‘Tegen dit soort daden zijn we niet opgewassen'

©REUTERS

‘De Fransen hielden rekening met een scenario als in Nice, maar het is erg moeilijk om eenlingen te monitoren.’ Volgens de Nederlandse terreurexpert Edwin Bakker redden we het niet alleen met de veiligheidsdiensten. ‘De hele samenleving moet waakzaam zijn.’

‘De modus operandi van deze aanslag met een truck is géén verrassing’, weet Edwin Bakker, een Nederlands hoogleraar terrorismebestrijding aan de Universiteit Leiden en directeur van het Institute of Security and Global Affairs in Den Haag.

‘Islamitische Staat en Al Qaeda riepen al in hun propagandabladen op om dat soort ‘simpele’ aanslagen in eigen land te plegen. Zo publiceerde het salafistische magazine ‘Inspire’ jaren geleden al een artikel met een foto van een pick-up en een niet mis te verstane boodschap. Maar ook de IS-woordvoerder adviseerde in september 2014 om ‘met een auto op een mensenmassa in te rijden’.

©rv

Waarom werd deze methode in Nice gehanteerd?
Edwin Bakker: ‘Omdat de pakkans klein is en de impact heel groot. De dader was als crimineel bekend bij de autoriteiten, maar niet als radicaal. Iemand die zich misschien laat inspireren door zo’n gedachtegoed, maar geen duidelijke band heeft met een terreurorganisatie, kan je moeilijk detecteren. Het volstond om een vrachtwagen te huren. Bovendien kende de dader, als inwoner van Nice, het terrein goed. Het diende zich op een presenteerblaadje aan.’

Zijn de ordediensten opgewassen tegen dit soort daden?
Bakker: ‘Neen, dat is net het beangstigende. De Franse ordediensten maakten al snel bekend dat er geen indicaties waren dat de dader banden had met een terreurorganisatie. Ik ga ervan uit dat de ze al hun bestanden ragfijn hebben uitgeplozen vooraleer met zo’n statement te komen. Ze hielden wel degelijk rekening met zo’n scenario, maar het is bijzonder moeilijk om zulke eenlingen te monitoren.’

Heeft het zin om zo veel militairen op straat te sturen? Het machtsvertoon is groot, maar ze kunnen zulke daden toch niet verhinderen?
Bakker: ‘Dat heeft zéker zin. Ik was blij dat er een paar stonden met een pistool. Ze hebben de man toch een paar honderd meter eerder kunnen stoppen. Je hebt vuurkracht nodig als je iemand gemist hebt en hem fysiek wil uitschakelen. Maar tegelijkertijd voorkom je er niks mee en is het van heel beperkte waarde. Je lost het probleem niet op door de noodtoestand met drie maanden te verlengen, zoals de Fransen gisteren beslisten. Politiek gezien begrijp ik dat, maar als het om een eenling gaat, onbekend bij de veiligheidsdiensten, schiet je daar niks mee op.’

Als mijn dochter een van de slachtoffers van Nice zou zijn. Dan zou ik me misschien aansluiten bij een woedende menigte op weg naar een moskee in Nice.
edwin Bakker
Terreurexpert Universiteit leiden

Wat moet er dan nog gebeuren?
Bakker: ‘Je moet alle lokale gemeenschappen, en zeker ook de moslimgemeenschap, mee in het bad trekken om dergelijke figuren in de gaten te houden en tot de orde te roepen. Dat red je niet alleen met de veiligheidsdiensten. Het aantal Syriëgangers en mensen met radicale opvattingen is de jongste jaren in Frankrijk, België en Nederland zo groot geworden dat er bij de ordediensten geen capaciteit is om die allemaal te monitoren. Frankrijk is zich daar nu wel van bewust en zet bijvoorbeeld al meer in op buurtpolitie. Als je er niet in slaagt door te dringen tot in alle haarvaten van je samenleving ga je die eenlingen er echt niet uithalen. Dan gaat de omgeving de overheid ook niet vertrouwen en niet signaleren als ze zich zorgen maakt over persoon X of Y.’

De Franse president François Hollande sprak al snel over een revanche voor de aanvallen op IS in Syrië en Irak, nog voor goed en wel duidelijk was in welke naam de dader heeft gehandeld. Is het niet gevaarlijk om zo snel conclusies te trekken?
Bakker: ‘Die stoere, ouderwetse retoriek is absoluut gevaarlijk. Hollande reageert erg voorspelbaar. De tegenstander lacht zich suf. Het is onverstandig om de aanslag meteen als een grote politieke daad te omschrijven, terwijl het net zo goed om persoonlijke motieven kan gaan. Het bevestigt ook dat voor delen van de Franse samenleving de Franse overheid dé vijand is. En de polarisatie is er al niet gering. Je dochter zal maar één van de slachtoffers van de aanslag in Nice zijn... Ik weet niet of ik me niet zou aansluiten bij een woedende menigte die op weg is naar een moskee in Nice. ‘Wat is dat met jullie gemeenschap?’ Ik kan me dat soort reactie goed voorstellen. Het gevaar is ook dat je door een dergelijke communicatie, door er zo de schijnwerpers op te zetten, het nog interessanter maakt om de daad te herhalen en dus copycats op ideeën kan brengen.’

Kan je massa-evenementen als in Nice wel waterdicht beveiligen?
Bakker: ‘Nee, dat is onmogelijk. Dat moeten we leren aanvaarden en de overheid moet daar ook eerlijk in zijn. Uiteraard zal er kritiek komen dat de man door de veiligheidsbarrières is kunnen raken en zullen we lessen moeten trekken uit deze aanslag. Je kan bijvoorbeeld betonblokken plaatsen en politiewagens slimmer posteren, om te garanderen dat zo’n truck geen aanloop kan nemen. Maar dan houdt het wel op. Ofwel moet je alles afgelasten ofwel heel zware preventieve maatregelen nemen. Dat laatste hou je gewoon niet vol.’

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect