analyse

Op naar een no-dealbrexit op 12 april?

©Mediafin

Neen, vrijdagnacht vallen we niet met z’n allen van de klif. Dat kan pas over drie weken. Een poging om klaar te zien in de dreigende brexitmist met drie deadlines, een hoop onvoorspelbare subplots en het intermezzo van een stilaan uitgerangeerde Britse premier.

‘Zelfs als de hoop op een succesvolle afloop fragiel, zelfs illusoir lijkt, en hoewel de brexitmoeheid steeds meer zichtbaar en gerechtvaardigd is, kunnen we niet ophouden met een positieve oplossing te zoeken.’

Even hoffelijk als rotgefrustreerd antwoordde de Europese Raadsvoorzitter Donald Tusk woensdag op de brief die de Britse premier Theresa May naar Brussel had gestuurd met de vraag de brexit kortstondig uit te stellen.

Na een lang uitgelopen discussie onder de overige 27 Europese leiders - May zag er zowaar een diner van jonge eend à l’orange met pastinaakmousseline bij inschieten - werd die vraag donderdagavond ook ingewilligd. De deadline van volgende vrijdag wordt minstens twee weken verschoven. En vervangen door drie deadlines.

De facto corresponderen die met de drie opties waarmee May al maanden haar criticasters in het Britse parlement tracht te vermurwen. Keur het scheidingsverdrag goed dat ik onderhandelde en we verlaten de EU uiterlijk op 22 mei op een ordelijke manier.

Doe dat niet en tegen 12 april moeten we beslissen tussen de pest en de cholera. Of er volgt alsnog een economisch chaotische no-dealbrexit, waar haar gematigde Conservatieve partijgenoten en de oppositie van gruwen. Of er volgt een lang uitstel, een Britse deelname aan de Europese verkiezingen van eind mei en mogelijk zelfs afstel van brexit, waar de toryhardliners van gruwen.

Over het hoofd van May heen, in wie niemand nog vertrouwen heeft, plaatst Europa zo de 650 leden van het Lagerhuis voor het blok. Als het fout loopt, is het jullie schuld. De kans dat het ook fout loopt, blijft helaas levensgroot.

22 mei: ordelijke brexit met Mays deal?

Volgende week - vermoedelijk dinsdag - plant May een derde stemming over haar brexitdeal. In januari scheurde een historische meerderheid van 230 Britse parlementsleden dat scheidingsverdrag aan flarden, twee weken geleden waren dat er nog 149. May moet dus zeker nog eens 75 Lagerhuisleden aan haar zijde krijgen. Naar verluidt schatte de Franse president Emmanuel Macron voor de Europese top haar slaagkansen op 10 procent. Na Mays pijnlijk inspiratieloze interventie in Brussel was dat nog 5 procent.

Het helpt niet dat May haar volk opzette tegen de parlementsleden die ze hoopt te overtuigen om alsnog op haar deal te stemmen.

May hoopte initieel, met wat extra halfbakken juridische garanties en een zak geld, haar Noord-Ierse gedoogpartner DUP aan boord te hijsen. De tien DUP’ers laken luidkeels de backstop voor hun regio in de brexitdeal. Plooien zij, dacht May, dan volgt ook de European Research Group, de fractie van zowat 80 brexithardliners in haar partij. Extra stok: zij hebben ook een soft brexit te vrezen. Tegelijk lonkte May naar Labour-leden uit Leave-districten en oppositieleden die, nu het vijf voor twaalf is, echt wel een no deal beginnen te vrezen.

Niemand buigt echter. De DUP betichtte May er gisteren zelfs van te ‘capituleren’ voor de EU. En zowel Leavers als Remainers blijven geloven dat hun droomscenario realiteit wordt zodra Mays deal van tafel is. Het helpt ook niet dat May deze week haar volk leek op te zetten tegen de parlementsleden die ze hoopt te overtuigen. ‘Jullie zijn de ruzies en de politieke spelletjes zat. Ik ook. Het is tijd dat de parlementsleden beslissen’, zei ze tijdens een tv-toespraak. De schuld voor haar eigen onkunde zo doorschuiven, was de eensluidende conclusie, is zelfs de leider van een bananenrepubliek onwaardig.

Lang uitstel: soft of zelfs geen brexit?

Als Mays deal ook een derde keer faalt, zal het parlement er alles aan doen om - vermoedelijk woensdag - een reeks ‘indicative votes’ te houden: één voor één alternatieven aan een niet-bindende stemming onderwerpen, in de hoop dat ergens een meerderheid voor ontstaat. Als die er al is, zal dat voor een veel softere brexit zijn dan May voorstaat, laat staan haar hardliners.

Wat Labour-leider Jeremy Corbyn ambieert, is dat nog de brexit waar 17 miljoen Britten voor stemden?

Een tweede referendum, waarvoor honderdduizenden vandaag weer betogen in Londen, komt dan zeker aan bod. Net als het intrekken van artikel 50 van het Europees verdrag, dat het brexitproces regelt. Jeremy Corbyn, de leider van het socialistische Labour, pusht vooral in de richting van een Noorse piste, waarbij het Verenigd Koninkrijk in of dicht bij de Europese interne markt en douane-unie blijft, om de wederzijdse handel zo frictieloos mogelijk te houden. Alleen: is dat nog de brexit waar 17,4 miljoen Britten voor stemden?

Het vrij verkeer van personen blijven erkennen, terwijl migratie zo’n groot thema was voor het brexitreferendum. De EU-regels volgen, bijdragen aan het EU-budget en je onderwerpen aan het EU-handelsbeleid, zonder inspraak, terwijl juridische, financiële en economische soevereiniteit net het doel waren. Als het parlement dat al zou goedkeuren, lijkt het onwaarschijnlijk dat May het aanvaardt. Het zou haar diep verdeelde Conservatieven helemaal splijten, terwijl de premier tot dusver altijd het partijbelang boven het nationale belang heeft geplaatst. En het zou vermoedelijk een lang uitstel van de brexit impliceren, wat, zo hintte ze deze week, May ontslag zou doen nemen.

Intermezzo: wat met May ?

May maakt zich echter geen illusies meer. Vorig weekend vergeleek de Nederlandse premier Mark Rutte haar zelfs met de ‘black knight’ uit de hilarische film ‘Monty Python and the Holy Grail’. In een gevecht met koning Arthur wordt die zwarte ridder eerst de armen afgehakt, en vervolgens de benen, maar toch besluit hij heldhaftig: ‘Laten we het een gelijkspel noemen.’ En dat bedoelde Rutte dan nog als compliment voor Mays ‘enorme weerbaarheid’. In haar eigen regering en bij de Conservatieve backbenchers klinkt de roep dat ze moet oprotten als haar deal een derde keer weggestemd wordt steeds luider. Dat ze het einde van volgende week haalt, is niet langer zeker. Maar of haar vertrek ook een doorbraak forceert, evenmin.

De kans is groot dat de ‘men in grey suits’ weldra May vriendelijk doch dringend vragen een stap opzij te zetten.

In december overleefde May al ternauwernood een interne motie van wantrouwen. Volgens de partijstatuten kan ze daardoor een jaar lang niet opnieuw aangevallen worden. Maar er is ook zoiets als de ‘men in grey suits’ - partijnotabelen - die haar vriendelijk doch dringend kunnen melden dat het tijd is een stap opzij te zetten. Ministers kunnen collectief ontslag nemen, waardoor haar regering valt. Of - helemaal explosief - tory’s kunnen een motie van wantrouwen door de oppositie steunen.

Wat er dan gebeurt, is nog onvoorspelbaarder. Als er verkiezingen komen kan Europa een lang uitstel van de brexit toestaan, wat de Conservatieve hardliners net willen vermijden. Maar gaat May zo’n lang uitstel ook vragen? De tory’s kunnen echter ook een interim-premier aanduiden. Dat wordt dan sowieso een brexiteer. En gaat die dan een softe brexit bepleiten als het parlement dat zou eisen? Of wat als de tory’s een interne leiderschapsverkiezing starten? Dat kan maanden duren, lang voorbij de deadlines van 12 april en 22 mei, en al die tijd blijft May als ontslagnemend premier zitten. Gaat zij, compleet machteloos, Europa dan een eventueel alternatief voor haar weggestemde deal voorleggen, die een no deal moet vermijden?

12 april: chaotische brexit zonder deal?

Zo blijft het grootste gevaar dat het VK ‘slaapwandelt’ naar wat iedereen vreest, en wat een meerderheid van het Britse parlement nochtans al verwierp: een brexit zonder akkoord. Zodat in de nacht van 12 op 13 april de logistieke en economische koortsdromen alsnog uitkomen.

Temeer omdat in Europa de bereidheid om straks nog eens uitzonderingen en uitstel toe te staan, stilaan helemaal verdwenen is. Macron toonde zich de voorbije dagen al snoeihard: ‘We zijn klaar voor een no deal’. Maar ook de meer gematigde Europese leiders, zoals de Duitse bondskanselier Angela Merkel, willen verder met het Europese project, zonder de voortdurende Britse schaduw over alle doelstellingen. Er komen verkiezingen aan, een nieuw parlement en Commissie, een meerjarenbegroting en allerlei defensie-, industriële en geopolitieke ambities. En - laten we dat vooral niet vergeten - Londen en Brussel zullen, deal of no deal, wel degelijk verder moeten praten over hoe hun relatie voortaan moet verlopen. Dat die gesprekken zonder May zullen zijn, lijkt zonneklaar. Dat ze zo mogelijk nog moeilijker worden, ook.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect