Een oplossing voor wateroverlast? De waterput in de tuin

Samen met tien andere gezinnen uit Edegem neemt Johan Nagels deel aan een demoproject van Aquafin. ©SISKA VANDECASTEELE

Buien worden extremer en wateroverlast wordt prangender. Maar de oplossing ligt er misschien al: onder de grond. De rioleringsnetbeheerder Aquafin experimenteert met het gebruik van particuliere regenputten om te anticiperen op hevige neerslag.

Johan Nagels staat op en veegt zijn handen af aan zijn jeansbroek. Hij heeft net het deksel van zijn regenput gehaald om de sensor te tonen die sinds enkele maanden het waterniveau meet. Deksel is veel gezegd - de put wordt bedekt met een paar houten planken die zo goed als vermolmd zijn. ‘Echt veel gebruiken we deze put niet’, glimlacht hij verontschuldigend. ‘Soms pomp ik water op om de tuin en moestuin te sproeien, of om de auto te wassen. Maar in de wintermaanden blijft de put vaak dicht.’

De essentie

> Door de klimaatverandering wordt wateroverlast een steeds groter probleem.

> Naar schatting 60 procent van de Vlaamse huishoudens heeft een regenput, maar weinigen gebruiken die.

> De rioolnetbeheerder en waterzuiveraar Aquafin experimenteert in een innovatief project met de mogelijkheid om te anticiperen op hevige buien met de hulp van particuliere regenputten.

Nagels is niet de enige: naar schatting 60 procent van de Vlaamse huishoudens heeft een regenwaterput, maar velen gebruiken die niet of amper. Dat is een gigantisch gemis aan potentiële buffercapaciteit, vindt Aquafin, dat instaat voor de waterzuivering in Vlaanderen en optreedt als rioolbeheerder bij meer dan 100 Vlaamse gemeenten.

‘Door de toename van felle regenbuien wordt wateroverlast een steeds dwingender probleem’, zegt innovatie-expert Brecht Donckels. Maar ook de verharding en de uitgedroogde grond spelen mee. In steden en gemeenten bestaan straten vaak uit asfalt en beton, waardoor het water rechtstreeks naar het afvoersysteem wordt geleid. En de schaarse onverharde grond krijgt door de opwarming van de aarde steeds zwaardere periodes van droogte te verduren, waardoor hij zijn sponsfunctie verliest.

Dat weegt op het rioleringssysteem, dat niet overal voorzien is op zulke hoeveelheden regenwater. Dat merken ze in Edegem, waar de kelder van Nagels geregeld onder loopt. Samen met tien andere gezinnen neemt Nagels deel aan Aqtiput, een demoproject van Aquafin om wateroverlast tegen te gaan.

Regenwaterputten kunnen volgens Aquafin helpen bij wateroverlast, een probleem dat in het huidige klimaat eens om de 20 jaar optreedt. Tegen 2050 zal dat om de 4 jaar zijn, en tegen 2100 zelfs om de 2,5 jaar. Dat blijkt uit een studie naar de impact van klimaatverandering op rioleringen in opdracht van Vlario, de sectororganisatie van de riolering en de afvalwaterzuivering.

Natte maanden

Om de regenwaterputten te activeren is een slimme sturing nodig, die gekoppeld is aan een buienradar. Als zware regen wordt voorspeld, wordt het waterniveau in de put verlaagd.
Brecht Donckels
Innovatie-expert Aquafin

Simpel gesteld moet er dus meer ruimte zijn om water op te vangen. ‘Vaak wordt dan gekeken naar de lokale overheid voor oplossingen’, zegt Donckels. ‘Die zou kunnen investeren in extra buffering voor het rioolstelsel, maar het duurt jaren om dat soort projecten te realiseren, en bovendien kost het handenvol geld. En dat terwijl er naar schatting 1,6 miljoen waterputten zijn, goed voor ruim 15 miljoen m3, die kunnen dienen als buffer. Waarom niet de bestaande infrastructuur gebruiken?’

En dus onderzoekt Aquafin of het particuliere regenwaterputten kan inschakelen. Donckels legt uit: ‘Als het vandaag regent, loopt dat water via een dakgoot weg, ofwel naar de riool, of, bij wie dat heeft, naar de regenput. Daar wordt het gebufferd en eventueel gebruikt om bijvoorbeeld het toilet mee door te spoelen. Als die put vol is, kan het water via een infiltratiesysteem naar de bodem geleid worden, maar nog maar weinig putten hebben die functie. Het overtollige water vloeit naar de riolering.’

Het gebruik van regenwater neemt sterk toe tijdens de warmere maanden, bijvoorbeeld om de tuin te sproeien. Maar tijdens de koudere maanden valt meer regen dan verbruikt wordt en bijgevolg staan de putten dan behoorlijk vol. Simulaties van Aquafin wijzen uit dat de doorsnee regenput 65 procent van de tijd meer dan 80 procent gevuld is.

Met het innovatieproject Aqtiput wil Aquafin anticiperen op hevige neerslag om overlast te vermijden. ‘Tijdens hevige of langdurige regenbuien loopt een gigantische hoeveelheid regen naar het rioleringsstelsel, en die pieken willen we afvlakken door een gedeelte in de regenwaterput op te vangen’, zegt Donckels.

©SISKA VANDECASTEELE

Slimme sturing

In Edegem toont Nagels een soort zekeringenkastje. Net als bij hem hangt ook bij de andere deelnemers aan het demoproject zo’n kastje, dat alle data opvangt die de sensor in de waterput registreert en doorstuurt naar Aquafin. Bij een van de gezinnen is ook al een pomp geïnstalleerd die aan de hand van data die de sensor meet het waterniveau stuurt.

‘Om de regenwaterputten te activeren is een slimme sturing nodig, die gekoppeld is aan een buienradar. Als zware regen wordt voorspeld, wordt het waterniveau in de put verlaagd en krijgt het water nog ruim de tijd om in de bodem te dringen in de tuin van de woning. Zo komt er ruimte vrij in de put om afstromend regenwater op te vangen’, zegt Donckels.

15 miljoen
Vlaanderen telt naar schatting 1,6 miljoen waterputten, goed voor een volume van meer dan 15 miljoen kubieke meter.

‘Dit is een allereerste testproject, waarmee we vooral willen leren hoe we dit in de toekomst op grotere schaal kunnen aanpakken’, zegt Donckels. ‘Met de testinstallaties en de data proberen we antwoorden te vinden op een aantal vragen. Welke technologie gebruiken we het beste om het niveau in de regenwaterput te meten? Waarop moeten we letten bij het installeren? Komen de data vlot binnen op onze cloudomgeving? Kunnen we ook een pomp aansturen van op afstand?’

Met die kennis gaat het team aan de slag om een grootschaliger pilootproject op poten te zetten. ‘Het demoproject gaat vooral om het testen van de technologie, met het pilootproject gaan we kijken hoe we de innovatie in de praktijk kunnen omzetten’, zegt Donckels. ‘Dan wordt de belangrijkste vraag: is het de moeite? Simulaties wijzen uit dat een grootschalige ‘activering’ van de putten 20 tot 40 procent van de wateroverlast kan reduceren.’

Om dat te kunnen realiseren, zijn volgens Donckels projecten nodig met ‘een paar honderdtal putten’. ‘We werken samen met een aantal Vlaamse kmo’s die gespecialiseerd zijn in internet of things en op technisch vlak, qua hard- en software, zijn we daar klaar voor.’ Er zijn nog geen concrete afspraken met steden of gemeenten, maar volgens Donckels is de interesse er wel al.

Het demoproject wordt nu volledig gefinancierd met het innovatiebudget van Aquafin, maar het team denkt na over een mogelijk businessmodel. ‘Dit is voor ons geen nieuwe bron van inkomsten. Wij worden geen sensorenverkopers, maar we willen een extra, intelligente dienst bieden aan steden en gemeenten’, zegt Donckels. ‘Als je dat op grote schaal kan doen, vallen de kosten wel mee, net omdat we bestaande infrastructuur gebruiken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud