.

In Aischylos’ verhaal uit de 6de eeuw voor Christus, ‘Agamemnon’, staat de mannelijke held centraal. Regisseur Jolente De Keersmaeker duwt de Griek van zijn voetstuk en focust op het vrouwelijke perspectief, met meerdere, in het blauw geklede acteurs die Klytaimnestra vertegenwoordigen. Agamemnon zelf, een in roze gehulde Stijn Van Opstal, vervelt tot een knullige antiheld die eerder op de lachspieren werkt dan bewondering wekt.

Op slippers, met een afzakkende short en onhandig wankelend op zijn paard keert Agamemnon uit de Trojaanse oorlog terug met  ‘oorlogsbuit’ Kassandra, het Griekse eufemisme voor een seksslavin. De rauwe, vrouwonvriendelijke passages waarin hij zijn heroïsche daden bezingt, onderstrepen vooral hoe absurd het is om geweld in de strijd te werpen om land (en macht) te veroveren. Echo’s naar gelijkaardige scenario’s in Oekraïne en Gaza schemeren continu door.  

Dat Agamemnon dat tegenover zijn vrouw legitimeert met het argument dat zij 'toch niets begrijpt van vijanden doden en macht bestendigen’, doet het weinige krediet dat hem restte teniet. In de 6de eeuw voor Christus kwam je daarmee weg, anno 2024 zit niemand te wachten op een dosis mansplaining en het reduceren van een vrouw tot haar lichaamsopeningen. Op een komische manier bestendigt hij later helemaal zijn imago van onbeholpen sukkelaar door vriendelijk om adempauzes te vragen terwijl zijn vrouw hem vermoordt.

Klytaimenstra daarentegen krijgt hier de stem die ze nooit eerder kreeg. Niet eenzijdig die van hysterische furie (al blijft die aanwezig), maar ook die van zelfbewuste powervrouw, sterk vertolkt door Maria Skoula. Ook zij beantwoordt geweld met geweld, zij het niet om politieke redenen. Ze vraagt zich af waarom dat als vrouw plots wel een dingetje is.

Poëtische danspassages

De sleutelscènes tussen Agamemnon en Klytaimnestra vormen de krachtigste kern van de voorstelling. Maar het duurt even voor ze daar belandt. Het stuk begint aarzelend met een woordeloze choreografie, gevolgd door de obligate prologen en koorpassages uit de traditionele Griekse tragedie. Het publiek wordt in een overweldigend bad getrokken van personages en zijverhalen die, tenzij je leraar Latijn-Grieks bent, ergens diep in het collectieve geheugen zitten.

De heterogene groep acteurs spreekt Grieks, Portugees, Engels en Nederlands. Dat geeft een extra laag aan deze - op alle vlakken - meerstemmige tragedie. Maar het vraagt ook veel van de toeschouwer, in combinatie met alle multidisciplinaire lijntjes die aan het begin van de voorstelling synchroon worden uitgegooid.

‘Klytaimnestra’ ambieert veel. Het behoudt de bouwstenen van de originele tragedie, maar is ook een hedendaagse bewerking. Het is teksttheater, dat tegelijk ruimte laat voor poëtische danspassages. Het brengt hulde aan Aischylos’ originele woorden, afgewisseld met de rauwe interpretatie door Gustav Ernst. Daardoor maakt het een onsamenhangende indruk, al steunt het op krachtige fundamenten om overeind te blijven.

‘Klytaimnestra’ speelt tot 18 mei bij Toneelhuis, daarna op tournee.

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie
Gesponsorde inhoud
Tijd Connect
Tijd Connect biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.
Partnercontent
Partner Content biedt organisaties toegang tot het netwerk van De Tijd. De partners zijn verantwoordelijk voor de inhoud.