nieuwsanalyse

Europa wijst Italiaanse begroting af

De Europese Commissaris voor Economische Zaken, Pierre Moscovici (links), en Valdis Dombrovskis, de vicevoorzitter van de Europese Commissie, maakten dinsdagnamiddag bekend dat Brussel de begrotingsplannen voor 2019 verwerpt. ©REUTERS

Het is de eerste keer dat de Europese Commissie budgettaire plannen van een lidstaat een onvoldoende geeft. De regering in Rome krijgt maximaal drie weken om haar huiswerk over te doen.

De Europese Commissie blies dinsdag in Straatsburg verzamelen voor haar laatste vergadering van deze maand. En op de agenda stond een erg belangrijk thema: de Italiaanse begrotingsplannen voor 2019.

Europa raakte in een conflict met Rome verstrikt omdat de coalitie van de rechts-populistische Lega en de anti-establishmentpartij Vijfsterrenbeweging van plan is het tekort op de begroting volgend jaar de laten oplopen tot 2,4 procent van het bruto binnenlands product (bbp), drie keer zoveel als met de vorige centrumlinkse bestuursploeg afgesproken was.

Ondanks uitdrukkelijk aandringen van de Europese Commissie weigert de regering van premier Giuseppe Conte vooralsnog haar plannen bij te sturen.

Deze demarche is nodig als we de Italiaanse economische groei weer op het niveau van voor de crisis willen brengen en we wat willen doen aan de dramatische economische omstandigheden waarin de zwaksten in onze maatschappij leven.
Giovanni Tria
Italiaanse minister van Economie en Financiën

'We zijn ons ervan bewust dat onze plannen niet in lijn liggen met de Europese regels. Maar deze demarche is wel nodig als we de Italiaanse economische groei weer op het niveau van voor de crisis willen brengen en we wat willen doen aan de dramatische economische omstandigheden waarin de zwaksten in onze maatschappij leven', liet de Italiaanse minister van Economie en Financiën, Giovanni Tria, Brussel maandag weten.

Die verklaring volstond niet voor Europa. En dus volgde dinsdag het verwachte verdict: Italië krijgt een herexamen. Het is de eerste keer sinds de invoering van de huidige procedures in 2013 dat de Commissie een land vraagt zijn huiswerk over te doen.

Was een Europees njet onvermijdbaar?

De clash met de Italiaanse regering over de begroting plaatst de Europese Commissie voor een moeilijke evenwichtsoefening. De ontsporing van het budget is zo groot dat Brussel niet langer de andere kant kan uitkijken.

Het is de eerste keer sinds de invoering van de huidige procedures in 2013 dat de Commissie een land vraagt zijn huiswerk over te doen.

De Europese Commissie kreeg de voorbije jaren al meermaals het verwijt met twee maten te meten. 'De kleinere lidstaten worden aangepakt terwijl Brussel al snel een oogje dichtknijpt als grote landen zoals Frankrijk of Italië de limieten van de Europese spelregels aftasten', luidde de kritiek.

Voor Europa gaat het in dit dossier dus voor een stuk over geloofwaardigheid. Nadat de Commissie vorige week Rome gewezen had op een 'nooit geziene afwijking van de begrotingsafspraken' in de plannen voor 2019, restte haar slechts een optie als de Italiaanse regering voet bij stuk hield: de derde economie van de eurozone een herexamen geven.

Houdt de Europese strategie ook risico's in?

Met een strenge aanpak van Italië dreigt de Commissie eurosceptici munitie in handen te geven om het anti-EU-sentiment aan te wakkeren. De Italiaanse vicepremier Matteo Salvini zal er ongetwijfeld niet voor terugschrikken met scherp te schieten op Europa als Brussel de ploeg van Conte dwingt haar plannen - die volgens de Italiaanse regering de gewone Italiaan ten goede komen - bij te sturen.

Cruciale data

Italië blijft de Europese agenda de volgende weken ongetwijfeld domineren. Naar welke data valt uit te kijken?

26 oktober:

Ratingbureau Standard & Poor's beslist of het hakt in de kredietwaardigheid van Italië. De hamvraag luidt of de derde economie van de eurozone de rommelstatus kan vermijden.

Vorige week vrijdag verlaagde Moody's de kredietwaardigheid van Italië al. Het ratingbureau plaatste het land een trapje boven 'rommel'.

5 november:

De ministers van Financiën van de eurozone blazen verzamelen voor een eurogroep. Ongetwijfeld staan de Italiaanse begrotingsperikelen hoog op de agenda.

8 november:

De Europese Commissie presenteert haar herfstprognoses. Daaruit zal blijken hoe zij de macro-economische indicatoren van Italië en de andere lidstaten ziet evolueren.

13 november:

De Europese Commissie gaf de Italiaanse regering dinsdag drie weken om haar huiswerk over te doen. Dat betekent dat de nieuwe begrotingsplannen ten laatste op 13 november in Brussel in de bus moeten vallen.

De Commissie zal zich dan opnieuw over het document buigen en oordelen of het ontwerpbudget wel voldoet.

3 december:

Opnieuw vergaderen de ministers van Financiën van de eurozone.

De leider van de Lega poogt in de aanloop naar de Europese verkiezingen een populistisch front te smeden tegen de Franse president Emmanuel Macron. Die tracht de traditionele partijen op een lijn te krijgen om 'samen de Europese waarden te verdedigen en te streven naar verdere Europese integratie'.

Het eurokritische discours slaat in Italië alvast aan. In de peilingen scoort de Lega inmiddels meer dan 30 procent, bijna een verdubbeling van de score bij de parlementsverkiezingen van maart dit jaar. De Vijfsterrenbeweging flirt met de drempel van 30 procent.

Is een compromis tussen Italië en de EU mogelijk?

De Europese Commissie heeft Italië gevraagd 'zijn huiswerk zo snel mogelijk over te doen'. Ten laatste over drie weken verwacht Brussel een begrotingsplan dat meer in lijn ligt met de Europese regels.

Politieke waarnemers menen dat een bijsturing van de begroting niet onmogelijk is. Dat leiden ze af uit uitspraken van enkele Italiaanse regeringsleden.

Minister van Economie en Financiën Tria leek maandag in zijn brief aan de Europese Commissie alvast een kleine opening te maken. Die verklaarde zich bereid tot een 'constructieve dialoog' met Europa.

Daarnaast merkte hij het volgende op: 'De regering verbindt er zich toe tussenbeide te komen en de nodige maatregelen te nemen als het begrotingstekort en de staatsschuld niet volgens planning evolueren, om te garanderen dat de doelstellingen toch gehaald worden'.

Enkele uren nadat Rome zijn brief naar Brussel verstuurde, trommelde Conte de media op. Ook hij leek de deur op een kier te houden voor aanpassingen.

Conte sloot maandag niet uit dat zijn regering de meest controversiële maatregelen, zoals een minimuminkomen voor de zwaksten in de maatschappij en de verlaging van de pensioenleeftijd, mogelijk pas in de loop van 2019, en niet bij het begin van het jaar, zou invoeren. Een uitstel van die maatregelen zou het tekort lager doen uitvallen.

Dinsdag luidde het in een interview met het persagentschap Bloomberg dat er 'geen plan B' is. 'Maar misschien kunnen we onze plannen hier en daar wat tweaken', voegde hij eraan toe.

Wat riskeert Italië als het voet bij stuk houdt?

De Europese Commissie kan de begroting van een lidstaat op zich niet blokkeren. Maar veelal stellen de landen alles in het werk om een reprimande te vermijden uit schrik een stigma opgeplakt te krijgen en op de financiële markten afgestraft te worden.

8
miljard euro
Als een lidstaat de Europese spelregels consequent aan zijn laars lapt, kan de Europese Commissie een procedure wegens buitensporige tekorten lanceren. Die kan uitmonden in een boete van maximaal 0,5 procent van het bbp. In het geval van Italië gaat het om ruim 8 miljard euro.

Als een eurolidstaat evenwel consequent de Europese spelregels aan zijn laars lapt bij de opmaak van de begroting, kan de Europese Commissie wel een procedure wegens buitensporige tekorten lanceren. Dan loopt het land in kwestie het risico een financiële sanctie te krijgen.

Die kan oplopen tot 0,5 procent van het bbp. In het geval van Italië kan de boete oplopen tot ruim 8 miljard euro.

'In mei besliste de Commissie geen procedure wegens buitensporige tekorten op te starten omdat de begroting in lijn lag met de afspraken met Europa. Dat is nu niet meer het geval', merkte Valdis Dombrovskis, de vicevoorzitter van de Europese Commissie dinsdagnamiddag op.

Is een rol weggelegd voor de financiële markten?

Sinds de Italiaanse regering eind september bekendmaakte het begrotingstekort volgend jaar te willen doen oplopen tot 2,4 procent van het bbp, zijn beleggers nerveus. De tienjaarsrente en de spread, het renteverschil met Duitsland, liepen op. Eind vorige week bereikten ze even het hoogste peil in vijf jaar.

Of beleggers Italië nog meer in het vizier nemen de volgende dagen, hangt deels af van de beslissing die Standard & Poor's eind deze week neemt. Zet het ratingbureau het mes in de kredietwaardigheid van Italië? En als dat gebeurt, kan de derde economie van de eurozone de rommelstatus vermijden?

Italië is Griekenland niet. Italië heeft niet aan concurrentiekracht ingeboet, het begrotingstekort is niet zo hoog en een groot deel van de staatsschuld zit in Italiaanse handen.
Klaus Regling
Topman Europees Stabiliteitsmechanisme

Een 'junkstatus' zou wel eens een verkoopgolf op gang kunnen brengen op de financiële markten. Die zou in de eerste plaats de Italiaanse banken hard kunnen treffen.

Reden tot paniek is er volgens Klaus Regling, de topman van het Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM), evenwel nog niet. 'Italië is Griekenland niet. Italië heeft niet aan concurrentiekracht ingeboet, het begrotingstekort is niet zo hoog en een groot deel van de staatsschuld zit in Italiaanse handen.' 

Omdat Italiaanse banken heel wat schuldpapier aanhouden, dreigen zij dus wel in de klappen te delen. 'Maar het gevaar voor besmetting van andere landen is erg klein', stelde Regling dinsdag.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect