Advertentie
analyse

'Dit kan het einde zijn van de CDU als volkspartij'

Armin Laschet op campagnetour. ©Sebastian Willnow/dpa-Zentralbild/dpa

De Duitse christendemocraten zitten na de stembusgang van zondag in zak en as. De CDU/CSU haalde haar slechtste score ooit en dreigt in de oppositie te belanden. 'Alleen een mirakel kan de neerwaartse trend stoppen.'

De schok bij de christendemocratische achterban was groot toen zondagavond de verkiezingsresultaten binnensijpelden. De unie van de CDU en haar Beierse zusterpartij CSU behaalde met 24,1 procent haar slechtste resultaat ooit en werd gedegradeerd tot tweede partij, na de sociaaldemocratische SPD.

Armin Laschet. ©EPA

Laschet verontschuldigt zich

Armin Laschet, kanselierskandidaat van de conservatieve CDU/CSU, heeft dinsdag tijdens een fractiebijeenkomst zijn verontschuldigingen aangeboden voor het tegenvallende resultaat. Volgens ingewijden gaf hij toe dat hij als lijsttrekker fouten had gemaakt tijdens de verkiezingscampagne.

Het electorale drama leek nog niet tot lijsttrekker Armin Laschet te zijn doorgedrongen toen hij zondag het podium beklom in het Konrad-Adenauer-Haus in Berlijn. In een adem kondigde hij aan dat hij alles in het werk zou stellen om de CDU/CSU in een regering te loodsen onder zijn leiding.

Toen Laschet ook de dag daarna nog het kanselierschap opeiste, groeide bij de partijtop het ongenoegen. Michael Kretschmer, de minister-president van de deelstaat Saksen, opende als eerste een salvo. 'De kiezers hebben duidelijk gemaakt dat de CDU niet hun eerste keuze is', zei hij. 'Door te doen alsof niets aan de hand is, stevenen we af op de ondergang.'

Geen volkspartij

'De schok bij de CDU is zeer groot', zegt Georgi Verbeeck, hoogleraar Duitse geschiedenis aan de KU Leuven en de Universiteit Maastricht. 'Voor het eerst is de Union onder de kritische grens van 30 procent gezakt. Het besef leeft dat dat het einde kan zijn van de CDU als volkspartij. En als ze geen volkspartij kan zijn, heeft ze geen bestaansrecht.'

De Belgische oud-premier Yves Leterme, zelf van christendemocratische snit, is minder pessimistisch. 'Dat einde als volkspartij was ook al in 1998 voorspeld toen de SPD met Gerhard Schröder aan de macht kwam', zegt hij. 'Er is ditmaal stevig aan de boom geschud maar de CDU/CSU is goed ingeplant in Duitsland en haar wortels reiken diep.'

Een doorlichting van de verkiezingsuitslagen toont aan dat de Duitse christendemocratie vooral een zaak is van grijsaards. Ruim een derde van de kiezers zijn 60-plussers, leerde onderzoek van Forschungsgruppe Wählen. In de categorie onder 30 jaar stemde amper 11 procent voor de Union. Daarmee doet ze het slechter dan de SPD, de groenen en de liberale FDP.

De CDU/CSU heeft een profiel dat niet aansluit bij de nieuwe generatie kiezers.
Georgi Verbeeck
Hoogleraar Duitse geschiedenis

'De CDU/CSU heeft een profiel dat niet aansluit bij de nieuwe generatie', zegt Verbeeck. De partij beloofde stabiliteit, maar veel jongeren zagen dat als een garantie op meer van hetzelfde. Opvallend was dat de liberalen sterk scoorden met de slogan 'Het kan niet blijven zoals het nu is'. Bij de Erstwähler, die voor het eerst konden stemmen, was de FDP het populairst met 23 procent.

Sociale markteconomie

Het ontbreekt de christendemocraten aan een wervend verhaal. Verbeeck: 'Hun standpunten kom je ook tegen bij andere partijen. Ze zijn voor een markteconomie. Maar voor wie een sociale markteconomie wil, is er de SPD, en voorstanders van een liberale economie kunnen bij de FDP terecht. Als de CDU/CSU de ecologische kaart trekt, zijn de groenen de betere keuze.'

Laschet is het vleesgeworden pragmatisme, maar op zo'n extreme manier dat je geen idee hebt wat je aan de man hebt.
Georgi Verbeeck
Hoogleraar Duitse geschiedenis

Als kopman van de CDU/CSU krijgt Laschet nu de volle laag. Zijn verkiezingscampagne was een brokkenparcours waarbij zijn misstappen werden uitvergroot. Het dieptepunt was toen hij in de lach schoot achter de rug van president Frank-Walter Steinmeier, die net zijn medeleven had uitgesproken voor de slachtoffers van de overstromingen in juli.

'Laschet is het vleesgeworden pragmatisme, maar op zo'n extreme manier dat je niet weet je aan de man hebt', zegt Verbeeck. Hij wijst er ook op dat de CDU niet voorbereid was op het tijdperk na Merkel. 'Het lijkt me dat ze haar partij heeft opgebrand.' Yves Leterme vult aan: 'Het klopt ook wel dat Merkel vanuit zelfbehoud soms mensen heeft belet het over te nemen.'

Partijbaronnen

Bovendien bleef tijdens de campagne de idee hangen dat de Union het verkeerde boegbeeld had gekozen. Met de steun van de partijbaronnen van de CDU versloeg Laschet de CSU'er Markus Söder, de minister-president van Beieren die veel populairder is. Leterme: 'De keuze tegen Söder was niet meteen het beste manoeuvre.'

Olaf Scholz heeft zonder twijfel de grootste kans om bondskanselier te worden.
Markus Söder
Minister-president van Beieren en CSU-kopstuk

Het peilingbureau Forsa becijferde dat de Union met Söder meer dan 30 procent zou hebben gehaald. Söder stak dinsdag het mes in de wonde. 'Scholz heeft zonder twijfel de grootste kans om bondskanselier te worden', zei hij. En in een uithaal naar Laschet zei de CSU-baas nog dat 'niemand moreel een regeringsmandaat kan legitimeren op basis van een duidelijke tweede plaats.'

Hoewel het mogelijk is dat Scholz er niet in slaagt een regering te vormen met de groenen en de liberalen, ziet het ernaar uit dat de CDU/CSU in de oppositie zal belanden. 'Het zal voor de partij moeilijk worden om zich dan te profileren', denkt Verbeeck. 'Vroeger lukte dat nog wel in een tweepartijenlandschap. Dan kon de Union zich als rechts alternatief afzetten tegen de SPD.'

Nu zowel de CDU/CSU als de SPD niet meer domineert, is het moeilijker een stem te vinden als oppositiepartij. 'Zeker omdat met het extreme en populistische AfD de rechterflank is afgedekt.' Verbeeck ziet het somber in voor de Duitse christendemocraten: 'Er moet een mirakel gebeuren om de neerwaartse trend te keren.'

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud