analyse

CDU legt basis post-Merkeltijdperk met verkiezing nieuwe voorzitter

Friedrich Merz (links) en Annegret Kramp-Karrenbauer (midden) strijden om het voorzitterschap van de CDU. Jens Spahn (rechts) geldt als outsider. ©Kay Nietfeld/dpa

Angela Merkel zwaait af als voorzitter van de CDU. De keuze voor haar opvolger bepaalt of de partij een ruk naar rechts maakt. En of Merkels politieke afscheid in schoonheid verloopt.

Zoals het een oerdegelijke christendemocratische partij betaamt trapt de Duitse CDU haar congres in Hamburg vrijdagochtend af met een eucharistieviering in de Hauptkirche Sankt Michaelis. Twee uur later vindt in de Hamburg Messe, een gedrocht van een congrescentrum, de eerste plenaire bijeenkomst plaats van de 1.001 afgevaardigden die zich moeten buigen over de toekomst van de partij die, na 13 jaar aan de macht, in de hoek zit waar de klappen vallen.

De belangrijkste opdracht van het partijcongres is de aanwijzing van een nieuwe voorzitter. Die positie kwam vrij nadat bondskanselier Angela Merkel eind oktober verrassend aankondigde dat ze geen nieuw mandaat als partijpreses ambieerde. Wie haar opvolgt als CDU-voorzitter – een positie die ze sinds 2000 bekleedde – maakt ook een goede kans om lijsttrekker te worden bij de volgende verkiezingen en heeft, zoals de kaarten nu liggen, ook uitzicht op het Kanzleramt.

48%
Kramp-Karrenbauer ligt voorop
Annegret Kamp-Karrenbauer kan rekenen op de steun van 48 procent van de CDU-leden. Haar rivaal Friedrich Merz strandt op 25 procent.

Voor de opvolging van Merkel hebben zich drie kandidaten aangediend maar de race gaat tussen twee van hen: Annegret Kramp-Karrenbauer en Friedrich Merz. De derde, minister van Volksgezondheid Jens Spahn, maakt geen kans. In de peilingen heeft Kramp-Karrenbauer een voorsprong opgebouwd op Merz. Zij krijgt de steun van 48 procent van de CDU-aanhang, tegenover 35 procent voor haar rivaal. Maar uiteindelijk zijn het de 1.001 afgevaardigden en niet de partijleden die de voorzitter kiezen.

De kamp tussen Kramp-Karrenbauer en Merz is een strijd over de richting die de CDU moet kiezen. Lees: moet de partij afstand nemen van de koers die Merkel ruim 15 jaar lang koos? De bondskanselier ligt al langer onder vuur van de rechtervleugel van de CDU, die haar een te lakse aanpak verwijt van de vluchtelingencrisis. Door naar links op te schuiven liet ze de rechterflank ongedekt, waarvan de rechts-populistische AfD van profiteerde om door te breken.

Verstrakking asielbeleid

Friedrich Merz heeft zich opgeworpen als de kandidaat die het roer rücksichtslos wil omgooien. Hij belooft een verstrakking van het asielbeleid en stelde tijdens een debat het grondwettelijke recht op asiel, een pijler van de Duitse politieke orde na 1945, in vraag. Als Merz het tot partijvoorzitter schopt, kan hij Merkel het leven zuur maken door de CDU een ruk naar rechts te laten maken. Daarmee zou hij de verschillen tussen de partij en Merkels regering in de verf zetten.

Merz houdt vol dat hij loyaal aan de regering zal blijven als CDU-preses. ‘Elke nieuwe partijleider, ook ik, is gebonden aan het regeerakkoord’, zei hij onlangs. Maar weinigen geloven dat hij dat ook meent. Merz heeft immers nog een rekening met Merkel open staan. Zij blokkeerde in 2002 zijn politieke opmars door hem te wippen als fractieleider van de CDU/CSU in de Bondsdag. Na enkele frustrerende jaren in de marge stapte hij in 2009 uit de politiek.

Het rampscenario is dat de CDU ten prooi valt aan stammentwisten, wat zelfs tot een splitsing kan leiden.

Het vertrek van Merkel geeft Merz de kans om revanche te nemen. ‘Hij keert zeker niet terug naar de politiek omwille van het geld’, zei een CDU-kopstuk na een debat. ‘Hij wil macht. Hij gaat voluit voor het kanselierschap.’ Het geld is inderdaad geen reden voor Merz’ politieke rentree. Hij verdiende de voorbije jaren stevig zijn boterham – zijn jaarinkomen schommelt rond het miljoen euro en heeft een privéjet- als bestuurder in allerlei multinationals als BlackRock, BASF en HSBC.

Niemand sluit uit dat Merz als partijvoorzitter Merkel naar de uitgang duwt. De kanselier heeft zelf aangegeven dat ze aanblijft tot het einde van haar termijn in 2021. Maar wat als de CDU onderuit gaat bij de Europese verkiezingen eind mei? En dan is het nog uitkijken naar de tussentijdse evaluatie die Merkels coalitie in de herfst van 2019 heeft gepland. De kans bestaat dat de sociaaldemocratische SPD er dan moegetergd de stekker uittrekt.

Mini-Merkel

Alhoewel Merkel afstand houdt van het gekrakeel om haar opvolging, is het duidelijk dat ze hoopt dat Merz de duimen moet leggen voor Kramp-Karrenbauer. Ze wees de doorwinterde politica begin dit jaar aan tot de nummer twee van de CDU, en daarmee tot haar kroonprinses. Beide vrouwen delen dezelfde politieke stijl - rustig, bescheiden en bereid tot compromissen - wat Kramp-Karrenbauer de bijnamen ‘mini-Merkel’ en ‘Merkel bis’ opleverde.

Tijdens haar campagne om het voorzitterschap zette Kramp-Karrenbauer zich af tegen de insinuaties dat ze het beleid van Merkel gewoon zal voortzetten. In een debat met Merz verweet ze de kanselier dat in de CDU te vaak ‘waarheden niet werden uitgesproken en debatten niet werden gevoerd’. En ondanks haar linkse profiel kan Kramp-Karrenbauer soms conservatief uit de hoek komen, bijvoorbeeld door voor een strakker asielbeleid te pleiten.

Met Kramp-Karrenbauer als CDU-voorzitter krijgt Merkel ongetwijfeld wat meer ademruimte. Maar dan nog zal ze rekening moeten houden met de koerswijziging van haar partij. Na een reeks nederlagen bij deelstaatverkiezingen is de CDU op zoek naar een nieuwe adem. De blik is daarbij gericht op de AfD, die in de Bondsdag is uitgegroeid tot de grootste oppositiepartij. Merz beloofde al dat hij de rechts-populistische partij zal decimeren als hij de kans krijgt.

De verkiezing van een nieuwe voorzitter betekent ook dat stilaan het einde van het Merkel-tijdperk in zicht komt. De hoge opkomst bij de debatten tussen Merz en Kramp-Karrenbauer illustreerden al dat veel gewone partijleden snakken naar een nieuwe wind. Het rampscenario is dat de CDU ten prooi valt aan stammentwisten waarbij de verschillende facties elkaar bekampen, die kunnen leiden tot een splitsing. Niets garandeert dat het voor de kanselier een afscheid in schoonheid wordt.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content