M/V van de week | Theresa May

©Bloomberg

De lijdensweg van Lady Brexit neemt nogmaals een uitzichtloze richting.

De shakespeariaanse brexittragedie die al ruim twee jaar het Verenigd Koninkrijk tot op het bot splijt, heeft de voorbije week haar koortsige eindspel aangevat. En premier Theresa May (62) valt stilaan van het podium.

Dinsdagavond klopte ze het scheidingsverdrag met de Europese Unie eindelijk af. Woensdag kreeg ze het groene licht van haar Conservatieve regering. Tot donderdag zeven ministers en partijfunctionarissen, onder wie hoofdonderhandelaar Dominic Raab, ontslag namen, en gisteren bleek dat de tory’s een motie van wantrouwen voorbereiden. ‘Zal ik dit uitzitten? Ja’, plantte May haar stiletto’s in het politieke drijfzand. Het zouden wel eens de famous last words kunnen zijn van een van de zwakste naoorlogse Britse premiers.

Adolf Hitler

De binnenlandse kritiek is genoegzaam bekend. Tot het VK en de EU het eens zijn over hun toekomstige handelsrelatie, en dat kan nog jaren duren, blijven de Britten in de Europese douane-unie. Voor Noord-Ierland blijft de band nog inniger. Tot zover ‘take back control’ van glorieus Britannia. Een luisteraar van een radioprogramma waar May gisteren haar deal kwam verdedigen, vergeleek haar openlijk met premier Neville Chamberlain, de apologeet van Adolf Hitler: ‘U suste de buitenlandse machten en kwam niet op voor ons land.’ Jo Johnson, die vorige week al opstapte als staatssecretaris van Transport, refereerde dan weer aan Anthony Eden, ook niet bepaald een compliment: ‘De natie een keuze voorleggen tussen twee uiterst onaantrekkelijke opties - vazallenstatus en chaos - is een mislukking van het Britse staatsmanschap die ongezien is sinds de Suezcrisis in 1956.’

Toegegeven, May is al de vierde Conservatieve premier op rij die vergiftigd werd met de Europese splijtzwam. De tory’s trokken Margaret Thatcher in 1990 van haar sokkel toen ze botste met haar vicepremier Geoffrey Howe en minister van Financiën Nigel Lawson over de toetreding tot het Europees Wisselkoersmechanisme. Nadat hij het Verdrag van Maastricht (1992) had ondertekend, botste John Major jarenlang met de eurosceptische ‘bastards’ in zijn partij, tot Labour hem in 1997 uit zijn lijden verloste. Pas 13 jaar later zou David Cameron de tory’s weer aan de macht brengen. Hij schreef een referendum uit om de Europese kwestie voor eens en altijd te regelen. Hij opende een doos van Pandora.

De taak waar May in de zomer van 2016 aan begon als opvolger van Cameron, die deze week gesignaleerd werd in het zonnige Florida, was ondankbaar en zelfs voor grotere politieke talenten schier onmogelijk. De ongemeen bitse brexitcampagne had diepe wonden geslagen. Zelf zat May in het verliezende Remain-kamp, wat meteen argwaan wekte bij de brexiteers.

Verzoener

Als gematigde centrumfiguur werd May wel gezien als een verzoener. Als degelijke vakminister van Binnenlandse Zaken had ze ook meer gravitas opgebouwd dan pakweg de populaire brexitclown Boris Johnson. En als domineesdochter ontbrak het May nimmer aan enorm plichtsbesef, noch, zoals Major, aan bijna masochistische volharding. Alleen ontbeert ze gelijke delen thatcheriaans charisma, visie en autoriteit, of de politieke sluwheid van Cameron.

Houterige interventies, inclusief tenenkrullende danspasjes op een Afrikatrip, leverden haar de bijnaam ‘Maybot’ op. Of ‘Theresa Maybe’, vanwege haar voortdurende besluiteloosheid, U-bochten en weinig zeggende quotes. ‘Brexit means brexit’, herhaalde May keer op keer. Maar welke brexit ze wilde onderhandelen - hard, soft, no deal - bleef lang onduidelijk.

Zo sleepten de scheidingsgesprekken met de EU eindeloos aan. De frustratie in Brussel nam toe, de onvrede en de tweespalt in Londen ook. Zeker nadat May in juni 2017 vervroegde verkiezingen had uitgeschreven, waarbij ze haar Conservatieve meerderheid verloor. Dat Johnson, haar minister van Buitenlandse Zaken, slag om slinger zijn ambities om haar op te volgen openlijk toonde, zonder dat May hem daarvoor kastijdde, ondergraafde haar positie en de verzoening in de partij nog meer.

Ontslagbrief

Het gevolg is een ongeziene crisis. Nu ze eindelijk een brexitdeal heeft, blijkt er zo goed als zeker geen parlementaire meerderheid voor te zijn. Als er een vertrouwensstemming onder haar Conservatieve fractieleden komt, zou May die waarschijnlijk wel overleven. Maar alleen omdat de Remainers oerbrexiteers als Johnson willen blokkeren. Of verkiezingen vrezen, en een Labour-regering. En vooral: kandidaat-opvolgers genoeg, maar geen tory die op dit moment de rotzooi wil opruimen. Dat mag May nog even doen, voor de lange messen helemaal getrokken worden.

Als over pakweg 30 jaar grijze grootvaders aan hun kleinkinderen moeten uitleggen wie Theresa May was, valt haar lijdensweg nog het best samen te vatten met de pijnlijke slotspeech op het partijcongres in 2017. Een uur lang kampte May met stemproblemen, waardoor ze meer hoestte dan praatte. Nieuwe brexitinzichten bood ze weer eens niet. Op het einde vielen zelfs de letters van het partijmotto van de wand achter haar. En tussendoor was een komiek op het podium geklommen om haar een ontslagbrief te overhandigen. De historici zullen ooit met mededogen wensen dat May die had aangenomen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud