nieuwsanalyse

Hoe Macron alle gezag verloor

©REUTERS

De Franse president heeft bekend dat hij de 'niet aflatende en oncontroleerbare woede' van de 'gele hesjes' niet de baas kan. Erger nog: het Elysée verwacht zaterdag 'een explosie van geweld' in Parijs. Er wordt voor doden gevreesd.

Niemand zag de woede van de 'gilets jaunes' aankomen en iedereen onderschatte aanvankelijk de protestbeweging. Nu nog blijft Emmanuel Macron achter de feiten aanhollen.

Dinsdag verklaarde premier Edouard Philippe dat hij de milieuheffing op brandstoffen voor zes maanden zou bevriezen en de energieprijzen gelijk zou houden. Die verklaring werd op hoongelach onthaald.

Woensdagavond verklaarde minister van Energietransitie François de Rugy op de nieuwszender BFM-TV dat er in 2019 geen milieuheffing meer ingevoerd zou worden. Hij deed dat na een persoonlijk telefoontje van Macron. De schrapping van de maatregel kost Frankrijk 4 miljard euro. 

Presidentiële onmacht

Het lijkt allemaal 'te weinig, te laat'. De presidentiële onmacht bij deze crisis is haast schrijnend. Macron heeft zich teruggetrokken in het Elysée. Er komt een toespraak meer, toch niet voor zondag. 

21 procent
populariteit Macron
Afhankelijk van de bron gelooft nog 21 tot 22 procent van de Fransen in de president.

In een recordtempo speelde de president alle opgebouwde krediet kwijt. Afhankelijk van de bron gelooft nog 21 tot 22 procent van de Fransen in de president.

Dat is even slecht als zijn voorganger, de socialist François Hollande. En het is zeker niet wat Macron voor ogen had toen hij president werd.

Politieke gezag

Macron speelde niet enkel zijn populariteit, maar ook zijn politieke gezag kwijt. De gele hesjes zijn daarin een sluitstuk.

De eerste deuk kwam er door de affaire rond Alexandre Benalla, de privélijfwacht van Macron. Op een 1 mei-manifestatie greep die zelf hardhandig in om enkele manifestanten in bedwang te houden, hoewel hij daarvoor geen bevoegdheid had.

De jonge moderne hervormer hield er een dubieus personeelsbeleid op na.

De affaire veroorzaakte een schokgolf in Frankrijk, vooral toen bleek dat Benalla heel wat privileges had die moeilijk te verantwoorden vielen.

De oppositie rook haar kans en hakte op de president in. Het Elysée treuzelde eindeloos met uitleg, Macron sloot zich van de buitenwereld af. Uiteindelijk zou hij op een besloten partijbijeenkomst uitleg geven, ver van de politieke oppositie en de media. 

De affaire leidde tot een vertrouwensbreuk met de Fransen. De jonge moderne hervormer hield er een dubieus personeelsbeleid op na. De vriendjespolitiek leek heel erg op die van zijn voorgangers.

Ontslagen

Eind augustus kreeg de president opnieuw klappen. De populaire minister van Milieu en Energietransitie Nicolas Hulot nam live ontslag op de radiozender France Inter. Hulot vond dat hij te weinig bewegingsruimte had om de effectieve omschakeling te maken naar een duurzame energie.

260.000
betogers
De beweging was niet gestructureerd, maar toch namen 260.000 mensen vanuit heel Frankrijk deel aan de betoging.

Hulot was een populaire tv-ster en milieuactivist. Voor Macron was hij een garantie op een groen beleid tegen de klimaatopwarming.

Het ontslag betekende een zwaar politiek verlies voor de president en ook een verlies aan gezag. Hulot had noch de premier, noch de president ingelicht. Zij vernamen het ontslag tegelijkertijd met het grote publiek. Macron leek de greep te verliezen op zijn troepen.

Het ironische aan het protest van de 'gele hesjes' is dat Hulot de milieuheffingen had uitgewerkt om het gebruik van diesel en andere fossiele brandstoffen af te remmen.

Medestander van het eerste uur

Op drie oktober stapte onverwacht Gérard Collomb op. Collomb was een medestander van het eerste uur van Macron. Hij was op dat moment minister van Binnenlandse Zaken en had tijdens de affaire-Benalla bakken kritiek over zich heen gekregen, onder meer omdat het Elysée zich op de vlakte hield.

Collomb kon zich niet langer vinden in de koers van de president. Ook zijn ontslag werd in de media uitgevochten. Macron kon zijn politieke peetvader evenwel niet tegenhouden. Collomb trok terug naar Lyon om er weer burgemeester te worden.

Gele hesjes

En toen kwamen de 'gele hesjes'. Het begon met een gewone boodschap op Facebook van een dame die haar nood klaagde over de heffing op de diesel. Dat leidde uiteindelijk tot een nationale manifestatie op zaterdag 17 november.

De 'gele hesje', die verplicht in iedere Franse wagen liggen, werden een symbool. De beweging was niet gestructureerd, maar toch namen 260.000 mensen over heel Frankrijk deel aan de betoging.

De president is de controle volledig kwijt. Zijn gezag is dermate aangetast dat hij geen uitweg lijkt te zien.

Het was een opstand tegen de grootstedelijke elite die de overgang naar een duurzame energie steunt. In die grootsteden zijn alternatieven in overvloed: openbaar vervoer, elektrische stadsauto's, hogesnelheidstreinen ... dingen die ontbreken op het platteland en de kleinere steden.

Eerst werd het verzet tegen de heffingen en dus het klimaatplan weggewuifd. Macron wilde geen bemiddeling en hield koppig aan het energietransitieplan vast.

Toespraak

De woede week niet. Op zaterdag 24 november volgde een nieuwe nationale manifestatie. De rellen in Parijs liepen serieus uit de hand. Op dinsdag 27 november verwaardigde de president zich om het volk toe te spreken. Hij had de 'woede' gehoord en beloofde de 'problemen van het einde van de maand én de problemen van het einde van de wereld' aan te pakken. Breed overleg moest rede brengen. 

4 miljard
minder inkomsten
4 miljard euro minder inkomsten betekent dat het begrotingstekort vlotjes over de 3 procent zal gaan.

De toespraak had een omgekeerd effect. De verontwaardiging werd nog groter. De manifestatie op 1 december leidde tot grootscheepse rellen in Parijs, manifestanten brachten vernielingen aan de Arc de Triomphe aan, diezelfde Arc waar Macron op 11 november nog 70 staatsleiders had opgeroepen tot meer samenwerking in de strijd tegen de opwarming van het klimaat.

De oorlogsscène maakte de president sprakeloos. Uiteindelijk gaf hij toe. Hij stuurde zijn premier met toegevingen naar het parlement. Ook dat viel slecht.

Zelfs het intrekken van de milieuheffing en het bevriezen van de energieprijzen in 2019 volstaan niet langer. De belofte om de internetgiganten met een belasting aan te pakken, een eis van de 'gele hesjes', lijkt verloren te gaan in het gewoel.

Grote mobilisatie

Het sociale protest werkt endemisch. De scholieren komen nu massaal op straat uit protest tegen de hervormingen in de lycea. De grootste boerenvakbond kondigt acties aan voor volgende week. De vrachtwagenchauffeurs dreigen uit onvrede met acties en blokkades. En de transportbonden dreigen met een spoorstaking. Wie een citytrip naar Parijs had gepland, stelt die beter uit.

Na anderhalf jaar is Macron vleugellam. Het valt af te wachten wat hij nog kan redden van zijn hervormingen.

Het eerste slachtoffer van de volkswoede is het klimaatplan. Nu de overgangsmaatregelen effectief worden bevroren, lijkt het onwaarschijnlijk dat Frankrijk zijn doelstellingen zal halen.

Een tweede slachtoffer is de Franse schatkist. Vier miljard euro minder inkomsten betekent dat het begrotingstekort vlotjes over de 3 procent zal gaan. Dat zal onvermijdelijk tot een confrontatie met Europa leiden, zeker nu Italië zo hard wordt aangepakt. De Europese geloofwaardigheid van Macron gaat daarmee ook voor de bijl.

Geen uitweg

De president is de controle volledig kwijt. Zijn gezag is dermate aangetast dat hij geen uitweg lijkt te zien.

Na anderhalf jaar is Macron vleugellam. Het valt af te wachten wat hij nog kan redden van zijn hervormingen. Als de sociale vrede niet hersteld raakt, valt te vrezen dat Macron een hele reeks verkiezingsbeloften moet opzijschuiven. 

De oorverdovende stilte van het Elysée geeft aan dat de Franse president het even niet meer weet. Toch zal hij uit zijn kasteel moeten komen. De acties zijn specifiek tegen hem gericht, hij moet dus ook een antwoord geven. Anders wordt hij een onmachtige president, net zoals zijn voorganger.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Partner content