Brexit onder de kerstboom, of nieuwe doos van Pandora?

©Bloomberg

De Britse premier Boris Johnson krijgt op 12 december de vervroegde verkiezingen waar hij al maanden naar hunkert. Maar hoe zegezeker is de Conservatief? En dreigt de uitgestelde Halloween-brexit straks niet helemaal te ontaarden in een Vrijdag de 13de-horrorscenario?

In een ideale wereld vierden de Britten vanavond Halloween én hun vertrek uit de Europese Unie. Brexitologen hebben echter al lang droomscenario’s uit het venster gegooid. De Conservatieve premier Boris Johnson heronderhandelde weliswaar het scheidingsverdrag van zijn voorganger Theresa May dat driemaal begraven werd door het Britse parlement. Hij vond er zelfs een meerderheid voor. Maar omdat de oppositie de ratificatie grondig vertraagde, moest Johnson, net als May eind maart, brexituitstel vragen. Tot 31 januari dit keer. Dinsdag, bij een vierde poging, kreeg Johnsons minderheidsregering wel de steun van haar politieke rivalen om op donderdag 12 december vervroegde verkiezingen te organiseren. Maar of die eindelijk de brexitimpasse zullen doorbreken?

Britse ‘kerstmisverkiezingen’ zijn hoogst uitzonderlijk - de laatste vonden in 1923 plaats. Daar is een goede reden voor. Het weer is een pak slechter dan in het voorjaar, het is vroeger donker. Allesbehalve ideaal dus voor de duizenden militanten die de hort op moeten om kiezers te overtuigen. Ook de opkomst op de kiesdag kan lager uitvallen. Zullen ouderen de winterkou trotseren? En wat met de studenten die aan het einde van het semester huiswaarts keren van hun universiteiten, waar ze doorgaans stemmen?

Wat dit tot de onvoorspelbaarste Britse verkiezingen sinds mensenheugnis maakt, is vooral hét onderwerp: de brexit, die het land en het klassieke tweepartijenstelsel al ruim drie jaar door midden splijt.

1. Conservatieven

Veel andere opties had Johnson niet. Bij vervroegde verkiezingen in 2017 verloor May al haar meerderheid. En sinds John-son flink wat gematigde tory’s excommuniceerde, telt zijn fractie zelfs maar 298 leden in het 650-koppige Lagerhuis.

Kort

Met Britse verkiezingen op 12 december waagt de Britse premier Boris Johnson een gok. Zijn partij doet het uitstekend in de peilingen, maar een volstrekte meerderheid halen, om de brexitimpasse definitief te doorbreken, wordt moeilijk. Terwijl de grootste oppositiepartij Labour uitgeteld lijkt, worden de resultaten van de andere partijen cruciaal.

Al maanden gokt Johnson erop dat de kiezer hem straks een werkbare meerderheid bezorgt, waardoor hij zijn brexitdeal alsnog door het parlement kan loodsen. Zijn zelfvertrouwen is niet ongegrond. Sinds hij op 24 juli May opvolgde, stuwde Johnson met onbeschaamd rechtsnationalistisch brexitradicalisme de tory’s omhoog in de peilingen (zie grafiek) tot de duidelijk grootste partij. In een poging zo veel mogelijk Leave-stemmen te verzamelen, plant Johnson al lang de verkiezingen te framen als een clash van ‘people versus parliament’. Zijn Conservatieven zullen de ‘wil van het volk’ inwilligen, terwijl de overige volksvertegenwoordigers de brexit maar blijven dwarsbomen.

Maar hoe betrouwbaar is een man die keer op keer oreerde dat het VK uiterlijk vandaag ‘do or die’ alle banden met Brussel zou verbreken? Die, alle dure beloftes ten spijt, Noord-Ierland de facto uitverkocht aan de EU om een nieuwe deal behapbaar te maken voor zijn vooral Engelse achterban? Angstvallig kijkt Johnson vooral naar de nieuwe Brexitpartij van de eurofobe stokebrand Nigel Farage, die flink wat Leave-kiezers kan afsnoepen. Waardoor andermaal een ‘hung parliament’ dreigt, wat het brexitdoolhof nog complexer maakt.

‘De veiligste voorspelling is dat een recordaantal van ruim 100 parlementsleden verkozen wordt die niet tot de Conservatieven of Labour behoren’, zei politicoloog John Curtice, dé verkiezingsexpert in het VK, deze week. ‘Dat maakt het voor de klassieke partijen moeilijk een volstrekte meerderheid te halen.’

2. Brexitpartij

Die gedachte plaatst ook Farage voor een dilemma. Leidt zijn persoonlijk succes er straks niet ironisch toe dat de gedroomde brexitbuit hem net ontglipt? Met zijn vorige partij UKIP was hij jaren de luis in de Conservatieve pels. Hij hielp zo het brexitreferendum afdwingen, waar zijn geslepen campagneskills het Leave-kamp ook naar winst stuwden. Maar elke stem die hij weghaalt bij de tory’s kan ook de anti-brexitpartijen sterker maken.

Het potentieel van Farage bleek al in mei, toen zijn Brexitpartij vanuit het niets de grootste werd bij de Europese verkiezingen in het VK. In de nationale polls piekte zijn partij zelfs even boven 20 procent, al haalde Johnsons benoeming tot premier daar sindsdien wel wat lucht uit. Farage stelde Johnson al een pact voor, waarbij de tory’s zich in traditionele Labour-arbeidersdistricten terugtrekken om de Brexitpartij te laten toeslaan. John-son weigert tot dusver. Anderzijds, als de Brexitpartij straks voor het eerst zetels binnenhaalt, kan ze in een ‘hung parliament’ Johnson misschien wel aan een meerderheid helpen.

©Mediafin

3. Labour

Het zegt tegelijk veel dat Johnson meer schrik heeft van Farage dan van de klassieke oppositieleider, Labour-voorman Jeremy Corbyn. Ondanks drie jaar Conservatieve brexitchaos en negen jaar snoeiharde torybezuinigingen staan de socialisten zo’n 10 procentpunten achter op de regeringspartij. Hun onbegrijpelijke brexitdiscours verklaart veel.

Labour wil nog altijd Leave en Remain tegelijk zijn. De eurosceptische arbeidersachterban verzoenen met eurofiele jongere, stedelijke en hoger opgeleide kiezers. De dieprode Corbyn is een koele minnaar van Brussel, zijn fractie daarentegen is grotendeels pro. En dus wil Labour, als het aan de macht komt, een nieuwe brexitdeal onderhandelen, en daar dan een referendum over organiseren. De kans dat velen het origineel verkiezen - de tory’s of de Brexitpartij enerzijds, de rücksichtslose Remainers van de Liberaal-Democraten en de Schotse nationalisten anderzijds - is een pak groter. Bovendien schrikt Corbyn met zijn hardsocialistische beleidsplannen veel gematigde kiezers af.

4. Liberaal-Democraten

De veiligste voorspelling is dat een record aantal parlementsleden ver kozen wordt die niet tot de Conservatieven of Labour behoren. Dat maakt het voor beide partijen moeilijk een volstrekte meerderheid te halen.
John Curtice
politicoloog Universiteit van Strathclyde

Dat doet de Liberaal-Democraten, traditioneel de kleine derde partij in het VK, al hun zegeningen tellen. Zij willen de brexit gewoon ongedaan maken. Met slogans als ‘Bollocks to brexit’ lokken ze steeds meer gematigde Conservatieven en Labour-kiezers. Bij de Europese verkiezingen werden ze al de tweede partij, bij lokale verkiezingen verdubbelden ze hun zetels. In de nationale polls hijgen ze steeds harder in de nek van Labour.

‘Meer dan 100 zetels’ acht LibDem-leidster Jo Swinson straks niet uitgesloten. Dat lijkt onwaarschijnlijk voor een partij die nooit beter scoorde dan 62 zitjes, en er nu maar 19 heeft. Zeker in het Britse kiesstelsel, dat de tory’s en Labour disproportioneel bevoordeelt. Maar de LibDems kunnen wel kingmakers worden. En ironisch genoeg Labour, dat als enige partij echt schrik heeft van de verkiezingen, alsnog in het zadel helpen. Zeker als ook de nationalisten uit Wales en vooral Schotland toetreden tot een anti-brexitverbond.

5. Schotse nationalisten

Schotland stemde in 2016 overweldigend tegen de brexit. De harde brexit die Johnson voorstaat, lijkt de Scottish National Party straks boven de muur van Hadrianus nog meer incontournable te maken dan ze al is. 59 Britse zitjes zijn er te verdelen. 35 heeft de SNP er nu al, en de kans is groot dat ze de 13 Conservatieve Schotse zetels ook binnenhaalt. Wat de separatisten al doet denken aan hun eigen droom: volgend jaar weer een referendum houden over Schotse onafhankelijkheid.

En zo gooit Johnson net voor kerst nog maar eens alles in de strijd: de eenheid van zijn partij, die van de Britse unie en vooral het Europese adieu zelf. In de vroege uurtjes van vrijdag de 13de zal duidelijk worden of Johnson eindelijk de macht krijgt om zijn brexitgeschenk uit te pakken, dan wel of hij een nieuwe doos van Pandora geopend heeft.

Lees verder

Advertentie
Advertentie