Welke richting gaat Europa uit?

FN-kopstuk Marine Le Pen zorgde met haar partij voor een aardschok in Frankrijk. ©Photo News

De inwoners van de 28 EU-lidstaten kozen de afgelopen dagen uit de 16.351 kandidaten op 948 lijsten 751 Europarlementsleden. Een overzicht van de belangrijkste trends.

1 Wie is de grootste fractie?

De christendemocratische EVP blijft met 212 zitjes de grootste partij. De fractie incasseert wel enkele klappen. Want in het aftredende Europees Parlement bezetten ze nog 274 zetels. De voorsprong op de tweede fractie, de sociaaldemocraten, is niet overdreven groot. De PES mag immers 186 vertegenwoordigers naar het Europees halfrond sturen. Dat zijn er tien minder dan vijf jaar geleden.

De liberalen van ALDE blijven de derde fractie met 70 zetels, tegenover 83 zitjes in het aftredende parlement. De Groenen blijven de vierde fractie. Ze zakken wel van 57 naar 55 zetels. De Conservatieven houden van hun 57 zitjes uit 2009 nog 44 zetels over.

Het extreemlinkse GUE gaat van 35 naar 43 vertegenwoordigers in het Europarlement. De nationalisten, met het Britse UKIP, gaan van 31 naar 36 zitjes. Er zijn ook 105 niet-fractiegebonden leden in het nieuwe Parlement.

2 Mag de grootste familie ook de Commissievoorzitter leveren?

Jean-Claude Juncker, de kandidaat-voorzitter voor de Europese Commissie van de EVP, claimde zondagavond laat al het postje van EVP-collega en aftredend Commissievoorzitter José Manuel Barroso omdat zijn EVP de grootste fractie blijft in het Europarlement. Maar ook Martin Schulz, het boegbeeld van de PES, vindt dat hij aanspraak kan maken op die job omdat zijn fractie minder zetels inboet dan de EVP. Bovendien boekte hij in eigen land flinke zetelwinst terwijl de christendemocraten wel de grootste bleven maar zes zetels verloren. Zelfs het liberale kopstuk Guy Verhofstadt geeft de hoop op de topjob nog niet op.

De discussie tussen Juncker en Schulz is mogelijk vergeefs. Want de 'winnaar' moet ook een meerderheid achter zich krijgen in het Europees Parlement en het fiat krijgen van de EU-leiders. De Britse premier David Cameron heeft al zijn veto uitgesproken tegen Juncker én Schulz omdat zij 'te federalistisch' zijn.

3 Gingen de Europeanen naar de stembus?

De Europese stembusslag wekte ook dit keer weer maar weinig enthousiasme in de 28 lidstaten. Uiteindelijk trok 43,09 procent van de bijna 400 miljoen stemgerechtigden naar de stembus. Dat is een status-quo in vergelijking met 2009.

Vooral in de grote lidstaten, zoals Frankrijk, Duitsland en Frankrijk, gingen meer mensen stemmen. In Oost-Europa was de opkomst in enkele landen gemiddeld een pak lager. 

4 Hoe deden de eurosceptici het?

De eurokritische partijen zorgden voor een aardschok in Europa. In Frankrijk kwam het extreemrechtse Front National als winnaar uit de bus. In het Verenigd Koninkrijk blies de UK Independence Party (UKIP) de traditionele partijen weg. In Griekenland won het radicaallinkse Syriza. In Denemarken deed de Danske Folkeparti hetzelfde. 

In Oostenrijk haalde de extreemrechtse FPÖ met net geen 20 procent van de stemmen de tweede plek en in Italië ging de Vijfsterrenbeweging van Beppe Grillo met het zilver aan de haal. In Duitsland haalde Alternative für Deutschland uit het niets zes zetels.

Voor aanvang van de stembusslag liet het FN weten met de Nederlandse PVV van Geert Wilders en de Oostenrijkse FPÖ een aparte fractie te willen vormen. Dat moest de zichtbaarheid van extreemrechts in het Europees Parlement verhogen. Het Britse UKIP weigert zich aan te sluiten bij die extreemrechtse fractie en blijft in een aparte, nationalistische formatie huizen.

Maar voor PVV-leider Geert Wilders wordt het krap om voldoende Europese gelijkgestemden te verzamelen om een anti-Europese fractie te vormen in het nieuw gekozen Europees Parlement. Voor een fractie zijn minstens 25 afgevaardigden nodig uit 7 landen. Het aantal zetels is geen probleem, maar het aantal landen lijkt niet te worden gehaald.

5 Doen de neonazi's hun intrede in het Parlement?

Ja. In Duitsland haalde de neonazipartij NDP een zitje. De Griekse neonazi's van Gouden Dageraad mogen zelfs twee vertegenwoordigers naar het Europees halfrond sturen. Zij profiteerden van het wegvallen van de kiesdrempel.

6 Scoren nieuwe partijen?

De eurocrisis deed in verschillende landen nieuwe partijen ontstaan. In Griekenland wordt To Potami (De Rivier) de vijfde partij met 6,6 procent. De partij is pro-Europees maar wil bewust geen (oud-)politici aantrekken. In Spanje haalt Podemos, een partij die de burgerverontwaardiging wil omzetten in politieke verandering, uit het niets vijf zetels.

7 Hoe deed eurocommissaris Olli Rehn het in het rijkere Noord-Europa?

De aftredende eurocommissaris voor Financiën Olli Rehn slaagde er in zijn eigen Finland niet in een 'Rehn of terror' te vestigen. Zijn Centrumpartij eindigde op de tweede plaats met net geen 20 procent van de stemmen, een status-quo. De regeringspartij NCP blijft de grootste.

In Denemarken stuurden de kiezers een schokgolf door het land door de extremistische Danske Folkeparti tot grootste te kronen. In Zweden kroonden de sociaaldemocraten zich tot grootste partij, voor de Groenen.

8 Hoe scoorde UKIP in het Verenigd Koninkrijk?

Net als in Frankrijk en Denemarken zorgde de UK Independence Party (UKIP) voor een aardschok. Volgens voorlopige resultaten haalt de eurofobe partij zeker 27,5 procent van de stemmen, of 23 zetels.

De sociaaldemocraten van Labour kloppen de Conservatieve regeringspartij in percentages zeer nipt. Maar beide partijen zouden 18 zitjes in het Europese halfrond halen.

De andere regeringspartij, de LibDems, blijven steken op 7 procent van de stemmen en houden een zitje over van de 11 zetels die ze in 2009 hadden. De Groenen wisten 8 procent van de stemmen te halen.

9 Beïnvloedde de Oekraïnecrisis de stemming in de oostelijke lidstaten?

Oost-Europese lidstaten zoals Slovakije, Tsjechië en Polen liepen tot nu toe niet warm voor de Europese verkiezingen. In 2009 lag de opkomst in meerdere landen zelfs onder 30 procent. Op cijfers voor 2014 is het voorlopig nog wachten. Maar exitpolls voor Slovakije en Polen wezen zondagavond opnieuw op een lage opkomst.

Het lijkt er op het eerste gezicht dus niet op dat de Oekraïnecrisis meer mensen heeft geënthousiasmeerd voor het Europese project. In de meeste Oost-Europese landen scoren de traditionele partijen het best.

In landen met een belangrijke Russische minderheid, zoals Letland, was het dan weer uitkijken naar de prestaties van pro-Russische partijtjes. Volgens voorlopige resultaten eindigde de partij van de Russische minderheid in Letland op de vijfde plaats. Maar de 6 procent van de stemmen die ze haalde, volstaat niet voor een zitje in het Europees Parlement.

10 Straften kiezers in de crisislanden de besparingen van hun regering af?

In enkele crisislanden kregen regeringspartijen de rekening gepresenteerd voor het besparings- en hervormingsbeleid van de afgelopen jaren. In Griekenland bijvoorbeeld kwam de radicaallinkse partij Syriza als grootste uit de bus. Nieuwe Democratie, de partij van premier Antonis Samaras, moest tevreden zijn met de tweede plek. Hij hield wel Gouden Dageraad af. De socialistische coalitiepartner van Samaras, Pasok, incasseerde fikse klappen en bleef steken op 8 procent van de stemmen.

In Portugal straften de kiezers de centrumrechtse PSD van premier Pedro Passos Coelho en de conservatieve coalitiepartner CDS af. Samen haalden ze 27,7 procent van de stemmen. De socialistische oppositie won met 31,5 procent van de stemmen.

In Spanje bleven de twee traditionele partijen, de conservatieve regeringspartij PP en de socialistische oppositiepartij PSOE, weliswaar de grootste partijen van het land. Maar ze zagen hun zetelaantal wel fors teruglopen. De PP hield van de 24 zitjes uit 2009 nog 16 zetels over. De PSOE zakte van 23 naar 14. Een hele reeks kleinere partijen als Podemos, het extreemlinkse Izquierda Unida, UPyD en de Catalaanse nationalisten verdelen de overige zetels. 'Dit is het einde van het tweepartijenstelsel', concludeerden de media al.

In Italië hield de centrumlinkse regeringspartij van premier Matteo Renzi wel stand. Ze ging van 26,1 naar ruim 40 procent van de stemmen en hield de eurosceptische Vijfsterrenbeweging af. Die strandt op goed 21 procent. Forza Italia van ex-premier Silvio Berlusconi bleef steken op 16,7 procent, de separatistische Lega Nord op 6 procent. De centrumrechtse coalitiepartner van Renzi, de NCD, strandde op 4,3 procent van de stemmen.

In Cyprus ten slotte, dat sinds vorig jaar aan een internationaal noodinfuus ligt, kwam de regeringspartij van president Nikos Anastasiades als winnaar uit de bus.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud

Gesponsorde inhoud