reportage

Belgische fotografe: ‘Dus zo voelt een ongewenste burger zich'

Eva Vermandel: 'Een land waarin ik zo ben thuisgekomen, zegt plots: ‘Ga weg, we willen jou hier niet.’' ©Siska Vandecasteele

De Belgische fotografe Eva Vermandel woont al meer dan de helft van haar leven in Londen. Ze beleefde de voorbije brexitjaren als een emotionele rollercoaster. ‘Moet ik dan ook maar een beetje racistisch worden?’

Ze bestaan ook in hartje Londen, naast drukke lanen met toeterende wagens en trottoirs vol mensenmassa’s: kalme straten met fluitende vogels die zich in de voortuinen van arbeidershuizen nestelen. In zo’n straat woont Eva Vermandel. We zijn in de wijk Finsbury Park, op zes metrominuten ten noorden van de Eurostar-terminal St Pancras International. John Lydon van Sex Pistols groeide enkele straten verder op. Het voetbalstadion van Arsenal ligt op een kwartiertje wandelen. Onder de spoorwegbrug legt een dakloze man zijn matje goed. Het metrostation is een bouwwerf. Pal erbovenop bouwt een projectontwikkelaar een woontoren met honderden appartementen. ‘Het is een mooi voorbeeld’, mailde Eva Vermandel (45), ‘van het contrast tussen het ondanks de brexit nog steeds booming Londen en het oude, industriële hartland waar alles leegloopt.’

Een land waarin ik zo ben thuisgekomen, zegt plots: ‘Ga weg, we willen jou hier niet.’
Eva Vermandel
Fotografe

Een gele sticker aan haar voordeur maakt duidelijk aan wiens kant ze staat: ‘Bollocks to brexit. It’s not a done deal.’ Uit een plantenbak bengelt een klein blauw vlaggetje van Europa. In een hoek staat een betogingsbord met citaten van de Joodse filosofe Hannah Arendt over de gevaren van tribaal nationalisme. ‘Ik had nooit gedacht dat de brexit zo’n emotionele rollercoaster zou worden’, zegt ze terwijl ze thee zet.

Vermandel was 22 en pas afgestudeerd aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten (KASK) in Gent toen ze in 1996 naar Londen vertrok. Ze wilde op het hoogste niveau werken als fotografe. Haar portretten van muziek- en filmsterren en andere beroemdheden verschenen in de meest vooraanstaande Britse bladen en kranten. Ze fotografeerde PJ Harvey, Tom Waits, Nick Cave, Damon Albarn, Willem Dafoe en zelfs Boris Johnson toen hij als een populaire tv-figuur een gooi deed naar het burgemeesterschap van Londen.

Cultureel en politiek waren de jaren 90 opwindende tijden in het Verenigd Koninkrijk. De britpop, met bands als Blur, Suede, Pulp en Oasis, diende de Amerikaanse grunge van antwoord. Radiohead kwam op, Tony Blair won de verkiezingen in 1997. Veel Londense artiesten en hun fans identificeerden zich met ‘hun’ nieuwe leider op links.

©Siska Vandecasteele

Vermandel noemt zichzelf ‘transcountrial’, ofwel: geboren in het verkeerde land. Op haar twaalfde wist ze dat ze ooit in Engeland zou wonen. ‘Mijn ouders waren anglofiel en het album ‘The Queen is Dead’ van The Smiths vormde een keerpunt in mijn leven.’ In haar afstudeerjaar schoot ze op een nacht wakker: ‘Ik verhuis naar Londen’, besloot ze.

Haves en havenots

Dat is bijna 24 jaar geleden. Sindsdien bleef ze verknocht aan haar oude arbeiderswijk, waarvan de inwoners overtuigend Remain stemden in juni 2016. Ze kwam in 1996 aan met bijna niets en ging nooit meer weg. Finsbury Park was toen al een van de meest gemixte buurten van Londen. Vandaag is dat nog altijd zo, valt ons op als de fotografe ons op sleeptouw neemt door de wijk. We zien biowinkels, koffiehuizen, restaurants, Afrikaanse kledingzaken en een bonte keur van ingezetenen en passanten: blanke hipsters, vrouwen met hoofddoeken, Afrikaanse mannen, typisch Brits ogende ‘lads’.

Bio

Eva Vermandel (45) is een Belgische fotografedie sinds 1996 in Londen woont. Ze werd bekend met portretten van muzikanten, acteurs en filmmakers. Haar kunstfotografie richt zich op het vreemde in het alledaagse. Ze geeft ook les aan de Middlesex University in Londenen doet fotojournalistieke opdrachten voor Financial Times en Wire.

De wijk is veranderd, opgewaardeerd. De kloof tussen de haves en de havenots is toegenomen. Volgens haar sinds de tory’s zowat tien jaar geleden aan de macht kwamen. We steken door naar de spoorwegbrug waar de dakloze man zat. Hij is er nog altijd. ‘Normaal zijn ze met meer, maar ze worden geregeld weggehaald. De eerste jaren, onder Labour, zag je geen daklozen onder de brug. Niet dat er toen geen armoede was, maar er werd beter voor de zwakkeren gezorgd. Ze konden ergens terecht.’

De woningprijzen gaan crescendo. Zelf kon ze in 2008 vrij goedkoop lenen voor haar appartement. Maar veel vrienden trokken weg, omdat de wijk te duur werd. Almaar vaker ziet ze huizen en winkelpanden plaats ruimen voor appartementsblokken die je ook in Dubai of Hongkong ziet, zoals boven het metrostation.

‘Een van de grote problemen van Engeland - anders dan in Duitsland dat meer sterke steden telt - is dat al het kapitaal gericht is op Londen’, zegt Vermandel. ‘Terwijl de kosmopolitische hoofdstad bleef boomen, werden de regio’s verwaarloosd. Daarbij komt de koppige volksaard van de Engelsen. Eilandbewoners laten zich werkelijk niets dicteren. Dat had ik onderschat toen ik verhuisde. Nogal wat Engelsen, zeker de pattriotische, leven in de illusie dat ze boven iedereen staan.’

Identiteitscrisis

Niet alleen boven Europa, met zijn door de brexiteers vervloekte regeltjes, maar ook boven de rest van het land. Schotland, Noord-Ierland en Wales kregen onder Labour eigen bevoegdheden. ‘Veel Engelsen hadden daar moeite mee. Ze verdragen het niet dat ze de touwtjes niet meer in handen hebben. We zitten met een enorme identiteitscrisis, en die is geprojecteerd op de EU.’

En op de migranten, de schietschijf van het Leave-kamp. Op dat snijpunt wordt de brexit persoonlijk. Vermandel verloor geen vrienden door de brexit - iedereen in haar omgeving jaagt dezelfde Europese droom na. ‘Ik zit hier onder gelijkgezinden in mijn multiculturele bubbel’, zegt ze. Ze kan begrip opbrengen voor de frustraties van de arbeiders op het Britse platteland die in intergenerationele armoede leven en geen andere weg zagen dan ‘Leave’ te stemmen. Maar waar ze niet tegen kan, is dat de brexit hand in hand gaat met racisme. ‘Voor mij is de brexit bijna een persoonlijke aanval. Een land waarin ik zo ben thuisgekomen, zegt plots: ‘Ga weg, we willen jou hier niet.’ Ik weet nu hoe het is om een ongewenste burger te zijn.’

©Siska Vandecasteele


In Londen valt het mee, maar sinds het referendum komt ze niet meer zo graag in de rest van Engeland. Ze vermijdt ‘Leave-gebieden’ uit angst voor bijtende reacties als mensen aan haar accent horen dat ze geen echte Engelse is. Ze is het ook beu als betuttelend te worden weggezet als ze probeert uit te leggen waarom in Europa blijven verstandiger is. Heeft ze elk gesprek met Leavers opgegeven? ‘Nee. Ik probeer altijd bruggen te bouwen. Maar de grens ligt bij extreemrechts populisme. Er zit zo veel fout in het gedachtengoed van de Leave-stem. Moet ik dan ook maar een beetje racistisch worden?’

Bij een stuk brood met hummus vertelt ze in een lunchbar hoe ze anderhalf jaar geleden op het punt stond Engeland de rug toe te keren. Ze zocht online naar appartementen in Antwerpen en Gent. Ook  Berlijn was een optie. Uiteindelijk zag ze ertegen op op haar leeftijd opnieuw te beginnen. Ze moest te veel achterlaten: goede vrienden, een bijzonder fijne job aan de universiteit die ze combineert met haar fotografiewerk, en een booming Londen.

Johnsons leugens

We eindigen onze toer met een metrorit naar Parliament Square. Hier liep ze te manifesteren met haar Hannah Arendt-bord, onder meer toen premier Boris Johnson in oktober vervroegde verkiezingen aankondigde. Het barst er van het volk, maar een manifestatie is er niet. We zien één verdwaalde betoger met een bord waarop ‘brexit’ staat. Het is vrijdagnamiddag, zeven dagen voor het VK uit de EU vertrekt.

De brexiteers hebben ons wijsgemaakt dat alles in kannen in kruiken is’, zegt ze. ‘Maar het is helemaal niet gedaan, het is pas begonnen.
Eva Vermandel
Fotografe

‘De brexiteers hebben ons wijsgemaakt dat alles in kannen in kruiken is’, zegt ze. ‘Maar het is helemaal niet gedaan, het is pas begonnen. We gaan een overgangsperiode in, en niets is geregeld. Wat als we over elf maanden zonder doordacht handelsakkoord uit de EU tuimelen? Ik ben de leugens van sommige politici zo beu, die van Johnson op kop. Als ik hem opnieuw moet fotograferen, vraag ik hem: wees eerlijk, gelooft u echt in de brexit? Ik heb daar mijn twijfels over. De brexit kwam hem goed uit, omdat hij premier wilde worden. En dat is hem gelukt.’

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie