Advertentie
nieuwsanalyse

Brexitalarm staat op Halloween ingesteld

De Europese leiders verzetten woensdagnacht de brexitwekker met meer dan zes maanden, naar 31 oktober. De vrees voor Britse sabotage van Europa en ook een vertrek van de Britten zonder akkoord blijft al die tijd door Europa spoken. ©Filip Ysenbaert

Het gevaar voor een chaotische brexit vannacht is geweken. Maar het brexitspook blijft hangen. Tegen Halloween is het weer trick or treat in Europa: kiezen tussen nieuwe uitstelsnoepjes of alsnog een Brits vertrek uit de Unie incasseren.

De Europese leiders blijven de brexit als een blikje voor zich uit schoppen, in de hoop dat ook het doembeeld van een Brits vertrek uit de Europese Unie uit het gezichtsveld verdwijnt. De deadline van 29 maart was al verlengd tot vandaag, 12 april. Nu kiest Europa voor een langer uitstel, tot 31 oktober om middernacht.

1 Waarom dat uitstel?

Verdere verlengingen lossen niets op, maar beide partijen wilden de chaos van een no deal vermijden. Een crisistop om de zoveel weken zou de Europeanen tot een speelbal van de Britten maken, terwijl Europa zich na bijna drie jaar brexit met volle kracht op de eigen belangen en de eigen toekomst wil storten. Europa kiest voor een flexit, een flexibel uitstel tot 31 oktober.

Een Brits vertrek uit de EU zonder akkoord blijft mogelijk. En daardoor blijft de onzekerheid knagen.

Europa hoopt dat het Brits parlement in die dikke zes maanden het scheidingsakkoord goedkeurt dat May in november met de EU sloot. In dat geval behouden de Britten een landingskussen: de brexitdeal voorziet in een overgangsperiode tot eind 2020, waarbij in de praktijk niets verandert voor de Britten, behalve dat ze geen inspraak meer hebben in het beleid. De extra tijd geeft de Britten ook de kans de strategie te wijzigen naar een softere brexit, bijvoorbeeld een douane-unie, of zelfs het intrekken van de scheidingsaanvraag. ‘Verpruts die tijd niet’, maant Europese Raadsvoorzitter Donald Tusk de Britten aan.

2 Is een no deal van tafel?

Een Brits vertrek uit de EU zonder akkoord blijft mogelijk. En daardoor blijft de onzekerheid knagen. Als het scheidingsakkoord niet is goedgekeurd tegen Halloween, staan Londen en de EU opnieuw voor de verscheurende keuze tussen verlengingen of een Brits vertrek zonder akkoord. Maar een no deal kan er ook al en stoemelings komen op 1 juni, als de Britten niet deelnemen aan de Europese verkiezingen. Het afvaardigen van Europese Parlementsleden is een juridische vereiste om lid te zijn van de Europese Unie. De Britse premier Theresa May begint het proces voor Europese verkiezingen op 23 mei, maar ze hoopt tegelijk dat die stembusgang uiteindelijk niet nodig is.

3 Welk effect heeft dat op de Europese verkiezingen?

De Britten hebben recht op 73 zitjes in het Europees Parlement. Maar met het oog op de brexit werd het aantal zitjes in het halfrond verminderd van 751 naar 705. 27 Britse zitjes werden verdeeld over 14 landen. Nederland zou drie extra parlementsleden krijgen, Frankrijk en Spanje elk vijf. Maar voorlopig moeten die extra verkozenen op de reservebank blijven tot de brexit een feit is. Het betekent ook dat notoire eurosceptici als Nigel Farage terugkeren en meebeslissen, onder meer over wie voorzitter mag worden van de Europese Commissie. De Duitser Manfred Weber vreest dat zijn kansen om Juncker op te volgen daardoor slinken.

©REUTERS

De brexitperikelen zullen ook doorwegen in de campagne. In het Verenigd Koninkrijk zullen de Europese verkiezingen een referendum vormen voor of tegen Europa. Ook in de rest van Europa zal de brexit een thema zijn in de campagne: sommige partijen zullen scoren met het feit dat Europa er een potje van maakt. Maar aan de andere kant toont het drama hoe moeilijk het is de EU te verlaten, in tegenstelling tot wat populisten beloven.

4 Kunnen de Britten Europa saboteren?

Als de Britten langer blijven, zitten ze mee aan tafel bij belangrijke beslissingen over de toekomst van Europa, zoals de verdeling van de topjobs of de nieuwe meerjarenbegroting vanaf 2021. Ze kunnen zelfs de boel van binnenuit saboteren. Die vrees joeg de Franse president Emmanuel Macron, die droomt van een Europese renaissance, stevig de gordijnen in. Keiharde garanties kreeg Macron niet. Maar de EU-verdragen leggen wel loyale samenwerking op aan alle lidstaten.

De EU-landen kregen van May de garantie van terughoudendheid, precies omdat het VK de Unie wil verlaten. De 27 resterende lidstaten gaan ook vaker beslissingen vooraf informeel bespreken voor gestemd wordt. Maar weinig beslissingen moeten eenparig genomen worden. De rol van kwelgeest kunnen de Britten dus niet vaak spelen. En als je vrienden wil blijven, steek je toch elkaars huis niet in brand, merkt een EU-diplomaat op.

Toch bereikt het wantrouwen tussen het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie ongekende hoogten. Op een van haar bedeltochten een maand geleden vroeg May aan Jean-Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie, wat zou gebeuren als de eurosceptische Matteo Salvini op zijn stoel zou terechtkomen. ‘Wat garandeert ons dat wij dan niet onderhandelen met ultrabrexiteer Boris Johnson’, repliceerde Juncker. Dergelijke brexitnachtmerries dreigen op Halloween nog levensechter te worden.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie