analyse

Europese landen trekken muren op rond sociale zekerheid

Frankrijk gaat verder dan enkele Europese landen. ©Getty Images

Met een lawine aan migratiewetten beperkt Frankrijk de toegang tot gezondheidszorg voor asielzoekers en illegalen. Overal in Europa worden muren opgetrokken rond de sociale zekerheid. Het streefdoel is een model van selectieve en gecontroleerde migratie, zoals in Canada.

Ondanks zijn progressiefliberale etiket gaat de Franse president Emmanuel Macron fors naar rechts inzake migratie. Even opvallend als controversieel in zijn plannen is dat asielzoekers en illegalen minder medische hulp krijgen. Asielzoekers hebben voortaan pas drie maanden na hun aankomst recht op een doktersbezoek, tenzij hun medische toestand levensbedreigend is.

Mensen die de vluchtelingenstatus geweigerd is of die illegaal in Frankrijk verblijven, kunnen nog maar zes in plaats van twaalf maanden terecht bij het systeem voor beperkte medische bijstand. Vorig jaar deden ruim 300.000 illegalen een beroep op niet-dringende medische hulp.

Frankrijk gaat verder dan veel Europese landen.

Frankrijk gaat verder dan veel Europese landen. In België hebben asielzoekers recht op terugbetaling van hun doktersbezoek. Er zijn wel uitzonderingen. Plastische chirurgie en vruchtbaarheidsbehandelingen worden niet terugbetaald. Illegalen krijgen enkel dringende medische hulp. Dat wordt wel veel ruimer geïnterpreteerd dan hulp bij levensgevaar.

In Frankrijk luidt de officiële uitleg dat het ‘medische asieltoerisme’ wordt aangepakt. De overheid stelt dat een grote groep mensen - onder meer uit Albanië en Georgië - alleen asiel aanvraagt om gratis medische bijstand te krijgen. Ze maken geen enkele kans om erkend te worden als vluchteling. Daarom wordt een wachttijd van drie maanden ingevoerd. Ook Franse onderdanen die uit het buitenland terugkeren, kunnen pas na drie maanden terecht bij de gezondheidszorg. Zo vermijdt Frankrijk dat de maatregel de toets op discriminatie door de rechter niet doorstaat.

Ook Denemarken omzeilde die juridische klip. Wie de voorbije acht jaar geen zeven jaar in Denemarken woonde, krijgt minder sociale rechten, zoals een lager leefloon. Wettelijk geldt dat voor iedereen, maar de maatregel treft vooral buitenlandse nieuwkomers. De Vlaamse regering doet hetzelfde. Ze voert minimale periodes van verblijf in - die voor iedereen gelden - voor mensen een beroep kunnen doen op sociale woningen, gehandicaptensteun en ouderenzorg. Asielzoekers kunnen bij ons na hun erkenning tot vluchteling ook geen kindergeld claimen met terugwerkende kracht.

Oostenrijk

Frankrijk en Vlaanderen kunnen niet zomaar het mes zetten in de sociale bescherming voor buitenlanders. Dat leert het Oostenrijkse voorbeeld. De Europese Commissie zette een inbreukprocedure in gang tegen een van de vele migratiebesluiten van de vorige regering-Kurz, een coalitie van christendemocraten en extreemrechts. De aanleiding was de Oostenrijkse beslissing om de kinderbijslag voor inwoners met kinderen in het buitenland te laten afhangen van de levensstandaard in het land waar die kinderen wonen. Oostenrijk botste eerder op zijn eigen grondwettelijk hof en de Europese rechter over andere beperkingen op de sociale bescherming voor nieuwkomers, zoals de invoering van een wachtperiode voor steuntrekkers.

Er is weinig marge om te knippen in sociale bescherming. Ze zit verankerd in een carcan van internationale verdragen, Europese regels en lokaal grondwettelijk recht. Inzake medische bijstand zijn er duidelijke regels dat asielzoekers recht hebben op alle spoed- en essentiële behandelingen. Voor bepaalde groepen zoals minderjarigen en zwangere vrouwen zijn de regels nog strenger.

Geweigerde medische hulp aan asielzoekers en ook illegalen kan in sommige gevallen beschouwd worden als onmenselijke behandeling, een rode lijn waar niemand in het internationaal recht over mag. Er is alleen wat ruimte om minder gul te zijn met steun als mensen zeker over genoeg eigen middelen beschikken om in een menswaardig bestaan te voorzien.

De budgettaire impact van de hogere muur rond de Vlaamse sociale bescherming is moeilijk in te schatten. Daarom is die niet ingeschreven als besparingsdoel in de begroting.
Matthias Diependaele
Vlaams minister van Begroting en Financiën (N-VA)

In die context zijn echt ingrijpende maatregelen uitgesloten. De vraag is dus hoeveel verschil het maakt zolang lidstaten niet verder mogen of kunnen gaan. De Vlaamse minister van Begroting en Financiën Matthias Diependaele (N-VA) stelt dat de budgettaire impact van de hogere muur rond de Vlaamse sociale bescherming moeilijk in te schatten is. ‘Daarom is die ook niet ingeschreven als besparingsdoelstelling of bedoeld om meeruitgaven te betalen van nieuwe integratietrajecten. Het is een politieke filosofie die moet bijdragen aan het herstel van het rechtvaardigheidsgevoel. Wie door de maatschappij verzorgd wil worden, moet er ook aan bijdragen. En het is vooral een incentive om te integreren.’

Speelruimte

Het politieke centrum legt zich met oprukkend radicaal-rechts almaar minder neer bij de juridische consensus over de sociale bescherming. De landen in West-Europa tasten de grenzen af. Ze willen meer speelruimte krijgen om te snoeien in rechten en hogere muren op te trekken. Daarbij staat zelfs het heilige principe dat EU-onderdanen overal dezelfde rechten genieten onder druk.

Macron combineert strengere regels voor asielzoekers en illegalen met nog een batterij maatregelen. Opmerkelijk is dat er tegelijk meer stimuli komen voor economische migranten. De progressieve liberaal zit zo op dezelfde lijn als voormalig staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA).

Staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) zegt al lang dat Europa naar een Canadees model moet.

Die zegt al lang dat Europa naar een Canadees model moet. De Canadezen vliegen jaarlijks een vastgelegd aantal mensen binnen uit vluchtelingenkampen. De rest van de migranten zijn hooggeschoolde buitenlanders die geselecteerd worden op basis van de noden van de Canadese economie. De federale overheid, deelstaten en steden spreken onderling programma’s met quota af. Canada laat jaarlijks 300.000 mensen binnen, op een bevolking van 38 miljoen.

De Europese landen staan ver van dat model. Weinig landen hebben stevig uitgebouwde systemen voor economische migratie zoals de Canadezen. Nog fundamenteler is dat Canada door zijn ligging natuurlijke controle heeft over het aantal vluchtelingen dat het opneemt. Zonder luchtbrug is de Canadese grens praktisch onbereikbaar. In Europa kunnen mensen illegaal de buitengrens oversteken om vervolgens bij het asielloket legaal de vluchtelingenstatus aan te vragen. Wie asiel aanvraagt, heeft ook het recht zijn dossier behandeld te zien. Dat maakt asielquota op Europese bodem juridisch onhaalbaar.

Landen doen het dus op een andere manier: beknibbelen op zo veel mogelijk sociale rechten voor buitenlanders - illegalen, asielzoekers, vluchtelingen - gekoppeld aan een sterke inperking van het recht op gezinshereniging. Alleen wie Europa zelf kiest - een meerderheid mensen met meerwaarde voor onze economie en een minderheid vluchtelingen - is nog welkom. De druk op de sociale rechten voor buitenlanders zal dus alleen toenemen.

Wat doen Europese landen?

Vlaanderen: De nieuwe regering legt een hogere wal rond de Vlaamse sociale voordelen. De voorwaarden worden een wettig verblijf van tien jaar, waarvan vijf jaar ononderbroken, en het voldoen aan de inburgeringsplicht. De bulk van de sociale zekerheid (80 miljard euro) zit nog altijd federaal. Van verminderde me dische bijstand voor asielzoekers of lagere leeflonen voor vluchtelingen en nieuwkomers is voorlopig geen sprake. Zulke maatregelen kan alleen de volgende federale regering nemen.

Denemarken: De toegang tot de sociale zekerheid - de werkloosheidsuitkering en het kindergeld - wordt gekoppeld aan de duur van het verblijf in het land. De bijstand is lager voor nieuwkomers dan voor Denen. Denemarken kan wel veel verder gaan dan de meeste andere Europese lidstaten omdat het niet meedoet met de migratieafspraken in de EU.

 Oostenrijk: De vorige regering-Kurz lanceerde een batterij maatregelen om Oostenrijk minder aantrekkelijk te maken voor buitenlanders. Nieuwkomers zouden lagere uitkeringen krijgen, met extra boetes bij een aantoonbare slechte integratie.

Frankrijk: President Emmanuel Macron wil snijden in de medische hulp aan asielzoekers en vluchtelingen.

 

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect