Advertentie

Succession: de perikelen van een familiebedrijf

©hbo

Geruzie tussen broers en zussen, gekibbel over de erfenis, de HBO-serie ‘Succession’ put uit een rijke geschiedenis van familieconflicten. De meeste inspiratie haalt ze bij de schatrijke familie Murdoch en haar controversiële media-imperium. Toch raakt de serie aan iets wat zich in om het even welke familie kan voordoen.

'Ik dacht dat mijn familie gestoord was', zegt een personage in het derde seizoen van ‘Succession’. 'Maar dit is van een heel ander niveau.' Het is een understatement: ‘Succession’ lijkt het penthouse van alle dramaseries, ver verheven boven de mogelijkheden en problemen van de gewone mens. En toch hoeft de HBO-reeks - bekroond met verschillende Emmy’s - niet te verzinnen wat fout kan lopen in machtige familiebedrijven. Ze rijgt allerlei voorbeelden uit het ware leven waar het misliep aan elkaar, en bestrijkt het geheel met een heerlijke glans van verbale steekspelletjes en satire.

In ‘Succession’ herhaalt de geschiedenis zich echt, en de tweede keer wordt ze een farce en veel plezieriger. De reeks focust op de familie Roy, een plutocratisch mediabedrijf dat in het reine probeert te komen met twee biologische feiten: de patriarch zal ooit sterven en geen van zijn kinderen is zijn kloon. (Dit artikel bevat spoilers voor de eerste twee seizoenen). In de eerste aflevering krijgt de miljardair Logan Roy een beroerte - voor hij een opvolger kan aanduiden. Hij voegt zich daarmee bij een uitgebreid gezelschap. Middeleeuwse koningen wilden wanhopig een erfgenaam voortbrengen, hun hedendaagse tegenhangers hebben de neiging te vergeten dat ze sterfelijk zijn. De Indiase tycoons Anil en Mukesh Ambani kregen het met elkaar aan de stok toen hun vader Dhirubhai na een beroerte overleed zonder een testament na te laten. Het probleem van Logan Roy is echter complexer. Terwijl hij in coma ligt, komen we te weten dat zijn bedrijf miljarden verborgen schulden torst. Dat gegeven komt recht uit de annalen van de mediamagnaat Robert Maxwell. De dag na diens dood in 1991 bracht de Britse zakenkrant Financial Times aan het licht dat diens mediagroep honderden miljoenen ponden dieper in de rode cijfers zat dan opgegeven. Het eerste wat Maxwells zonen Kevin en Ian van hun vader erfden, was een financiële crisis en een rechtszaak wegens fraude.

©© HBO

In ‘Succession’ overleeft Logan Roy het echter, in tegenstelling tot Ambani en Maxwell. Hij neemt de teugels van zijn zakenrijk opnieuw in handen, ook al is hij zo ziek dat hij het tapijt in het kantoor van zijn zoon voor een urinoir houdt. Daarmee steekt hij Sumner Redstone naar de kroon, die voorzitter van zijn mediaconglomeraten CBS en Viacom probeerde te blijven hoewel hij niet meer kon praten. Redstone communiceerde via een iPad en geluidsfragmenten waarin hij 'ja', 'nee' en 'fuck you' zei. 'Ik ben niet van plan om ooit met pensioen te gaan of te sterven', zei hij toen hij 85 was. Hij overleed vorig jaar op zijn 97ste, twee jaar nadat een rechtbank hem wilsonbekwaam had verklaard.

Behalve Rupert Murdoch halen de makers ‘King Lear’, Romeinse tragedies, Ivan de Verschrikkelijke, die zijn eigen volwassen zoon vermoordde, en tennisser Andre Agassi als inspiratie aan.

‘Succession’ legt al zijn eieren echter nooit in één mand. Er spelen altijd nog andere factoren mee. Kort voor zijn beroerte probeert Logan zijn kinderen onverhoeds ertoe te overhalen hun controle over het trustfonds van de familie te lossen. Dat is het enige geschenk dat hij echt wil, vertelt hij hen op zijn 80ste verjaardag. Dat is gegrepen uit het leven van de Australische mijnmiljardair Gina Rinehart. Zij waarschuwde haar kinderen dat ze bankroet zouden gaan als ze er niet binnen drie dagen mee instemden haar meer zeggenschap te geven over een familiaal trustfonds. Een rechter oordeelde dat haar juridische tactiek tegen haar kinderen 'nauw aanleunde bij intimidatie'.

'Ze beseffen niet... hoeveel inspanningen ik heb geleverd', beet Rinehart niet lang daarna terug. In ‘Succession’ krijgt Logan uiteindelijk te maken met een coup in de bestuurskamer, gestuurd door zijn zoon Kendall. Die scène zal de familie Shin niet verrast hebben, die de leiding over het Zuid-Koreaanse conglomeraat Lotte Group in handen heeft. Daar riep de jongste zoon een bestuursmeeting bijeen om zijn vader af te zetten. Kendalls plan mislukt, waarop hij de krachten bundelt met een hedgefonds en een concurrerend mediaconcern om een vijandige overname op touw te zetten. De opzet herinnert aan George Strawbridge, de kleinzoon van de oprichter van Campbell’s Soup. Hij sloeg de handen in elkaar met de activistische hedgefondsinvesteerder Dan Loeb om de volledige raad van bestuur buiten te werken. Kendall worstelt echter met een verslaving, die doet denken aan de problemen van de Australische telg James Packer. Hij raakt met een auto van de weg en belandt in een meer, waarbij zijn jonge passagier verdrinkt, een incident dat sprekend lijkt op het ongeval van senator Ted Kennedy op Chappaquiddick Island. De personages in ‘Succession’ vragen zich voortdurend af wat echt is - 'Is dit echt?'; 'Meen je dat echt?'; 'Er is geen echte persoon bij betrokken'. De ironie is dat het allemaal niet echt is, en toch ook weer wel.

Rupert Murdoch

De meeste inspiratie haalt ‘Succession’ bij de familie Murdoch. Jaren geleden schreef Jesse Armstrong, de geestelijke vader van de reeks, een script (dat nooit verfilmd werd) over het feestje voor Rupert Murdochs 78ste verjaardag. Tegenwoordig minimaliseren Armstrong en de acteurs uit de serie die link soms, en niet alleen omdat Murdoch goeie lasteradvocaten kent. Ze halen liever andere bronnen aan die ‘Succession’ beïnvloed hebben: ‘King Lear’; Romeinse tragedies; Ivan de Verschrikkelijke, die zijn eigen volwassen zoon vermoordde; en tennisser Andre Agassi, wiens vader een machine ontwierp die de jongen zou dwingen bijna 1 miljoen ballen per jaar te slaan. De serie wordt gevoed door een eindeloze stroom van ingrediënten, als een soort oedipale versie van een recept van Ottolenghi. Maar Murdoch is de smaak die overheerst. Logan Roy is tenslotte een rechtse mediamagnaat die drie van zijn kinderen met elkaar laat wedijveren voor een positie. Hij geeft een extremistische presentator een platform op zijn tv-zenders. Hij ontkent dat hij iets afweet van crimineel gedrag in zijn zakenimperium. Hij probeert, met wisselend succes, om zijn blitse activa te kopen voor zijn mediabedrijf. En wanneer hij een therapeut inschakelt in een poging zijn familie te verzoenen, kan dat ook een mediastunt zijn.

Hoofdpersonage Logan Ray wil dat zijn kinderen zijn zoals hij. Dat is echter onmogelijk, vooral omdat zijn rijkdom betekent dat ze zijn verpauperde jeugd niet hebben gekend.

Al die elementen maken deel uit van de familiegeschiedenis van Rupert Murdoch en het zit allemaal ook in ‘Succession’. 'Ik heb alles gelezen wat ooit geschreven is over de familie Murdoch', zegt Jeremy Strong, de acteur die Kendall Roy speelt. 'Ik las bijvoorbeeld dat James Murdoch zijn schoenveters heel strak aantrekt. Dat vond ik interessant.' Kendall is in grove lijnen James Murdoch, de zoon die vindt dat hij plaats aan het hoofd van het bedrijf verdiend heeft omdat hij zich te pletter heeft gewerkt in het imperium maar gepasseerd wordt. Zijn zus Shiv is Elisabeth Murdoch, de liberaal die afstand houdt maar heel graag de teugels zou overnemen. En Roman is Lachlan Murdoch, het buitenbeentje. (Lachlan leidt vandaag het grootste deel van wat overblijft van het Murdoch-imperium nadat de familie alles voor grof geld verkocht heeft aan Disney.) De kinderen van Logan Roy dingen niet alleen naar de job van hun vader, ze dingen ook naar zijn affectie, die hij net genoeg toont om hen aan het lijntje te houden. 'Voor iemand die zich met media bezighoudt, is hij niet de beste communicator', merkt Kendall droogjes op. ‘Succession’ is meeslepend omdat het verhaal met beide voeten in de realiteit staat, zoals ‘The Crown’ of ‘The West Wing’. Maar hoe herkenbaar is de serie voor mensen die niet met superjachten reizen, geen 15.000 dollar uitgeven aan een verjaardagsgeschenk en geen bedreigde zangvogelsoorten oppeuzelen als avondeten, mensen die effectief een overjas moeten dragen omdat ze niet overal naartoe worden gebracht door een chauffeur? Hoe universeel is de rivaliteit tussen broers en zussen die ze beschrijft, de drang naar goedkeuring door de ouders en de dilemma’s rond familiale gehoorzaamheid?

©hbo

Reproductief narcisme

Universeler dan het lijkt. In zijn boek ‘De herovering van de Amerikaanse droom’ gaat Barack Obama op zoek naar een verklaring voor de 'chronische rusteloosheid' die de voormalig Amerikaans president naar de politiek heeft gedreven. 'Iemand zei ooit dat elke man ofwel probeert te voldoen aan de verwachtingen van zijn vader ofwel de fouten van zijn vader goed te maken', schrijft hij. Aanvankelijk verheerlijkte Obama zijn vader als een held, maar na verloop van tijd was hij vooral geschokt door diens tekortkomingen. In tegenstelling tot Logan Roy in ‘Succession’ verscheen vader Obama niet op elk televisiescherm en in elke krant, en toch heeft hij de visie van zijn zoon gekneed. Logan oefent geen druk uit op zijn kinderen om hem te vleien, zoals ex-president Donald Trump deed toen hij Donald Jr en Ivanka voor de camera interviewde. Maar hij heeft wel vaste verwachtingen: hij wil dat ze zijn zoals hij. Dat is echter onmogelijk, vooral omdat zijn rijkdom betekent dat ze zijn verpauperde jeugd niet hebben gekend.

De Roys kunnen mensen inhuren om hun maaltijd te bereiden, hun geestelijke gezondheid op te lappen en hun boeltje op te ruimen. Maar ze kunnen niemand inhuren om hun familie te zijn.

Sommige psychotherapeuten noemen de neiging van ouders om kinderen die op hen lijken voor te trekken 'reproductief narcisme'. Logan dwingt hen om te kiezen tussen twee versies van zichzelf: een die gedefinieerd wordt door zijn verwezenlijkingen en een die dat niet is. Zijn eigen narcisme manifesteert zich vooral aan het einde van het tweede seizoen, als Kendall hem opnieuw verraadt. Logan glimlacht, omdat zijn zoon zich eindelijk even meedogenloos toont als hij zelf zou doen. Er bestaat een economische stroming die stelt dat concurrentie tussen de kinderen in een gezin wijdverbreid en rationeel is en niet alleen voorkomt in familiebedrijven. De bestseller ‘SuperFreakonomics’ haalt bewijzen aan dat volwassen kinderen met een grote erfenis in het verschiet vaker op bezoek gingen bij hun bejaarde ouder als ze geen enig kind waren. Verder onderzoek heeft die conclusie in twijfel getrokken en suggereert dat broers en zussen misschien toch niet de ingesteldheid van huurlingen hebben. Psychotherapeuten maken doorgaans het verschil tussen natuurlijke rivaliteit tussen kinderen die naar de aandacht van hun ouders verlangen en pathologieën die de kop opsteken als er weinig ouderliefde is. 'Sommige families denken dat gezonde concurrentie goed is voor kinderen', zegt Hannah Sherbersky, hoofddocente psychologie aan de universiteit van Exeter. 'Ik ben van mening dat het helemaal geen goed idee is.'

In ‘Succession’ onderwerpt Logan Roy zijn kinderen aan intense pesterijen en vernederingen à la Robert Maxwell. Hij weigert waardering op te brengen voor wat ze hem geven (vooral als Roman probeert hem zijn favoriete Schotse voetbalploeg cadeau te doen, maar per vergissing de verkeerde koopt). Hun moeder is al even verschrikkelijk. Zij vraagt gasten op de receptie voor het trouwfeest van haar dochter te wedden hoelang het huwelijk stand zal houden. De serie lijkt te zeggen dat de Roys helemaal geen gezin vormen, maar eerder een conglomeraat van niet-geïntegreerde activa. 'We eten vanavond als een familie', zegt Logans derde vrouw Marcia als ze samenkomen. 'Bijna alsof we een familie zijn', merkt Roman schamper op. Jeremy Strong, die Kendall speelt, citeert een uitspraak die wordt toegeschreven aan Carl Jung: 'Waar geen liefde is, vult macht het vacuüm.'

Liefde

Er is echter wel degelijk liefde te vinden in ‘Succession’. Kendall mag dan door zijn vader gepasseerd worden als volgende CEO, hij barst op een bepaald moment toch los in een lovende en tenenkrullende rap: 'L to the O, G, A, N.' Bij veel familieruzies - de Ambani’s, de Murdochs - ging het om broers en zussen die het tegen elkaar opnamen. In 1980 overleefde Charles Koch, de CEO van Koch Industries, een poging tot coup door zijn jongere broer Bill. Tijdens de eerstvolgende bestuursvergadering liet hij zijn broer uit het bedrijf wegstemmen. In ‘Succession’ kibbelen de kinderen van het gezin Roy wel, maar komt het nooit tot openlijke ruzie. Ze erkennen dat zij als enigen de last delen van Logans kroost te zijn. En het is nog altijd beter dat een van hen de touwtjes in handen neemt dan een buitenstaander. Uiteindelijk kunnen de Roys wel mensen inhuren om hun maaltijd te bereiden, hun geestelijke gezondheid op te lappen en hun boeltje op te ruimen. Maar ze kunnen niemand inhuren om hun familie te zijn (al probeert Connor, het oudste en meest gestoorde kind, dat wel). Wanneer Logans rancuneuze broer Ewan gevraagd wordt een motie van wantrouwen tegen hem te steunen, antwoordt hij: 'Mijn broer is geen Schot, geen Canadees en geen mens meer. Maar hij is nog altijd mijn broer.' Familiebedrijven hebben een eigenaardige dynamiek, vooral als het erop aankomt een erfgenaam aan te duiden. Oedipus hoefde tenminste niet de steun van zijn vader te winnen om hem op te volgen. Het oudste kind is ook niet altijd de meest geschikte kandidaat. 'Ik heb mezelf in deze situatie gewerkt, waar ‘Wat denkt mijn vader ervan?’ het enige is wat telt voor mij', klaagt Shiv in ‘Succession’ wanneer ze Logans weerstand probeert te doorbreken om voor een vrouw te kiezen. Als je ouder je baas is, zal je misschien voor altijd behandeld worden als een kind.

Op hun best zijn familiebedrijven de sterkste ondernemingen van de wereld.
Nigel Nicholson
Professor evolutionaire psychologie aan de London Business School

Het is verleidelijk uit ‘Succession’ af te leiden dat je nooit moet proberen met je familie te werken. Die conclusie zou echter fout zijn. Voor elk familiebedrijf dat ruzie maakt, bestaan waarschijnlijk verschillende waar het wel goed gaat. Eddie Hearn, de Britse bokspromotor die de business van zijn vader Barry overneemt, zei over ‘Succession’: 'Wij zijn ook zo!' De rivaliteit in de familie Hearns lijkt vervat te zijn in een succesvolle onderneming die groter is dan de vader of de zoon ooit in hun eentje hadden kunnen opbouwen. ‘Succession’ is misschien wel een moderne versie van ‘King Lear’, maar Shakespeare heeft meer komedies dan tragedies geschreven. 'Op hun best zijn familiebedrijven de sterkste ondernemingen van de wereld', zegt professor Nigel Nicholson, een evolutionaire psycholoog aan de London Business School. Hij herinnert zich de eigenaar van een Brits familiebedrijf die zich zelfverzekerd genoeg voelde om zich te omringen met intelligente mensen omdat hij wist dat hij niet ontslagen kon worden. Daar staat tegenover 'dat je in ondernemingen die geen familiebedrijf zijn een echt problematisch niveau van concurrentie en wantrouwen aantreft', zegt Nicholson. (In ‘Succession’ is het wellicht meest huichelachtige personage geen lid van de familie Roy maar Stewy, een private equity-investeerder en een vriend van Kendall van de universiteit).

©hbo

De extremen

Volgens Jonathan Knee, een voormalige investeringsbankier en professor aan de Columbia Business School, verschillen familiale en niet-familiale bedrijven minder dan het lijkt. Bij de turbulente Amerikaanse banken in de vroege jaren 2000 'speelde zich telkens een ‘Succession’-achtig drama af', zegt hij. 'Er bestaan twee uiteenlopende lijnen van onderzoek die ik nooit met elkaar heb kunnen rijmen. De ene stelt dat familiebedrijven beter scoren, en er zijn redenen waarom dat logisch is: veel vertrouwen, vlotte communicatie, enz. Daarnaast is er een hoop interessante research die uitwijst dat diversiteit een bedrijf in staat stelt aan kruisbestuiving te doen en dingen te leren. En wat is het tegenovergestelde van divers? Een familie!' Knees werkhypothese is dat organisaties het best presteren 'aan de extremen' - met heel veel controle van de familie of heel veel diversiteit. De problemen stellen zich in het midden, wanneer organisaties te heterogeen zijn voor veel vertrouwen en niet divers genoeg voor kruisbestuiving. 'En dat is het grootste deel van de wereld!' Misschien is het meest vergezochte aspect van ‘Succession’ dat Shiv werkt voor een Bernie Sanders-achtige senator die erop gebrand is het imperium van de familie te vernietigen. Daarvan bestaan geen parallelle voorbeelden in het echte leven. Maar er zijn wel nazaten die hun stem laten horen: Abigail Disney voerde ooit campagne tegen het salaris van toenmalig CEO Bob Iger. Mary Trump heeft de psychologische gebreken van haar oom Donald uit de doeken gedaan - hij heeft haar nu aangeklaagd omdat ze zijn belastingzaken gelekt zou hebben.

James Murdoch stapte vorig jaar uit de raad van bestuur van News Corp en nam de tv-zender Fox News van zijn familie sindsdien al een paar keer op de korrel. En het idee in ‘Succession’ dat Connor Roy - een man die zo bevoorrecht en verveeld is dat hij zijn wijn 'hyper-decanteert' - president wil worden als libertarische kandidaat heeft ook precedenten: David Koch was kandidaat vicepresident voor de Libertarische Partij in 1980, en Steve Forbes van de uitgeversfamilie Forbes deed in 1996 en 2000 een gooi naar de Republikeinse kandidatuur. Het is afwachten wat te gebeuren staat in het derde seizoen van ‘Succession’. Maar als de schrijvers op zoek waren naar inspiratie konden ze de Britse zakenman Sir Frederick Barclay onder de loep nemen. Hij werd door zijn eigen neven afgeluisterd terwijl hij sigaren rookte in het Ritz Hotel in Londen - op dat moment in het bezit van de familie. En als de serie een donkere wending wil, is er nog altijd Ghislaine Maxwell, de favoriete dochter van Robert Maxwell. Zij verschijnt volgende maand voor de rechter op beschuldiging van vrouwenhandel, wat ze ontkent. Vergeleken daarmee is de familie Roy niet uitzonderlijk. Ze beginnen zelfs op ons te lijken.

Het derde seizoen van Succession is vanaf maandag 18 oktober te zien op Streamz.

(c) Financial Times

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud