'Elke gemeente haar eigen innovatievallei, die tijd is voorbij'

Het Parijse innovatiedistrict Station F huisvest zowat 1.000 start-ups en is daarmee een van de grootste ter wereld. ©Antonin Weber

Silicon Valley doet velen dromen van hun eigen techvallei. Maar is dat nog wel de juiste manier om naar innovatie te kijken? ‘Alleen door samen te werken gaan we de race winnen.’

Overal ter wereld dromen beleidsmakers en zakenmensen over ‘innovatievalleien’ naar het voorbeeld van het Californische Silicon Valley. In Vlaanderen leidde dat valleidenken al in de jaren 80 tot het DIRV-plan (Derde Industriële Revolutie in Vlaanderen) van de Vlaamse regering, waaruit onder meer de investeringmaatschappij Gimv, het Leuvense chiponderzoeksinstituut Imec en de Gentse techbeurs Flanders Technology International ontstonden.

Lessen voor vernieuwing

De Tijd brengt een reeks van vijf afleveringen over hoe we ons uit de crisis kunnen innoveren.
Maandag: Systeemdenken in de praktijk

Dinsdag: Van valleidenken naar open innovatie.
Woensdag: Wat matrassen ons leren: innoveren doe je nooit alleen.

Zwitserland gidsland

Zwitserland lijkt in veel opzichten op België: een open economie met uitstekende kennisinstellingen, technisch sterke bedrijven en een hotspot voor de farmaceutische sector. Maar Zwitserland scoort wel veel beter in de innovatielijstjes. De sites van de financier Matthias Zwingli en van Digital Switzerland zijn een goed startpunt voor een ‘deep dive’ in het Zwitserse innovatielandschap.


Maar is Vlaanderen daarmee ook een innovatieve topregio geworden? Het beeld is gemengd. Ons grote succesverhaal is de biotechsector, waar we een ecosysteem van wereldklasse hebben met het Vlaams Instituut voor Biotechnologie (VIB) in het middelpunt. In andere sectoren hadden we minder succes. De pogingen om grote halfgeleiderfabrieken naar onze regio te trekken mislukten, net als de droom om in Ieper een techvallei te stichten rond het spraaktechnologiebedrijf Lernout & Hauspie.

Innovatie kan je duidelijk niet forceren. ‘Ik heb het al een paar jaar gehad met het hele valleidenken’, zegt Paul Van Dun van Leuven Research & Development (LRD), de organisatie die de overdracht van kennis van de Leuvense universiteit naar het bedrijfsleven begeleidt. ‘Elke gemeente haar eigen vallei, die tijd is voorbij. Innovatie verloopt vandaag mondiaal. Elke starter moet beseffen dat er altijd wel ergens iemand ter wereld met hetzelfde idee bezig is.’

De toevalsfactor kan je nooit uitsluiten, maar in het algemeen ontstaat innovatie op plaatsen met ‘een kritische massa en een diversiteit van zowel geld als van ideeën’, zegt Walter Van Dyck, professor technologie en innovatiemanagement aan de Vlerick Business School. ‘Omdat investeren in innovatie heel risicovol is, heb je veel geldschieters nodig die allemaal samen veel kleine risico’s durven te nemen.’

Ook al is er de voorbije jaren meer startkapitaal beschikbaar voor groeibedrijven, onze regio mist toch de typische VC- of durfkapitaalcultuur van Silicon Valley. Dat gebrek aan investeerders kan je wel deels compenseren met een gezond ‘ecosysteem’ van grote en kleine bedrijven. ‘Veel start-ups uit de biotechsector die op de kapitaalmarkt moeilijk financiering vinden, worden wel gesteund door grotere farmabedrijven. Die kunnen hen ook helpen bij de verdere ontwikkeling of met logistieke en commerciële steun’, zegt Van Dyck.

Grote bedrijven

Net daarom mogen we als kmo-land ook het belang van grote bedrijven niet vergeten. Door de druk die zij voelen, jagen ze de innovatie in onze economie aan. ‘Er is altijd wel een concurrent die dezelfde opportuniteit heeft gezien. Je kan de race alleen winnen door sneller te zijn’, zegt Nicolas Cudre-Mauroux, directeur onderzoek & innovatie bij de Belgische chemie- en materialenreus Solvay, de Belgische kampioen in het registreren van nieuwe octrooien.

Er is altijd wel ergens een concurrent die dezelfde opportuniteit heeft gezien. Je kan de race alleen winnen door sneller te zijn.
Nicolas Cudre-Mauroux
Directeur O&O Solvay

Solvay innoveert niet meer alleen door in zijn labo nieuwe molecules te bedenken, maar ook door met anderen naar vernieuwende toepassingen te zoeken. Samen met de bandenproducent Bridgestone en de kunstrubberfabrikant Arlanxeo ontwikkelde Solvay onlangs een nieuwe bandentechnologie. Het Belgische bedrijf levert daarvoor een silicalaagje dat de levensduur van de band verlengt en de weerstand vermindert.

Zulke samenwerkingen tonen de toekomst van innovatie. En gelukkig hebben we daar wel troeven in handen. ‘Een van onze sterktes is dat we op een kleine oppervlakte heel veel disciplines hebben’, zegt Van Dun. Kijk naar wat er gebeurt op het snijvlak van lifesciences, data en artificiële intelligentie, met Vlaamse groeibedrijven als Ontoforce en OncoDNA. ‘Iedereen heeft wel kennis of technologie die voor een ander bedrijf nuttig kan zijn’, zegt Mathieu Mottrie van de Kortrijkse innovatieconsultant Creax.

Ruimte van onderuit

Het valleidenken moet plaatsmaken voor vernieuwing over de grenzen van sectoren en van landen heen. ‘Je ziet steeds vaker dat bedrijven elkaar toegang geven tot hun databases en technologie, waardoor innovatie steeds sneller gaat. We hebben geen 15 jaar de tijd meer om successen te boeken’, zegt professor Jean-Pierre Segers, die een doctoraat schreef over het succes van de Belgische biotechsector.

In West-Vlaanderen is de grootste Europese cluster van diepvriesgroentenbedrijven ontstaan. Dat had niemand vooraf kunnen bedenken, ook de overheid niet.
Lieven Danneels
Vlaamse Adviesraad voor Innovatie & Ondernemen

Wat betekent dat voor de overheid? Die moet minder bezig zijn met geld verdelen onder individuele bedrijven en sectoren, en ruimte bieden voor innovatie van onderuit. ‘In West-Vlaanderen is de grootste Europese cluster van diepvriesgroentenbedrijven ontstaan. Dat had niemand vooraf kunnen bedenken, ook de overheid niet’, zegt Lieven Danneels, de voorzitter van de Vlaamse Adviesraad voor Innovatie & Ondernemen (Vario). En verder: maak ons land aantrekkelijk voor wie werkt, studeert, onderneemt en innoveert. Danneels raadt onze politici aan een kijkje te nemen in Zwitserland, dat een sterk onderwijs heeft en inzet op het aantrekken van internationaal toptalent.

Ook lokale besturen kunnen een bijdrage leveren. Het idee van grote techvalleien maakt plaats voor wat het Amerikaanse Brookings Institute omschrijft als ‘innovatiedistricten’: bewandelbare gebieden rond een of meer grote kennisinstellingen en bedrijven, met een mix aan start-ups, ondersteunende diensten en een aantrekkelijke woon- en werkomgeving. Hier liggen kansen voor stadsontwikkeling, het scheppen van werkgelegenheid en het bevorderen van een inclusieve economie. Lissabon heeft LX Factor, Parijs Station F en Londen Shoreditch. Ook in Belgische steden als Gent en Luik is er veel potentieel, zegt Segers.

Innovatiedistricten draaien niet alleen om harde business, maar ook om levenskwaliteit. Ook de knapste koppen en de creatiefste ondernemers - vooral zij - hebben nood aan gezellige bars en restaurants, voldoende groen, een intellectueel uitdagende omgeving en een portie cultuur. Als er een troef is die ons land nog te weinig uitspeelt, is het misschien die wel.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud