Belgische bedrijven kregen geld van corrupt regime

De Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev en zijn familie stortten tussen 2012 en 2014 minstens 1,4 miljard dollar op vier verdoken bankrekeningen om hun belangen te dienen. ©Anadolu Agency

Bedrijven over de hele wereld draaiden mee in een grote geldwasmachine van het Azerbeidzjaanse regime. Zo is 2,5 miljard dollar verdacht geld witgewassen, ook via Belgische bedrijven. De Tijd volgde het geldspoor dat leidt naar smeergeldaffaires en Russische wapendeals.

‘INV 01/04 DD 25.04.2013.’ Met die korte vrije mededeling belandt op 2 mei 2013 een bedrag van 173.392 euro op een Belgische bankrekening met het IBAN-nummer BE62 3751 0297 3461. Wie dat nummer googelt, krijgt één resultaat: de website van BICS, Belgacom International Carrier Services, gevestigd in de Brusselse Lebeaustraat. BICS is een dochterbedrijf van Proximus, waarvan de Belgische staat een meerderheidsaandeelhouder is. Honderden telecombedrijven over de hele wereld regelen hun mobiele dataverkeer via BICS.

De overschrijving kwam van LCM Alliance LLP. Dat blijkt een mysterieuze vennootschap, opgericht in februari 2012 en met adres in een grauwe winkelstraat in het Zuid-Engelse Hertfordshire. Wat LCM mysterieus maakt, is dat het beheerd wordt door twee bedrijven op de Seychellen, Astrocom en Exponet. En die kunnen we in het Verenigd Koninkrijk linken aan bijna 400 andere postbusvennootschappen zoals LCM.

Via de rekening waarmee Proximus-dochter BICS is betaald, kreeg een Italiaanse politicus smeergeld van Azerbeidzjan.

Bovendien gebeurde de overschrijving aan BICS niet van een bankrekening in Engeland of op de Seychellen, maar vanuit Estland. Via een rekening die is geopend bij een kantoor van de Danske Bank - een grote bank uit Denemarken - in de hoofdstad Tallinn. Daarmee is het internationale spinnenweb rond de betaling nog niet compleet. Dankzij gelekte documenten die de Deense krant Berlingske te pakken kreeg, weten we dat de rekening in Estland op naam stond van twee personen uit… Bakoe, de hoofdstad van Azerbeidzjan.

Als we LCM Alliance even googelen, wordt de link met Azerbeidzjan verdacht. Het Engelse bedrijf duikt op in een smeergeldaffaire die het Italiaanse gerecht uitvlooide. Dat onderzoek draaide rond Luca Volontè, ex-fractievoorzitter van de Europese Volkspartij (EVP) in de Raad van Europa in Straatsburg. Via LCM kreeg de Italiaan op 19 maart 2013 180.000 euro vanuit Bakoe.

De verdenking luidt dat Volontè zich liet betalen om in de Raad van Europa mild te zijn voor de schendingen van de mensenrechten door het autoritaire regime van Azerbeidzjaans president Ilham Aliyev. Het Italiaanse gerecht vond een e-mail waarin Volontè kort voor de verdachte storting, begin 2013, vroeg aan een Azerbeidjaanse politicus ‘of ze hem vergeten waren na hun overwinning’. Dat sloeg op een kritisch rapport over de behandeling van politieke gevangen in Azerbeidzjan, dat Volontè onderuit hielp te halen.

©MEDIAFIN

Storting aan Proximus

Waarom kreeg een Proximus-dochter geld van de Estse rekening van LCM, amper twee maanden nadat vanop die rekening smeergeld is gestort aan een politicus? Bij BICS vonden we Kathelijne Winderickx, hoofd van de juridische dienst van BICS, bereid de storting voor ons op te zoeken.

Het Deense Danske Bank geeft toe dat zijn rekeningen zijn misbruikt voor witwassen op grote schaal.

‘Volgens onze gegevens gaat het om een eenmalige betaling van LCM Alliance voor gewone telecomdiensten, zoals internationale spraaktelefonie. Die had BICS geleverd aan een van onze klanten in Iran. Met LCM Alliance heeft BICS geen enkele contractuele relatie. Maar we zien wel vaker dat betalingen van bedrijven in landen onder embargo zoals Iran gebeuren via verschillende kanalen en bankrekeningen op locaties zoals Dubai of Singapore. Wellicht speelde hier het Iraanse tekort aan harde deviezen omdat onze facturen in euro moeten worden betaald. We kunnen moeilijk een filter opzetten of bezwaar maken tegen zo’n weinig klassiek betalingspatroon. Wel voert BICS een vast beleid om het ministerie van Financiën op de hoogte te stellen van betalingen van operatoren onder embargo, en wordt waar nodig toelating gevraagd aan het ministerie.’

Een link met het regime in Azerbeidzjan ziet BICS niet, maar in de coulissen moet die er geweest zijn. Via LCM Alliance zijn enkele duizenden betalingen gebeurd in dezelfde periode, voor meer dan 800 miljoen dollar, en die zijn net als in de smeergeldaffaire rond de Italiaanse politicus allemaal te linken aan Azerbeidzjan en zijn regime. Dat blijkt uit de bankgegevens die De Tijd samen met de krant Berlingske en het collectief van onderzoeksjournalisten OCCRP onderzocht.

Azerbeidzjan

Al sinds het einde van de Sovjet-Unie is aan politiek doen in Azerbeidzjan een familieonderneming. Haider Aliyev werd in 1993 te midden van het dispuut met Armenië over de provincie Nagorno-Karabach verkozen als president van de voormalige Sovjetstaat. Dat was het begin van de ‘Aliyev-dynastie’. Tien jaar later nam zijn zoon Ilham Aliyev het roer over. Die is ondertussen al aan zijn derde ambtstermijn van vijf jaar bezig.

Internationale waarnemers bestempelen de verkiezingen in het land traditioneel als ‘niet vrij’. Er is geen oppositie die naam waardig omdat het regime haar compleet buitenspel zet. Dat neemt vaak groteske proporties aan. Zo slaagde het regime er in 2013 in om gedeeltelijke verkiezingsresultaten te publiceren nog voor de stembussen geopend waren. Dit voorjaar beklemtoonde Aliyev nog eens dat aan politiek doen in het land een familiegebeuren is: hij benoemde zijn vrouw Mehriban tot eerste vicepresident, die zijn taken overneemt als hij de functie niet meer kan uitoefenen.

BICS was ook niet de enige Belgische tegenpartij die vanop de LCM-rekening in Tallinn geld overgeschreven kreeg. We vonden dertien betalingen aan ons land: transacties tussen 5 maart 2013 en 11 juni 2013, voor in totaal bijna 1,49 miljoen dollar. Alleen al die transacties geven aan dat Azerbeidzjan de rekening van LCM gebruikte als een geldpot voor de meest uiteenlopende aankopen.

Zo is op 5 april 2013 voor 29.000 euro een graafmachine gekocht bij Meurrens Machinery, een aan- en verkoper van wegenbouwmachines uit Lummen. Het bedrijf bevestigt dat, maar wil er geen commentaar over geven. In mei en juni van dat jaar zijn nog bij twee andere Belgische handelaars in tweedehandsvrachtwagens en -graafmachines bestellingen betaald via de Estse rekening van LCM.

Een andere betaling, een van 61.950 euro, ging naar de Belgische chemiegroep Solvay, die ons geen uitleg gaf over de betaling. Ook een diamantbedrijf in de Antwerpse Hoveniersstraat, Sophia Diamonds, kreeg zes betalingen van LCM, voor ruim 1,13 miljoen dollar. Toen we de diamantair twee weken geleden aan de lijn kregen, bevestigde hij vanuit zijn vakantieverblijf in Knokke dat sprake was van ‘een grote bestelling van juwelen en diamanten’ voor een privéklant in Azerbeidzjan’. Voor meer uitleg mochten we hem terugbellen na zijn vakantie, maar hij beantwoordde onze telefoontjes niet meer.

Terreurfondsen

Hoe vallen die betalingen te verklaren? Uit ons onderzoek blijkt dat ze een deel uitmaken van een grote geldwasmachine van het Azerbeidzjaanse regime. Niet alleen de rekening van LCM is daarvoor benut, ook drie andere rekeningen bij Danske Bank in Tallinn. Tussen 2012 en 2014 - toen ze zijn afgesloten - gebeurden via die rekeningen zo’n 16.000 transacties voor in totaal 2,5 miljard dollar (2,1 miljard euro).

Een van de rekeningen stond op naam van Metastar Invest, dat hetzelfde adres als LCM gebruikte in Engeland. Ook Metastar is overduidelijk een schermvennootschap, met beheerders in Belize die op papier nog honderden Britse vennootschappen controleren. Bij Danske Bank was ook in dit geval een stroman uit Azerbeidzjan opgegeven als contactpersoon. De twee andere rekeningen stonden op naam van Hilux Services en Polux Management, die een postbusadres delen in het Schotse Glasgow, samen met meer dan 800 andere postbusvennootschappen.

Belgische bedrijven zagen dat hun klant hen betaalde via een Estse rekening op naam van een Brits bedrijf. Maar geen van hen stelde dat ter discussie.

Het mag niet verwonderen dat in de Azerbeidzjaanse constructie Britse schermvennootschappen van het type ‘limited (liability) partnership’ opduiken. Die vereisen slechts een minimum aan administratie en toezicht door de Britse overheid. Ze moeten niet worden gelinkt aan fysieke personen en mogen in handen zijn van vennootschappen in belastingparadijzen. Tussen 2007 en 2016 is het aantal Schotse ‘limited partnership’-vennootschappen met ruim 23.000 of 430 procent toegenomen, vermoedelijk om als scherm voor duistere praktijken en geldtransacties te dienen.

Hun officiële Britse adres wekt natuurlijk meer vertrouwen bij banken en zakenpartners dan een exotisch adres. Tegenpartijen zoals BICS kenden alleen hun eigen klant en zagen alleen dat de betaling van een Britse vennootschap kwam.

De werkwijze is typisch voor het witwassen van verdachte geldstromen: klant A laat een factuur betalen door een rekening van partij B, vaak een postbusvennootschap. Wie zo’n betaling aanvaardt, heeft geen enkele houvast over de herkomst van het geld. Het kan zelfs om terreurfondsen gaan. Het Belgische gerecht mag het verdachte geld in beslag nemen.

In dit geval is het geld sowieso gebruikt om de ‘kaviaardiplomatie’ van Azerbeidzjan te bekostigen. Zo kreeg de Italiaanse politicus Luca Volontè niet alleen 180.000 euro via LCM, maar ook nog 100.000 euro via Metastar (eind 2012), 630.000 euro via Polux (in 2013) en 1,26 miljoen euro via Hilux (in 2014).

En wat te denken van de 61.000 euro die de Duitse politicus Eduard Lintner in 2013 kreeg van de Estse rekening van Polux? De partijgenoot van bondskanselier Angela Merkel lag als lid van het parlement van de Raad van Europa - waarin hij tot 2010 zetelde - al onder vuur omdat hij mild was voor Azerbeidzjan.

De verdachte betaling lijkt niet toevallig te zijn gebeurd in 2013, twee weken nadat Lintner naar Azerbeidzjan was getrokken om er als hoofd van een groep Duitse waarnemers de verkiezingen te controleren. Hoewel resultaten uitlekten voor de stembusslag en Ilham Aliyev won met 85 procent van de stemmen, was Lintner lovend over het democratische verloop. In totaal kreeg hij tussen 2012 en 2014 ruim 890.000 dollar.

De Azerbeidzjaanse geldwasmachine lijkt ook gunstige mediaberichtgeving in het buitenland te hebben afgekocht. Zo kreeg een voormalige producer van de nieuwszender CNN in 2014 bijna 2 miljoen euro van Hilux Services. Hij moest de stellingen van de Azerbeidzjaanse regering promoten, onder andere om haar rol in de Volontè-affaire te minimaliseren.

Tandartsmateriaal uit België

De grote geldpot hielp eveneens Azerbeidzjaanse bedrijfsleiders. Zoals Hafiz Mammadov, de eigenaar van het olie- en gasbedrijf Baghlan Group. Hij kocht in 2013 de Franse voetbalclub RC Lens, maar kon na de overname niet meer de nodige centen op tafel leggen. Tot de holding boven de Franse club in september 2014 plots toch twee miljoen dollar kreeg. Hoewel de overschrijving verwees naar de Baghlan Group, was het Hilux Services dat de betaling uitvoerde. De Azerbeidzjaanse zakenman loog de voetbalclub voor dat hij de eigenaar van Hilux was toen de club lastige vragen begon te stellen.

1,13miljoen
Via verdachte rekeningen gelinkt aan de Azeri’s is voor 1,13 miljoen dollar aan juwelen en diamanten gekocht bij een Antwerps diamantbedrijf.

Voorts bevoordeelde de wasmachine Azerbeidzjaanse politici. Zo zijn onder andere medische kosten van vicepremier Yaqub Eyyubov en zijn zoon Emin betaald via Metastar. Eyyubov junior is sinds november 2012 de permanente vertegenwoordiger van Azerbeidzjan bij de Raad van Europa in Straatsburg. Vlak voor zijn benoeming is via de rekening van Metastar een Belgische betaling uitgevoerd die verwijst naar Emin Eyyubov. Op 14 augustus 2012 is bij Mercedes-Benz in ons land een betaling van 9.000 euro ontvangen, met als vermelding ‘bestelling 56/87845’ voor ‘MR. EMIN EYYUOB’, hoogstwaarschijnlijk een tikfout. Opmerkelijk is dat die betaling enkele weken later door Mercedes-Benz België weer is teruggestort. Een verklaring voor de transactie kregen we niet.

Eyyubov ontkent dat er iets illegaals was aan de betalingen via Metastar. Hij doet het vehikel af als een ‘makelaar’ die ‘medische en conciërgediensten’ voor hem regelde. ‘Dit zijn georganiseerde pogingen om druk uit te oefenen op Azerbeidzjan’, hekelt hij nog.

Behalve via LCM en Metastar vonden ook via Polux en Hilux betalingen voor de meest uiteenlopende producten en diensten plaats in ons land. Metastar is gebruikt om medische apparatuur te kopen bij bedrijven in België. Midden 2013 is voor 25.000 euro tandartsmateriaal gekocht bij de Belgische poot van de groothandelaar GC Europe. Dat gebeurde voor het Azerbeidzjaanse bedrijf Caspident. Via de Metastar-rekening is ook 15.000 euro gestort op de rekening van een dubieuze Azerbeidzjaanse handelaar met een vzw in Molenbeek.

Via de rekening van Polux is dan weer een Turks-Belgische voetballer betaald, die in 2012 en 2013 speelde voor de Azerbeidzjaanse club Sumqayit PFK. Hij kreeg 9.000 euro van Polux op 26 november 2013. Een Belgische specialist in scanners en digitalisering, ACMIS Group, kreeg datzelfde jaar twee betalingen voor 64.970 euro via Hilux. ‘Die waren voor de aankoop van apparatuur door een klant uit Azerbeidzjan’, preciseert het bedrijf, dat het niet ongewoon vindt dat klanten uit die regio facturen betalen vanuit andere landen.

De kleinste betaling aan ons land, voor een luttele 344 euro, is via Metastar betaald in de kerstvakantie van 2012. Ze was gericht aan Jaga, het bekende radiatorenbedrijf van de Limburgse ondernemer Jan Kriekels. Het betrof een voorafbetaling voor een bestelling van twee verwarmingstoestellen, bevestigt het bedrijf. De werkelijke klant was een bedrijf uit Bakoe, actief in de bouw en groothandel, luidt het. Dat plaatste al meerdere bestellingen bij de radiatorenproducent. Het is voor Jaga niet duidelijk waarom slechts één betaling, voor amper 344 euro, is uitgevoerd door het Britse Metastar.

Russische tanks

De hamvraag is dan: vanwaar komt al dat Azerbeidzjaanse geld? De Azerbeidzjaanse namen die Danske Bank kreeg als contactpersonen voor de rekeningen kunnen ons niet vooruithelpen. We contacteerden hen, maar ze zeggen zelf te zijn ‘gebruikt’.

We achterhaalden dat het gros van de geldpot, zo’n 1,4 miljard dollar, op de rekeningen is gestort door het bedrijf Baktelekom, niet te verwarren met het Azerbeidzjaanse telecombedrijf Baktelecom. Het zou gaan om een vennootschap in Bakoe die gebruikt wordt door de schatrijke familie van president Aliyev. Maar nergens is te vinden in welke sectoren het bedrijf actief is, wie zijn zakenpartners zijn en of het überhaupt activiteiten heeft. Baktelekom gebruikte slechts één rekening bij de International Bank of Azerbaijan (IBA), de grootste bank van het land, in handen van de staat, om de 1,4 miljard dollar door te storten.

Een deel van het geld op de rekeningen kwam van de International Bank of Azerbaijan zelf. De vraag is of ook geld van bankklanten is gebruikt om de wasmachine te voeden? De bank, die meer dan 750.000 klanten heeft en een vitale rol speelt in de Azerbeidzjaanse economie, moest onlangs bekendmaken dat ze haar schulden niet meer kon aflossen.

Enkele geldsporen verraden dat een deel van de geldpot is aangebracht door buurland Rusland.

Net als van Baktelekom en IBA zijn ook gelden van Azerbeidzjaanse ministeries en zelfs Russische centen in de wasmachine beland. Enkele geldsporen verraden dat een deel van de geldpot is aangebracht door buurland Rusland. Zo belandde meer dan 28 miljoen dollar in de pot via het Russische defensiebedrijf Rosoboronexport, dat onder president Vladimir Poetin is opgericht in 2000 en sinds 2007 bevoegd is voor alle wapenexporten uit Rusland. Rosoboronexport leverde al voor miljarden dollars aan tanks en wapens aan het regime in Azerbeidzjan. Een deel van het Russische geld, 1,8 miljoen dollar, is via de rekening van Metastar doorgestort naar de Hongaarse rekeningen van de belangrijkste Azerbeidzjaanse vicepremier Eyyubov en zijn familie.

Waarom liet Danske Bank de geldwasmachine jarenlang draaien via haar rekeningen? Een topman van de Deense bank, Flemming Pristed, erkent dat de bank had verzuimd om tegen te gaan dat haar Estse tak werd misbruikt voor witwassen en andere illegale praktijken. De bank heeft dat zelf ontdekt in 2014. Maar het nam dan nog meer dan anderhalf jaar in beslag om alles op te kuisen, stelt de topman.

Er lopen nog altijd onderzoeken om uit te pluizen wat er fout ging in de verdachte periode. De bank heeft wel al rapporten over de verdachte praktijken doorgespeeld ‘aan de bevoegde autoriteiten’, luidt het. Danske Bank benadrukt dat haar antiwitwasprocedures nu sterk verbeterd zijn. ‘Maar we kunnen niet garanderen dat we als bank nooit nog misbruikt zullen worden.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect