Eten we weldra schimmelschijven en bacterieburgers?

©Wouter Van Vooren

Frietproducenten die bacteriën kweken om garnalen en biggen te voederen. Start-ups die met CO₂ voor de mens eetbare bacteriën maken. Welkom in de wereld van microbieel eiwit, een oplossing voor de limieten van de landbouw. Laten we binnenkort chocomousse schuimen met bacteriën?

De twee Belgische frietproducenten Agristo en Clarebout slaan de handen in elkaar om bacteriën te kweken die zich voeden met het aardappelzetmeel dat overvloedig aanwezig is in hun proceswater. De bacteriën bestaan voor 70 procent uit eiwitten. Ze zijn een interessant ingrediënt van het dieet van vissen, varkens...

De essentie

  • Plantaardige eiwitten zijn in opmars als alternatief voor dierlijke. Maar ook die hebben grond, water en bemesting nodig.
  • De volgende stap is het kweken van eiwitrijke bacteriën in bioreactoren.
  • In België zijn er projecten om die te laten groeien op biogas of in het proceswater van frietbedrijven en een trappistenbrouwerij.

De samenwerking tussen de twee concurrenten resulteerde in de joint venture Valpromic, waarvan het Gentse biotechbedrijf Avecom de hoofdaandeelhouder is. Avecom zet bacteriën al een kwarteeuw in om water te zuiveren, bodems te saneren en nu om eiwitten te produceren. ‘Bacteriën zijn onze werkpaarden. We selecteren ze, maken er een ploeg van en creëren de omstandigheden - temperatuur, zuurtegraad, voedingsstoffen als stikstof en fosfor - waarin ze optimaal groeien. Dat is onze expertise’, zegt Stijn Boeren, de topman van Avecom.

Bij Agristo heeft een proefinstallatie met succes gedraaid. Het plan is tegen eind 2022 op twee sites bioreactoren te bouwen, goed voor een investering van meer dan 10 miljoen euro en een productiecapaciteit van een paar duizend ton eiwit per jaar. De reactoren leveren na enkele dagen oogstrijpe bacteriën op in de vorm van een vochtige pasta die na droging een beige poeder wordt.

Het Vlaamse Lambers-Seghers, een producent van dierenvoeding, heeft er al testen mee gedaan. De aquacultuur is een mogelijke afzetmarkt. Het eiwit heeft een chemische samenstelling vergelijkbaar met die van het gecontesteerde vismeel. ‘En in ons poeder zit meer dan eiwitten. De celwand van bacteriën bevat stoffen die dieren resistenter maken tegen de boze buitenwereld. Gooi garnalen in een bak, bestook ze met ziektekiemen en met onze voeding zullen er meer overleven dan met klassiek voeder. Dan is minder antibiotica nodig en kunnen we een hogere prijs krijgen. Onze volumes stellen op wereldschaal niet zo veel voor, maar het economische plaatje klopt wel.’

10 miljoen
Valpromic, een samenwerking tussen de frietbedrijven Agristo en Clarebout, heeft plannen om 10 miljoen euro te investeren. Het doel is bacteriën te kweken met het aardappelzetmeel in hun proceswater.

Valpromic gooit zich in een groeisector, die van alternatieve eiwitten. De wereldbevolking groeit, de vraag naar eiwitten dus ook, want die zijn even cruciaal als zuurstof. We halen die uit onder meer rund, kip, zalm, eieren, kaas en alsmaar meer ook uit planten.

Insectenlarven

Maar het systeem botst op zijn limieten en moet duurzamer worden, klinkt het. Proviron maakt in het Antwerpse microalgen voor garnalen. In Frankrijk bouwt Ynsect de grootste fabriek van insectenlarven voor vissen. In ons land doet Millibeter hetzelfde op kleine schaal met soldaatvliegen. Bij varkens wordt soja deels vervangen door bietenpulp of door de koek die overblijft na het persen van zonnebloempitolie.

Ook de lokale teelt van eiwitbronnen is een stap in de goede richting. Op Vlaamse velden worden al soja, quinoa en rode bonen geteeld. Er is kweekvlees op komst, zoals dat van het Belgische Peace of Meat, dat ook werkt aan foie gras waar geen eenden aan te pas komen. De opmars van plantaardige vleesvervangers in de winkels is overduidelijk. Denk aan het Amerikaanse Beyond Burger en de producten van het Vlaamse Greenway.

‘Plantaardige eiwitten zullen een belangrijke rol spelen. Een knelpunt blijft dat je er land voor nodig hebt, en water, en bemesting’, zegt Lore Knaepen van Flanders Food. ‘Microbieel eiwit is nog een stap verder. Op een hectare grond kan je maar x kilo soja oogsten, één keer per jaar. Micro-organismes daarentegen vermenigvuldigen zich razendsnel. Dat gebeurt in een gesloten omgeving, zonder verliezen’, zegt Boeren.

Een plant neemt CO2 op uit de lucht, gebruikt licht en onttrekt nutriënten uit de grond. Wij proberen dat proces te kopiëren om in een bioreactor bacteriën te kweken.
Lieve Hoflack
Oprichter Calidris Bio

Het concept dateert al van de jaren zeventig, maar het is toen niet doorgebroken door de opkomst van goedkope soja uit Zuid- Amerika. Nu lijken alle stukjes van de puzzel samen te vallen. Valpromic is maar een van de spelers. De Antwerpse universiteit probeert bacteriën te kweken met het afvalwater van de trappistenbrouwerij La Trappe. Het Amerikaanse Calysta bouwt met Cargill een fabriek om 200.000 ton eiwit te maken uit aardgas. Mambo probeert in België hetzelfde te doen met biogas uit de vergisting van gft-afval.

Quorn

En waarom die bacteriën niet laten groeien met CO₂? Avecom onderzoekt dat samen met Clarys Food Ingredients, dat ingrediënten levert voor koekjes, pistolets, sauzen, kant- en klare maaltijden en vleesbereidingen. ‘We produceren met CO₂ al een kilo eiwit per dag’, zegt Boeren.

Dat is ook de focus van Prometheus, een project gefinancierd door de Vlaamse overheid. ‘Kijk’, zegt Lieve Hoflack, een van de oprichters van de start-up Calidris Bio, die erbij betrokken is. ‘Een plant neemt CO₂ op, gebruikt licht en onttrekt voedingsstoffen aan de grond. We proberen dat proces te kopiëren en te versnellen in een bioreactor.’ We werken samen met Citrique Belge, een producent van citroenzuur, om eiwitrijke schimmels te valoriseren.

Hoewel microbiële projecten in eerste instantie mikken op dieren als afzetmarkt, zullen mensen ooit ook bacteriën eten om de dagelijkse eiwitcijfers te halen. ‘Daar ben ik van overtuigd’, zegt Hoflack. ‘Raar? Nee. Het is een eiwit als een ander. Je zal daar weinig van merken. En we eten nu al micro-organismes. Die zitten in yoghurt en in bier dat op fles is gegist. En quorn is niets meer of minder dan een schimmel.’

De vraag is niet of dit gaat doorbreken in de menselijke voeding, wel wanneer. De Europese wetgeving over nieuwe voedingsmiddelen speelt een belangrijke rol. ‘Ik ben voorzichtig. Tien jaar geleden riepen sommigen ook dat we nu al massaal kweekvlees zouden eten. Niet dus. Maar als grote spelers ruggensteun geven, kan dat binnen vijf jaar een realiteit zijn.

Hoe gaan we die bacteriën oppeuzelen? ‘Niet als poeder. We gaan ook geen pillen met eiwitten slikken’, zegt Boeren. ‘Misschien is dat een oplossing voor als we Mars koloniseren, maar mensen willen toch een zekere beleving met voeding’, zegt Hoflack.

Immuniteit

Ze ziet microbieel eiwit eerder als een van de vele ingrediënten in vleesvervangers. Omdat het poeder smaak- en geurloos is, kan je er in principe alle kanten mee uit. Maar tegelijk betekent het dat reactorvaten met bacteriën niet de hele landbouw kunnen vervangen. ‘Het is een en-enverhaal. Je moet uiteindelijk ook iets lekkers op je bord krijgen, met een leuke textuur en smaak. Een eiwit kan voedzaam zijn, maar het nut ervan hangt van veel meer af.’

Daarom zijn extra experimenten nodig. Welke bacteriën kunnen we verder bewerken en een vezelige textuur geven? Welke kunnen de functies van gelatine overnemen? Welke hebben een schuimend vermogen en kan je gebruiken in chocomousse? ‘Er is nog werk aan de winkel. Maar als ons microbieel poedertje ook de menselijke immuniteit versterkt, eten we straks misschien burgers die ons beschermen tegen ziektes’, zegt Boeren.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud