Boris Johnson vindt weinig brexitgehoor bij Merkel

©Jörg Carstensen/dpa

De Duitse bondskanselier Angela Merkel sluit uit dat het brexitakkoord met het Verenigd Koninkrijk heronderhandeld wordt.

Een maand nadat hij Conservatief partijgenote Theresa May heeft opgevolgd als Brits premier, maakt Boris Johnson zijn eerste overzeese trip. De Duitse bondskanselier Angela Merkel heeft hem woensdagavond ontvangen met militaire égards in Berlijn. Donderdag bezoekt Johnson de Franse president Emmanuel Macron in Parijs, waarna hij dit weekend in de Franse badplaats Biarritz ook de G7-top bijwoont.

Zijn missie: de machtigste twee EU-leiders vermurwen tot een Europees compromis om een economisch desastreuze no-dealbrexit, waarmee Johnson dreigt, op 31 oktober te vermijden. Het antwoord luidt echter een krachtdadig 'nein' en 'non'.

Onrealistisch

Maandag stuurde Johnson al een brief naar Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk. Daarin eiste hij dat de omstreden 'backstop' (zie inzet), die een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland moet vermijden, verwijderd wordt uit het scheidingsverdrag dat May onderhandelde en vervangen wordt door een 'engagement' om 'alternatieve regelingen' uit te dokteren. Concreter werd Johnson niet. Tusk noemde die vraag dan ook terstond 'onrealistisch'.

Wat is de backstop ook alweer?

De Britse premier Boris Johnson eist dat de EU de 'backstop' uit het brexitverdrag haalt. Die backstop is in essentie een moeizame poging om de kwadratuur van de cirkel te realiseren.

Na de brexit wordt de grens tussen de Britse regio Noord-Ierland en de Europese lidstaat Ierland de enige landsgrens tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie.

Iedereen wil harde grenscontroles vermijden, omdat die de oude Ierse wonden van het sektarisch geweld, geblust door de Goede Vrijdagakkoorden van 1998, weer dreigen open te rijten.

Maar de EU wil uiteraard wel zijn interne markt afschermen zodra het VK eruit stapt. Daarom stemde Johnsons voorganger Theresa May ermee in dat het VK, tot de toekomstige handelsrelatie met de EU onderhandeld is, in de Europese douane-unie blijft. En dat Noord-Ierland zelfs de regels van de interne markt grotendeels blijft volgen.

Volgens Johnson, en veel Conservatieve hardliners, is dat 'ondemocratisch' en 'inconsistent met de Britse soevereiniteit'. De backstop stelt de facto de juridische onafhankelijkheid van het VK uit.

Het dreigt een wetgevende wig te slaan tussen Noord-Ierland en de rest van het VK. En het VK zou voor onbepaalde tijd ook geen eigen handelsdeals met derde landen kunnen sluiten, wat net het doel van veel brexiteers is.

In de brexitsaga toonde Merkel tot dusver vaak een grotere compromisbereidheid dan Macron. Die verzette zich bijvoorbeeld hevig toen dit voorjaar beslist werd de brexitdeadline uit te stellen tot eind oktober. Een vertrek van de Britten vergroot ook de Franse invloed in EU.

Maar ook voor Merkel blijft finaal de Europese eenheid van primordiaal belang. Solidariteit met Ierland krijgt zelfs persoonlijke dimensies. 'Ik heb 34 jaar achter het IJzeren Gordijn geleefd', zei Merkel, die geboren werd in het communistische Oost-Duitsland, toen ze in april Dublin bezocht. 'Ik weet wat het betekent als muren wegvallen en grenzen verdwijnen.'

Haar kenmerkende diplomatie ten spijt gaf Merkel Johnson dan ook een soortgelijke boodschap als Tusk. 'We zullen natuurlijk over praktische oplossingen nadenken', die zelfs 'snel gevonden' kunnen worden, liet Merkel optekenen.

Maar ook: 'Daarvoor moeten we het scheidingsverdrag niet openbreken.' Kortom: de backstop blijft tot de toekomstige Brits-Europese relatie duidelijk wordt, wat al maanden het Europese mantra is.

Haar invloedrijke christendemocratische partijgenoot Norbert Röttgen, die de Duitse parlementaire commissie Buitenlandse Zaken voorzit, was nog duidelijker: 'Johnson komt met lege handen naar Berlijn.' Alsook: 'De nieuwe retoriek uit Westminster verandert niets aan de Duitse brexitpositie: zolang er geen oplossingen voor het (Ierse, red.) grensprobleem op tafel liggen, is er geen ruimte om het scheidingsverdrag aan te passen.'

Economische belangen

Niettemin staan ook voor Duitsland en Frankrijk grote economische belangen op het spel, zeker als een chaotische brexit zonder akkoord plotsklaps hoge wederzijdse importtarieven doet terugkeren. Het VK is de vijfde afzetmarkt voor Duitse goederen, in 2018 goed voor 82 miljard euro of 6 procent van de Duitse export. Voor Franse exporteurs staat het VK op plaats zes, goed voor 33 miljard euro of 7 procent van hun uitvoer. 

Dat de Duitse economie in het tweede kwartaal een krimp liet optekenen, en volgens de Bundesbank tegen eind september zelfs in een recessie kan sukkelen, maakt het vooruitzicht op een 'no deal' nog onwenselijker. Toch lijken lijken Berlijn en Parijs er zich stilaan bij neergelegd te hebben dat een 'no deal' steeds waarschijnlijker wordt.

De regering-Merkel nam al ruim 50 wetten aan om de impact van zo'n bruuske scheiding te bufferen. 'We willen uiteraard een onderhandelde deal', zei Merkel woensdagavond. 'Maar als dat niet lukt, zijn we voorbereid op andere scenario's.'

En terwijl Johnson met zijn vraag tot compromissen de schuld voor een eventuele 'no deal' bij de EU wil leggen, lijkt de Duitse consensus dat de Britse verdeeldheid en wispelturigheid aan de grondslag ligt van de nakende chaos.

'Johnsons bezoek is geen constructief aanbod tot gesprekken, maar een show voor zijn publiek in Londen', vinden ook de Groenen, die in de Duitse oppositie zitten. Zelfs de Britse kamer van koophandel in Duitsland verwijt Johnson woensdag openlijk aan 'chaotische politiek' te doen, omdat hij 'een harde brexit nastreeft zonder rekening te houden met de verliezen'.

Nog dit: Johnsons rijkelijke omnibus met foute oorlogsgrappen vormt in Duitsland - en Frankrijk - ook niet bepaald de basis voor diplomatiek vertrouwen. Zo vergeleek hij de integratiedrang van de EU ooit met de veroveringstochten van Adolf Hitler en Napoleon Bonaparte. Frans ex-president François Hollande vergeleek hij dan weer met een nazikampbeul. En vorige week noemde hij Conservatieve partijgenoten die zijn brexitkoers afvallen, 'collaborateurs'.

Motie van wantrouwen

In plaats van Johnson snel te paaien, wachten Duitsland en de overige EU-lidstaten sowieso tot de 'show in Londen' vanaf 3 september weer losbarst. Dan komt het Britse parlement terug uit zijn zomerreces. Oppositiepartij Labour heeft al aangekondigd snel een motie van wantrouwen tegen Johnson in te dienen. En gematigde Conservatieven, die gruwen van Johnson en zijn hardliners, lijken geneigd mee te stemmen. Vervroegde verkiezingen zijn dan niet uitgesloten.

Zolang het VK zo verdeeld blijft, wordt het Europese front niet in vraag gesteld. Maar of daarmee het doembeeld van een no-dealbrexit, die wel degelijk ook een harde Ierse grens impliceert, verdwijnt? Allerminst.  

Lees verder

Advertentie
Advertentie