Richard Wagner achterna

©Dieter Telemans

Op de Bayreuther Festspiele gaat vanavond voor het eerst sinds Wagners ‘Parsifal’ in 1882 een nieuwe opera in première. De muziek wordt gespeeld door het Belgische ensemble Ictus.

Eerlijk is eerlijk, ‘Der verschwundene Hochzeiter’ (de verdwenen bruidegom) van de Oostenrijkse componist Klaus Lang gaat niet in première in het legendarische Bayreuther Festspielhaus. Daar wordt sinds 1876 de Bayreuther Festspiele gehouden, een festival dat exclusief aan de Duitse componist Richard Wagner is gewijd.

Maar ook zo’n traditioneel festival kan af en toe een scheut vernieuwing gebruiken. Onder impuls van artistiek directeur Katharina Wagner, achterkleindochter van, werd vorig jaar het nevenprogramma ‘Diskurs Bayreuth’ in het leven geroepen. Met lezingen, concerten en nieuwe producties wordt daarin het erfgoed van Wagner belicht. Waar stond Wagner voor? Wat is de band tussen de hedendaagse klassieke muziek en Wagner?

Ik denk niet dat wij als ensemble in Bayreuth veel te verliezen hebben.
Gerd Van Looy
Algemeen directeur Ictus

In dat kader past de nieuwe creatie ‘Der verschwundene Hochzeiter’ van Lang. Ictus werd gevraagd de muziek uit te voeren. ‘Eigenlijk hadden we in Bayreuth met een ander programma moeten staan, ‘Nerone’ van de Oostenrijkse componist Clemens Gadenstätter. Maar uiteindelijk zag Katharina Wagner dat project niet zitten. Misschien was het te gewaagd, ik weet het niet’, legt Gerd Van Looy, algemeen directeur van Ictus, uit.

‘Een paar maanden na die afzegging kreeg ik opnieuw telefoon. Of we niet wilden meewerken aan de nieuwe opera van Klaus Lang. Daar moest ik toch even over nadenken, uit respect voor Clemens Gadenstätter. Maar voor hem was het geen probleem. ‘Nerone’ is ook niet afgevoerd. We brengen het later wel ergens anders.’

Weinig noten

De samenwerking met Lang was voor Ictus logisch. ‘We hebben nog met hem samengewerkt. Zijn muziek en zijn manier van muziek benaderen past ons als gegoten’, zegt Van Looy.

Met ‘Der verschwundene Hochzeiter’ zette Lang een oude Oostenrijkse legende op muziek. Er zijn slechts twee personages. Een pas getrouwde bruidegom en een onbekende man die hem vraagt mee naar zijn trouwfeest te gaan. Uiteindelijk blijft de bruidegom 300 jaar weg en zijn alle sporen van hem door de tijd gewist.

Lang, een organist, is een specialist in de oude muziek. Hij gelooft voor zijn nieuwe composities erg in de mathematische benadering van harmonieën. Dat is het zoeken naar de ideale toonafstanden en ze daarna in schema’s herhalen. ‘De muzikanten zeiden me: het is oersaai om te repeteren, maar het klinkt prachtig. Lang gebruikt weinig noten, maar die moeten wel perfect samenklinken. Hij bruskeert ook nooit. Je moet je niet afvragen wanneer het snelle deel komt. Want dat komt dus niet’, aldus Van Looy.

De muzikanten zeiden: het is oersaai om te repeteren, maar het klinkt prachtig.
Gerd Van Looy
Algemeen directeur Ictus

De opvoering was oorspronkelijk gepland in het Markgräfliches Opernhaus in Bayreuth. Daar voerde Wagner zijn eerste opera’s op. Beethoven heeft er ook nog gedirigeerd. Maar uiteindelijk kon de voorstelling daar niet plaatsvinden. Het operahuis is tot een museum omgebouwd. De directie zag de opera niet zitten. ‘Dat was spijtig. In het concept zat het orkest op het podium. Dat betekende een omkering van de ideale zicht- en hoorlijnen die Wagner zo na aan het hart lagen. Dat was interessant geweest.’

De opera wordt nu vanavond opgevoerd in het Reichshof, van oorsprong een bioscoop uit de jaren 30. Het publiek zit daar wel in de zaal. Maar het orkest zit niet in een orkestbak. ‘De 20 orkestleden en 12 zangers zitten in het donker rondom het publiek in de parterre en op het balkon. Ze staan met in elkaar in verbinding via schermen. Een dirigent is er niet. Dat vonden ze in Bayreuth wel wat raar. Ze vroegen zich bijvoorbeeld af aan wie ze dan wel de schoonste loge moesten geven (lacht).’

Concertzalen

Ictus
Ictus

Ictus werd in 1994 opgericht door een aantal vrienden-muzikanten zoals George-Elie Octors, Dirk Descheemaeker, Jean-Luc Plouvier en George van Dam. Hedendaags klassiek met veel nieuwe creaties is de motor van het gezelschap. Daarnaast specialiseerde het gezelschap zich in het begeleiden van scenische opvoeringen. Ictus werkt bijvoorbeeld vaak samen met Rosas van de choreografe Anne Teresa Dekeersmaeker. Beide gezelschappen delen samen met de dansschool P.A.R.T.S dezelfde lokalen in Vorst.

Vorig jaar draaide Ictus een omzet van 1,3 miljoen euro, verdeeld over 800.000 euro eigen inkomsten en 500.000 euro structurele subsidies van de Vlaamse Gemeenschap.

De niet-klassieke opstelling van het orkest is een essentieel onderdeel van de muziekpraktijk van Ictus. ‘We denken heel veel na over hoe muziek moet worden opgevoerd. Muziek is van alle plaatsen, leert de geschiedenis. Pas in de 19de eeuw verhuisde de klassieke muziek naar concertzalen. Op zich is daar niets mis mee. Maar er zijn ook andere manieren om naar klassieke muziek te luisteren. Ik denk aan ‘Liquid Room’ dat we in het Kaaitheater creëerden. Dat waren vier podia van waarop zonder pauze muziek werd gemaakt. Het publiek mocht vrij binnen- en buitenlopen. ‘Luister naar wat je wil. make zelf je playlist’, was de boodschap. Zo’n concept werkt als je dat duidelijk aan het publiek communiceert.’

‘We geloven heel hard in andere luister- en concertformats. Vandaar dat we zo graag met Lang samenwerken voor de opvoering van de opera. Als de Bayreuther Festspiele ons gewoon hadden ingehuurd om in de orkestbak een opera uit te voeren, hadden we zeker twee keer nagedacht. Nu niet.’

‘We moeten ook niet flauw doen. Het staat natuurlijk mooi op je visitekaartje dat je meewerkt aan de eerste nieuwe creatie op de Bayreuther Festspiele sinds Parsifal. Dat is wel al 136 jaar geleden. Het opent deuren voor ons. Ik denk niet dat wij als ensemble in Bayreuth veel te verliezen hebben. De Duitse pers kan snoeihard zijn, maar ik denk niet dat wij daar het slachtoffer van kunnen zijn. Als er kritiek komt, zal het allicht gaan over de keuze van het werk. Niet omdat de Wiener Philharmonik het beter had gespeeld.’

‘Der verschwundene Hochzeiter’ gaat vanavond in Bayreuth in première. Het stuk wordt ook nog donderdag en vrijdag opgevoerd.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content