Ultiem brexitoverleg tussen EU en Britten

Een activist heeft een Europese vlag bevestigd aan het Brits parlement in Londen. Vandaag onderhandelen de EU en de Britse regering over een eventuele brexitdeal. ©AFP

Europese en Britse onderhandelaars ‘intensifiëren’ dit weekend het overleg over een alternatief brexitplan. Ook voor premier Boris Johnson wordt het deze week erop of eronder.

Er zit plots weer een nieuwe dynamiek in de brexitgesprekken. De deadline van 31 oktober voor een onderhandeld akkoord komt nu wel heel dichtbij. Ook al omdat de Britse premier Boris Johnson zijn parlement een deal beloofd heeft tegen de Europese top van 17 en 18 oktober. Zonder compromis moet Johnson volgende zaterdag een kolkend Brits parlement trotseren dat hem verplicht uitstel voor de brexit te vragen aan Europa.

Johnson heeft een deal meer nodig dan hij wil toegeven, zeggen Europese bronnen. Begin deze week zette de flamboyante Britse premier Angela Merkel in haar hemd door zijn versie van een telefoongesprek met de Duitse kanselier breed in de pers uit te smeren. Dat bood Johnson de kans te waarschuwen dat een Brits vertrek uit de Europese Unie zonder akkoord nu ‘in essentie onmogelijk’ werd.

De reden voor zoveel onvrede was dat Europa geen brood zag in Johnsons nieuwe plan voor Ierland. Maar donderdag had de Ierse premier Leo Varadkar na een lang gesprek met Johnson plots wel een ‘landingszone in zicht’. Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk merkte op dat ‘de tijd bijna op is’, maar beklemtoonde dat ‘we de kleinste kans moeten grijpen’. En gisteren kreeg Europees brexitonderhandelaar Michel Barnier, na een ‘constructief’ ontbijt met zijn Britse collega Steve Barclay het fiat van de 27 EU-ambassadeurs voor ‘intensievere gesprekken de komende dagen’.

1 Alternatief voor Ierse grens

Hét knelpunt in de brexitonderhandelingen de voorbije jaren was de Ierse ‘backstop’. Dat zijn de garanties die Europa eist dat er geen harde grens komt tussen Ierland en Noord-Ierland, dat de vrede en samenwerking op het eiland niet in het gedrang komen en dat er geen bres geslagen wordt in de Europese interne markt.

Europa pleitte van meet af aan voor een speciaal statuut voor Noord-Ierland, dat nauw zou blijven aansluiten bij de Europese markt- en douaneregels. Maar ex-premier Theresa May wilde de eenheid van het Britse territorium vrijwaren en breidde de Ierse backstop uit tot heel het Verenigd Koninkrijk. Dat plan werd tot drie keer toe verworpen door het Britse parlement.

Maar Johnson wil snel handelsdeals kunnen sluiten met onder meer de Amerikaanse president Donald Trump. Hij keerde daarom vorige week terug naar een louter Ierse backstop. Noord-Ierland zou grotendeels de EU-regels blijven volgen, maar wel deel uitmaken van de Britse douane-unie. Dat plan zou een grens creëren, de handel op het eiland bijna onmogelijk maken en een bres in de interne markt slaan. Vandaar de koele reactie van Merkel en co.

Johnson houdt in zijn laatste aangepaste plan Noord-Ierland in de Britse douane-unie. Maar de douanecontroles worden verlegd naar de Noord-Ierse havens. Britse chocoladerepen voor Noord-Ierse winkels zouden zonder douanerechten binnen mogen. Op dezelfde repen voor Ierse winkels moeten wel douaneheffingen en taksen worden betaald.

2 Tunnel zonder licht aan het einde

De oplossing die nu op tafel ligt, is bijzonder complex én bureaucratisch. Het overleg van dit weekend moet aantonen of ze ook werkbaar is én voldoende garanties biedt voor de bescherming van de Europese interne markt. De gesprekken worden daarom uitdrukkelijk geen finale geheime onderhandelingen, in eurospeak ‘de tunnel’, genoemd. ‘We weten niet of er aan het andere uiteinde een uitgang zit’, is te horen.

Maar als het plan werkt, is het wellicht de beste kans voor Europa om nog een deal te sluiten met de Britten. Als het nu mislukt, komen er in het VK nieuwe verkiezingen of een nieuw referendum. Dan is er voor geen enkele oplossing nog een draagvlak.

Of het plan een kans maakt, moet nog voor de Europese top blijken. Johnson neemt wel een gigantisch politiek risico, zeker als de deal heel hard lijkt op de oplossing die Europa bijna twee jaar geleden al aan May voorlegde. De kans is groot dat hij extra verf wil strijken op zijn plan om duidelijk te maken dat het nieuw en anders is. Net dat zou een akkoord voor Europa dan weer moeilijk kunnen maken.

Nog een andere tegenvaller is dat een juridisch cleane aanpassing van het Ierse protocol en het scheidingsakkoord van May onmogelijk in enkele dagen tijd kan worden opgesteld. In het beste geval krijgt Johnson op de top volgende week een politieke verklaring waarin de Europese leiders hun steun uitspreken voor de bereikte deal en ze alle partijen aanmoedigen er snel werk van te maken.

De deadline voor die oefening blijft 31 oktober, brexitdag, benadrukken Europese bronnen. Sowieso volgt later deze maand dus nog een tweede Europese top. Die moet een nieuw akkoord met Londen onderschrijven en/of bepalen of Europa opnieuw uitstel toestaat voor de brexit.

3 Clash met Brits parlement

Meteen na de EU-top eind deze week wacht Johnson de zoveelste clash met het Britse parlement. Dat komt volgende week zaterdag uitzonderlijk bijeen. Zo’n weekendsessie was er tot dusver enkel bij het begin van de Tweede Wereldoorlog (1939), de Suezcrisis (1956) en de Falklandsoorlog (1982).

Johnson moet er een juridisch sluitend scheidingsverdrag voorleggen - en dat kan hij niet. Het is dus twijfelachtig of hij de benodigde parlementaire meerderheid vindt voor een deal die nog ‘in de maak’ is. Gaan de hardste der Conservatieve brexithardliners nu wel bijdraaien, laat staan de tien Noord-Ierse unionisten van de DUP? Ruim een handvol eurofiele tory’s is sowieso verloren. Waardoor Johnson erop moet rekenen dat tientallen Labour-parlementsleden uit Leave-districten de oppositierangen verlaten.

Die verenigde oppositie, geholpen door 21 toryrebellen, keurde vorige maand een wet goed die Johnson verplicht, als hij tegen 19 oktober geen deal goedgekeurd krijgt, brexituitstel te vragen tot 31 januari. Het waarschijnlijkste scenario blijft dat er eerst vervroegde verkiezingen moeten komen - 5 december gonst als datum - om de Britse impasse te doorbreken.

Johnsons mantra luidt al maanden dat het VK op 31 oktober ‘do or die’ uit de EU stapt. Zelf uitstel vragen is dan ook electorale zelfmoord. Johnsons populistische aanpak is er net op gericht als maagdelijke brexiteer die ‘de wil van het volk’ zal realiseren naar de kiezer te stappen. Ontslag nemen, en een interim-regering onder leiding van Labour-leider Jeremy Corbyn het uitstel laten vragen, biedt een mogelijke uitweg. Maar dat ontneemt Johnson het initiatief en biedt de Remainers de kans de deur naar een tweede referendum te openen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Tijd Connect