Belgisch gunstregime multinationals voor EU-hof geen staatssteun

Europees commissaris Margrethe Vestager. ©REUTERS

De Europese Commissie wordt in het ongelijk gesteld. Maar dit is geenszins het einde van het verhaal. Het arrest zal de strijd tegen fiscale gunstregimes evenmin afremmen.

Het Europees Hof van Justitie acht de fiscale vrijstelling op de overwinst, die België op grond van fiscale rulings aan een kleine veertig multinationals gaf, geen vorm van staatssteun. De Europese Commissie wordt voor het eerst in het ongelijk gesteld in een belangrijke case in de strijd tegen belastingontduiking.

Europees commissaris voor Concurrentie Margrethe Vestager oordeelde in 2016 dat het Belgische systeem van overwinst of excess profit rulings een vorm van illegale overheidssteun was. Die rulings waren in voege tussen 2005 en 2015. De Belgische regering zette de praktijk van overwinstrulings al in 2015, bij de start van het Europees onderzoek, 'on hold'. 

De betrokken bedrijven werden dankzij de ruling vrijgesteld van belastingen op het internationale deel van hun winst. Ze werden enkel belast op de winst uit Belgische activiteiten. Dankzij die rulings konden bedrijven als AB InBev, Belgacom, BP of BASF hun belastbare winst tot wel 82 procent doen dalen.

900 miljoen euro

Vestager vond dat systeem van overwinstrulings discriminerend tegenover vaak kleinere ondernemingen die uitsluitend binnen de Belgische landsgrenzen werken. Het EU-Hof vernietigt de beslissing van de Commissie. Het gerecht zegt dat de Commissie de fiscale wetgeving inzake overwinstrulings 'verkeerdelijk' ziet als een schema voor het verlenen van staatssteun.

De Europese rechters argumenteren dat er geen sprake is van een echt 'systeem' van fiscale vrijstelling en oordeelt dat de Belgische belastingdiensten een ruime marge van discretie behielden bij de beoordeling van de rulings. Bovendien wordt de belastingvermindering niet gekoppeld aan de toepassing van bepaalde maatregelen. Dat soort provisies is standaard bij staatssteun.

Het arrest kan gevolgen hebben voor andere fiscale dossiers in Europa.

Het EU-Hof had de Belgische vraag tot vernietiging van de beslissing van de Commissie eerder in kort geding verworpen. In afwachting van de definitieve uitspraak was België wel verplicht de volgens de Commissie 'illegale' steun terug te eisen van de betrokken ondernemingen. Dat bedrag was intussen opgelopen tot 900 miljoen euro.

Het geld werd ingezameld en vastgezet op een geblokkeerde rekening. Daar blijft het tot nader order, omdat de Europese Commissie nog in beroep kan gaan tegen de beslissing van het Europees Hof van Justitie.

Zware pil voor Vestager

De Europese rechters volgen slechts één keer de redenering van de Commissie. De betrokken bedrijven en de Belgische regering stellen dat de directe belastingen het exclusieve terrein zijn van de lidstaten. Maar het EU-Hof oordeelt dat de Commissie haar boekje niet te buiten ging bij haar onderzoek naar de overwinstrulings.

Voor Vestager is dit arrest een serieuze tegenslag. Ze maakte van de strijd tegen fiscale sluipwegen haar handelsmerk. De Commissie zei gisteren dat ze het arrest van het gerecht nauw zal analyseren en zal nadenken over verdere stappen. Vestager heeft twee maanden de tijd om in beroep te gaan bij het EU-Hof van Justitie.

Geen precedent 

Het Belgische arrest kan gevolgen hebben voor andere fiscale dossiers in Europa. Zo verplichtte Vestager Ierland 13 miljard euro terug te vorderen van het Amerikaanse techbedrijf Apple. Luxemburg moet 30 miljoen euro terugeisen van de autobouwer FiatChrysler, 250 miljoen van de e-commercereus Amazon en zo'n 120 miljoen van het energiebedrijf Engie. Nederland moest 20 tot 30 miljoen euro terugvorderen van de koffieketen Starbucks.

De meeste van deze zaken worden nu behandeld in beroep. Toch is er een groot verschil. Enkel in het Belgische geval gaat het om een wet die overwinstrulings mogelijk maakt. Alle andere fiscale dossiers gaan over concrete gunstmaatregelen aan individuele bedrijven. Dat maakt de cases moeilijk te vergelijken, valt te horen.

Belangrijk is wat het gerecht niet zegt. Over de vraag of deze belastingmaatregel aanleiding gaf tot illegale staatssteun, spreekt het gerecht zich niet uit.

Ook belangrijk is wat het Europese Gerecht niét zegt. Het EU-Hof beklemtoont dat de overwinstrulings geen steunschema vormen. Maar over de vraag of deze belastingmaatregel aanleiding gaf tot illegale staatssteun, spreekt het gerecht zich niet uit. Het Hof erkent voorts uitdrukkelijk dat de Commissie het recht heeft om op basis van de staatssteunregels te bekijken of een verlaagde belastingbasis een selectief voordeel biedt.

Naar beslissingen per bedrijf ?

Diverse gespecialiseerde advocaten wijzen erop dat de Europese Commissie 30 individuele beslissingen had moeten nemen, één per onderneming, in plaats van het fiscaal regime als dusdanig aan te vechten. 'Omdat ze dat naliet, krijgt de Commissie nu een tik van het EU-Hof van Justitie,' zegt Isabel Verlinden van PwC.

Dit betekent echter niet dat de race gereden is, waarschuwt Verlinden. 'En al evenmin dat ondernemingen de reeds terugbetaalde 'vermeende illegale staatssteun', opnieuw kunnen terugeisen, nu met nalatigheidsinteresten.' 

De Commissie kan immers in beroep gaan. Dan blijven de gelden geblokkeerd. Of ze kan de procedure ten gronde overdoen, voor de individuele bedrijven apart.

Als de Commissie niet in beroep gaat, krijgen de bedrijven de geblokkeerde bedragen terug. De Belgische wetgeving geeft de overheid een jaar de tijd. Maar als intussen individuele belastingvoordelen op basis van de overwinstrulings worden aangespannen, moet opnieuw een bedrag worden geblokkeerd.

'Rulings stammen uit een andere tijd'

In de Kamer gaf federaal minister van Financiën Alexander De Croo (Open VLD) donderdag meer uitleg over het arrest. Hij belooft het geld aan de bedrijven in kwestie terug te betalen zodra de Europese Commissie beslist geen beroep aan te tekenen of het beroep zou verliezen.

De Croo merkt ook op dat de overwinstrulings dateren uit een andere periode. Het investeringsklimaat in België is vandaag anders door de taxshift en de hervorming van de vennootschapsbelasting.

Ex-minister van Financiën Johan Van Overtveldt (N-VA) wijst er eveneens op dat de overwinstrulings dateren van voor de verlaging van de vennootschapsbelasting. 'Toen werden dergelijke mechanismen op poten gezet om bedrijven te laten ontsnappen aan het hoge nominale tarief in de vennootschapsbelastingen.' Net daarom mag de uitspraak van het EU-Hof 'geen aansporing zijn om opnieuw de rode loper uit te rollen voor allerhande systemen'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect