reportage

De Franse fluorevolutie

©Kristof Vadino

Ze waren er plots, de gele hesjes. Al is ‘gilets jaunes’ correcter. Het is een Franse brand die uitslaat tot aan onze taalgrens. ‘Jullie diesel is misschien duurder,’ zegt een bejaardenhelpster in Louvroil, ‘maar hoeveel verdienen jullie?’

- ‘Journalist.’

- ‘Voor welke krant?’

- ‘De Tijd. Uit België.’

- ‘Oké, welkom.’

Ze vertrouwen niemand meer in Louvroil, nog niet zo ver in Frankrijk, vlak bij Maubeuge. De president zeker niet. ‘Macron, nique ta mère’, roepen ze. De hele politieke klasse niet. Geen zakenmensen, politiediensten, Franse journalisten. ‘Ze liegen’, zeggen ze. ‘De Franse pers publiceert bewust foute cijfers van de actie van vorige week (soms lees je 230.000 actievoerders, dan weer 22.000, red.), de overheid blokkeert onze Facebook-accounts en de politie pakt ons zonder meer op.’ Fake news of niet? Ze voelen zich in elk geval door iedereen vergeten. Maar wij zijn dus welkom.

Ze, ze, ze. Ooit maakte Hillary Clinton de fout al die mensen ‘deplorables’ te noemen, dat is overigens ook in Frankrijk goed te verstaan. Maar Emeline is 21, Yohan 30, Françoise 36, Patrice 44 en André 69 en ‘ze’ zijn allemaal mensen. Sommigen werken. Anderen niet: ‘Ik heb dus niets te verliezen.’ In de grensstreek bij Maubeuge dragen deze mensen allemaal zo’n geel hesje. Op sommige met stift geschreven. ‘Marre des taxes.’ ‘Police avec nous.’ ‘Je suis pas un mouton.’ Iemand die alleen een oranje hesje had liggen, heeft humor: ‘Soutiens aux gilet jaune.’ Spelling is deze week niet belangrijk.

©Kristof Vadino

Het begon eenvoudig en in dorpen met namen als Grisoëlle, Bettignies, Louvroil, Recquignies en op de parking van de Auchan zie je dat nog. Op het dashboard van heel veel auto’s ligt een ‘gilet jaune’. ‘Dat was de eerste oproep’, zegt Emeline Leleu. ‘Die werd verspreid via sociale media. Leg zo’n hesje op je dashboard. Maar plots, ik denk dat het 16 november was, klonk het forser en werd gevraagd op straat te komen. Dat deed ik ook, vorige zaterdag. Ik ben pas 21. Welke toekomst krijgen wij?’

Waarom? Emeline herhaalt wat we al twee dagen horen: ‘On en a ras-le-bol.’ Dat zei net ook Françoise, bejaardenverzorgster, aan het tankstation van de Auchan in Louvroil. ‘De verhoging van de dieselprijzen was de druppel die de emmer liet overlopen. Niet meer dan dat. Ja, misschien is jullie diesel duurder. Maar hoeveel verdienen jullie?’

‘Ik werk me te pletter, samen met amper twee collega’s voor veertig bejaarden. Wij geven onze kinderen mee dat ze hard moeten werken op school. Maar voor wat? Om nadien 1.000 euro per maand te verdienen. Tien jaar geleden kon ik in het weekend nog vrienden uitnodigen. Nu niet meer. Op alles zijn er belastingen bijgekomen, stelselmatig. Black Friday? Ik weet dat het bestaat, maar ik heb er geen geld voor. Eén keer in mijn leven heb ik ecologisch gedacht: ik liet zonnepanelen op mijn dak leggen. Vandaag word ik extra belast op de energie die ik verbruik. On suce les Français.’

De taal is hard. Sucer is uitzuigen, maar Emeline gebruikt het woord in een andere betekenis ook als aan de grensovergang bij Bettignies op donderdag een verongelijkte Russische truckchauffeur mokkend zijn truck in de rij zet en haar teken doet dat hij alleen de nacht wil doorbrengen als zij hem in zijn cabine wil komen verwarmen. ‘Ik zal een vent sturen, qui le sucera.’

Black Friday? Ik weet dat het bestaat. Maar ik heb er het geld niet voor.
Françoise, 36

Dit is de taal van de straat. Niet de taal van de analyses, de filosofen, de opiniemakers die in tv-studio’s proberen te verklaren wat er gaande is. Evenmin die van de politiek of van de vakbonden. Het protest komt uit de buik van Frankrijk en zo dus ook de taal.

Blubberige pudding

Wat is er gebeurd in Frankrijk? Amper twee jaar geleden stoomde Emmanuel Macron, nadat hij zich had losgeweekt van de socialistische partij van François Hollande, met zijn En Marche naar de macht. Het leek een volksbeweging. Un mouvement des gens. Het leek op wat er deze week ontstond, na oproepen van Priscillia Ludovsky en van vrachtwagenchauffeur Eric Drouet. Zonder veel organisatie, zonder vakbond, zonder politiek: ‘on en avait ras-le-bol’ met links en rechts, de ménsen zouden de macht grijpen.

‘Macron wordt nog minder populair dan Flanby’, zegt Yohan. Flanby is een in Frankrijk bekend merk van een blubberige pudding die je uit zijn potje schudt en waar de karamel dan over stroomt. Maar Flanby werd ook de bijnaam van François Hollande. Veel uitleg moet daar niet bij, al riposteerde Hollande zelf: ‘Ik ken geen enkele Fransman die niet van Flanby houdt.’

Misschien zei dat antwoord genoeg. Hollande dacht grappig te zijn, maar hij begreep niet dat het Franse volk hem beu was. Toen kwam Emmanuel Macron, die Marine Le Pen van het Front National versloeg. ‘Maar eigenlijk hadden we geen keuze’, zegt Emeline, verkoopster in een winkeltje. ‘Het was stemmen voor extreemrechts of stemmen voor extreem rijk. En pas op: heel veel verschil was er niet. Al denk ik niet dat wie voor Macron stemde, toen dacht dat we hier vandaag zouden staan.’

©Kristof Vadino

‘Hoe zou Macron kunnen weten wat ons bezighoudt?’, vraagt iemand, anoniem, die overigens zegt dat ‘ici, dans le nord’ iedereen op Le Pen stemde. ‘Hij is geboren met geld in de mond. Hij is opgegroeid in een zeer gegoed milieu. Hij heeft geen enkel idee van onze levens. Et il a un dédain pour nous.’

In de krant Libération, eerder deze week, staat het zo: ‘C’est tout pour les riches et rien pour nous. Sinds Macron aan de macht is, zijn er 260.000 miljonairs bijgekomen. Maar het aantal armen dat erbij kwam, dat zeggen ze niet.’

Niet meer op vakantie

Al die cijfers zijn moeilijk in te schatten. Maar op deze donderdag in Louvroil telt Patrice Beinat, een 44-jarige kok uit Fourmies, eerst het aantal kinderen dat hij heeft. ‘Vier, vijf, zes, zeven’, zegt hij. Op de achterbank van de twaalf jaar oude Citroën Xsara die hij onlangs voor 500 euro kocht, geeft zijn nieuwste vriendin de borst aan hun baby. Op het dashboard ligt zijn geel hesje. ‘Ik verdien 1.200 euro per maand. Mijn huur bedraagt 600 euro. Tanken kost me elke week 70 euro. Je kán zeggen: je hebt die auto niet nodig. Maar zonder auto kan ik niet gaan werken. Dus wat blijft me over? Niets. Ik ga al tien jaar niet meer op vakantie.’

Misschien zijn zeven kinderen en een turbulent leven geen model. Maar op deze parking van Auchan maakt iedereen zijn rekening. Een mevrouw uit Recquignies: ‘Mijn man heeft een pensioen van 1.014 euro, hij werkte zijn hele leven in de administratie. Ik heb 300 euro per maand, ik werkte een paar jaar als poetsvrouw, maar was vooral thuis om onze zes kinderen op te voeden. Wij geraken er niet meer. En dan kwamen er dus nieuwe belastingen.’

Op straat in Bettignies. Een bejaard koppel, zonder geel hesje: ‘Je wordt niet belast als je minder dan 1.200 euro verdient. Maar ze zijn slim. Ik heb 2.000 euro pensioen, mijn vrouw 800 euro. Samen is dat 2.800, gedeeld door twee: 1.400 euro. Twee keer boven de 1.200, en dus twee keer belast. Macron voelt zich koning.’

Hoe zou Macron kunnen weten wat ons bezighoudt? Hij is geboren met geld in de mond.
Een actievoerder in Louvroil

Opnieuw bij Auchan. Philippe, pakjesbezorger van een postorderbedrijf: ‘Als ik eerlijk ben, dan ligt mijn geel hesje vooral op mijn dashboard om vlot langs de blokkades te passeren. Ik kan het me niet veroorloven geblokkeerd te zijn. Weet jij wel hoeveel pakjes ik voor Black Friday moet afleveren? Als wij staken, helpen we niemand. Maar ik begrijp het wel. En dit doet me denken aan mei ’68.’

Geen middenklasse meer

Hoe historisch is wat deze week gebeurt? In mei ’68 bestond www.blocage17novembre.com natuurlijk niet, de site die opriep tot de blokkades. Op het hesje van een in het gezicht getatoeëerde man staan drie data: ‘Mai 1968. Octobre 2015. Novembre 2018.’ Vermoedelijk vergist hij zich en moest dat november 2015 zijn, de aanslag op de Bataclan. Maar Yohan, een 30-jarige zopas failliet verklaarde zelfstandige autorestaurateur, springt naar een andere datum, veel verder in de geschiedenis. ‘Er is geen middenklasse meer, het zijn alleen nog superrijken of superarmen. En dan wordt dit zoals in 1789. Dit is onze Franse Revolutie. De nieuwe Franse Revolutie.’

Yohan legt uit. Hoe hij plots 6.000 euro belastingen per maand moest betalen, daardoor nog maar 600 euro overhield, hoe hij zijn zaak niet kon boven water houden omdat auto’s restaureren vaak lang duurt én hij zelf niet meer kon betalen aan leveranciers. Hoe hij failliet ging. ‘Nu overleef ik door voedselpakketten van Les Restos du Coeur (een in Frankrijk bekende liefdadigheidsorganisatie, red.), maar weet je wat? Ook daar hebben ze de limieten hoger gelegd. Binnenkort kan ik zelfs daar niet meer op rekenen, gewoon omdat er té veel vraag is.’

Aan historische vergelijkingen geen gebrek. Yohan zegt: ‘In de Tweede Wereldoorlog waren het de weerstanders tegen de nazi’s. Wij zijn de weerstanders.’ Maar de man die naast hem staat, wordt kwaad als hij aan de overkant van de straat twee Afrikaanse jongens ziet lopen. Hij roept: ‘Voor hén doen ze alles. Voor de migranten. Ze zetten de deuren maar open en zij krijgen het geld. Ze geven zelfs Koranlessen in de kleuterschool. Waarom? De Bijbel moeten ze leren.’

Yohan heeft zelf voor Marine Le Pen gestemd. ‘Wat Macron onderschat, is dat ik niets meer te verliezen heb. Ik ga hier dus niet weg.’

Op moment stopt Jordan de camionette van zijn traiteursbedrijf. Op het dashboard ligt een geel hesje. Hij opent de zijdeur en serveert gratis koffie aan alle ‘gilets jaunes’ die hier het tankstation van Auchan via filterblokkades het verkeer een beetje hinderen.

Jordan is van Afrikaanse afkomst. Yohan en zijn buurman zijn hem toch zeer dankbaar en applaudisseren.

Ça commence

Het ochtendnieuws op donderdag: ‘In Feluy zijn 39 amokmakers aangehouden.’ Een dag eerder is ook in Courcelles gevochten. Feluy en Courcelles liggen in België. Er zijn vuurpijlen afgestoken, er liepen nogal wat vechtersbazen zonder gele hesjes rond, maar de feiten zijn er. Van blokkade naar brand: zo gebeurd.

Wat aanvankelijk een wat lauwe gelehesjesrage over de grens leek, lijkt ook hier tot een parfum de crise te leiden. Zij het bescheidener. Wanneer we onderweg in Wallonië een tankstation opzoeken - even niet opgelet, de actieradius is nog 75 kilometer - is het bibberend als een Flanby van Total naar Shell en Q8 rijden. ‘Vide’, keer op keer. Het lukt op de valreep.

In Havay, op de grens met Frankrijk, ontmoeten we de broers Etienne en Didier Ziomek. In 1958 opende hun grootvader, die in de jaren twintig naar hier was gekomen op zoek naar een beter leven, hier een tankstation van Shell. ‘’t Is te zeggen: hij was boer, daar waar nu dat casino is’, wijst Etienne. ‘Maar hij begon dus met één pomp. Op deze N6, voor Belgen de autoroute naar het zuiden, was dat slim gezien. Zestig jaar later baten wij nog altijd dit Shell-tankstation uit. (lacht) Maar vandaag zullen we niets meer verkopen. Onze diesel is al twee dagen op. En de truck die moet leveren komt maar niet. Ik denk dat Shell schrik heeft om in blokkades terecht te komen.’

©Kristof Vadino

Er geen levende ziel meer te bekennen op de grensovergang tussen Havay in België en Bettignies in Frankrijk. Gisterenavond waren hier 150 vrachtwagens geblokkeerd geraakt. Er rest enkel nog een zwarte vlek van gedoofd vuur in het gras. Maar de buurman van de broers Ziomek, een Total-pomphouder, voorspelt: ‘Deze namiddag komen ze wel terug. En dan sluit ik mijn winkel. Ik heb geen zin in miserie.’

Het wordt namiddag. En inderdaad, ‘ça commence’. Ze zijn nog maar met 15, maar het vuur is weer aan en op het plaatsnaambord van Bettignies schreef iemand: ‘Macron dans ton fion.’ Vertaald rijmt poep niet op de president, maar de taal is opnieuw niet gekuist. ‘Hij steekt ons in de stront, dat doen we dan ook met hem.’

Dit zijn de boze mensen die gisteren een lange kolonne trucks blokkeerden en ze gaan dat vandaag weer doen. Het aantal groeit. ‘Waarom die vrachtwagens? Omdat we de CEO’s van de grote bedrijven willen raken. Pas als zij gaan voelen dat ze verliezen lijden, gaan ze de druk op de regering-Macron verhogen.’

Berusten is best

Om 14.40 uur komt een busje van de gendarmerie de grens over gereden. Het lijkt een signaal: puur op mankracht wordt een eerste truck tegengehouden. De pechvogel is een chauffeur uit Litouwen. Het gele hesje op zijn dashboard helpt niet. Vanaf nu wordt iedereen gestopt.

Ze staan hier snel met vijf chauffeurs van de Zeebrugse transportfirma Macotruck. Alain Decreus is een van hen. ‘Ik vertrok om tien over drie in Maubeuge. Drie uur later dan gedacht. Ik ging auto’s bij Renault ophalen en die moeten naar Zeebrugge. Nu zal ik de nacht hier doorbrengen. Niet fijn, maar het is zo. En je kan er beter rustig bij blijven. Ze gaan ons niet doorlaten.’

De man met het getatoeëerde gezicht praat niet met de pers, maar wel met de chauffeurs die niet meteen doen wat de ‘gilets jaunes’ vragen. ‘Geloof me, jij krijgt vanavond geen sandwich, geen koffie en geen chocolade.’

Er is geen middenklasse meer. Het zijn alleen nog superrijken of superarmen. Dit is onze Franse Revolutie.
Yohan, 30

Af en toe wordt met een vuist op de ruit geklopt. Wat bangere chauffeurs blijven wijselijk binnen. Ze zien in wat Alain al zei: berusten is best. Zegt Fréderic Bonnin, een 52-jarige chauffeur met dertig jaar ervaring: ‘Ik hoopte vrijdagavond thuis te zijn, dat zal nu zaterdag zijn. Maar ik begrijp deze mensen wel. Ik moet niet klagen. Met 1.800 euro plus onkosten ben ik niet slecht betaald als chauffeur. Maar ik heb geluk.’

Uiteindelijk plooit iedereen. Alleen een Rus met gas mag door. En een Nederlander van Zeeman mag rechtsomkeert maken. Als het donker wordt, branden de lichten bij bakker Millefeuille, bij Leonidas, in de twee casino’s en in het tabakswinkeltje. Mensen in gele hesjes gaan van vrachtwagen naar vrachtwagen met sandwiches. Bevoorrading is er genoeg, vrijwilligers beloven dat ze morgenvroeg ook ontbijt zullen brengen. Passerende autobestuurders claxonneren en maken een vuist. Uit solidariteit of van pure, opportunistische opluchting.

Emeline staat bij het vuur. Er zijn geen vrachtwagens meer om tegen te houden. Alle chauffeurs die plannen hadden om hier de grens over te steken, zijn nu wel verwittigd. En zij? ‘Ik blijf de hele nacht. En morgen weer. En het hele weekend. Naar Parijs (waar voor vandaag door Eric Drouet, initiatiefnemer van de ‘gilets jaunes’, tot actie is opgeroepen, red.) ga ik niet. Dat wordt te gevaarlijk. Macron beseft echt niet wat hij daar gaat meemaken.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect