53. Bezonken rood

‘Jeroen Brouwers schrijft een boek. Hij weet hoe dat moet. Jeroen Brouwers schrijft een boek. Hij doet dat goed.’, zong Frank Vander Linden op de debuutcd van De Mens in 1992. Mens, wat doet Brouwers dat goed. Ik was al verkocht bij de zin ‘Niets bestaat dat niet iets anders aanraakt’. Van zijn romans heeft ‘Bezonken Rood’ me het meest aangeraakt.

De dood van zijn moeder wekt bij de auteur herinneringen op aan het ‘Jappenkamp’. Brouwers, in 1940 geboren in Batavia, de hoofdstad van het toenmalige Nederlands-Indië (nu Indonesië), kwam bij de Japanse bezetting als kleuter met zijn moeder, zusje en grootmoeder terecht in het beruchte vrouwenkamp Tjideng, in een buitenwijk van Batavia.

De stilist der stilisten evoceert magistraal een verschrikkelijke periode. ‘De honger, de ziekten, het lijden, de dood. En het vele overige.’ ‘Bezonken Rood’ is ook het verscheurende verhaal van een zoon en een moeder die ‘voorgoed verkeerd verbonden raakten’. ‘Ze sloegen mijn moeder tot ze als dood bleef liggen (…) Mijn moeder was de mooiste moeder, op dat moment hield ik op van haar te houden.’ Er is ook het leven na het kamp, op internaat, dat van de ‘angst- en emotiedempers’ slikkende volwassene: ‘Toèn heeft het mij onaangeraakt gelaten - ik zou er pas later door worden aangeraakt. Soms overvalt mij de paniekangst: soms ben ik terug in dat kamp.’

‘Dat zij mij heeft leren lezen heb ik haar terugbetaald door boeken te schrijven die zij zou hebben kunnen lezen.’ Een in- en intrieste en o zo mooie ode aan de moeder, toch? Dat schrijven gaat nu moeizamer, en gebeurt met aangepaste pennen. Brouwers heeft last van verlamming aan zijn schrijfhand. Dat deed hij onlangs uit de doeken in het korte verhaal ‘Tunnelvisie’. Vervelend voor iemand die zijn teksten neerpent op broodzakken en inpakpapier en het fysieke van de pen, de act van het schrijven en het papier nodig heeft. ‘Een verhaal ‘scheppen’ kan ik alleen met een potlood of een pen’ (…) ‘Alsof het moeiteloos op het papier is gevloeid. Dan is het goed. Dan is het kunst.’

‘Bezonken Rood’ kwam Brouwers op hevige kritiek te staan. Hij zou de gruwel in de ‘Jappenkampen’ hebben overdreven. ‘Ik heb niet gelogen, ik heb een roman geschreven.’ En wat voor een. Kunst.

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud