Brits parlement sluit route naar no-dealbrexit

©via REUTERS

Conservatief premier Boris Johnson wil verkiezingen uitschrijven om de brexitimpasse te doorbreken. Of de oppositie daarvoor haar benodigde zegen geeft, is nog onduidelijk.

Conservatief premier Boris Johnson leed dinsdagavond een pijnlijke nederlaag in het Britse parlement, waardoor hij een chaotische no-dealbrexit op 31 oktober moet uitsluiten en nogmaals uitstel van de brexitdeadline tot 31 januari dient te vragen aan de Europese Unie.

328
Parlementsleden
328 parlementsleden stemden na een spoeddebat, en met de zegen van Lagerhuis-voorzitter John Bercow, voor een motie die hen woensdag uitzonderlijk de controle geeft over de agenda in het Lagerhuis.

328 parlementsleden stemden na een spoeddebat, en met de zegen van Lagerhuis-voorzitter John Bercow, voor een motie die hen woensdag uitzonderlijk de controle geeft over de agenda in het Lagerhuis. Doorgaans is dat het recht van de regering. 301 parlementsleden stemden tegen.

Zo kunnen ze een wetsvoorstel bespreken dat premier Johnson gebiedt om uiterlijk op 19 oktober, net na een EU-top in Brussel, het parlement te laten stemmen over een eventuele nieuwe brexitdeal. Of over een no deal. Worden beide weggestemd - wat meer dan waarschijnlijk is - moet hij de brexitdeadline verlengen.

Die wet moet dan de komende dagen in recordtempo door het Lagerhuis en het Hogerhuis goedgekeurd worden. Snelheid is geboden: Johnson plant immers - uiterst omstreden - vanaf volgende week het parlement op te schorten tot 14 oktober.

Conservatieve dissidenten

De wet wordt gesteund door alle oppositiepartijen - Labour, de Liberaal-Democraten, de groenen, Change UK en de nationalisten uit Schotland en Wales. Maar ook 21 gematigde Conservatieven, die gruwen van een no deal, stemden dinsdag tegen hun eigen partijleider en premier.

Onder hen zitten veel zwaargewichten uit de regering van Johnsons voorganger Theresa May, zoals ex-minister van Financiën Philip Hammond en ex-minister van Justitie David Gauke. Nog een uiterst symbolische toryrebel is Ken Clarke, de 'vader van het Huis' die al sinds 1970 parlementslid is. Of Nicholas Soames, de kleinzoon van Johnsons grote held Winston Churchill.

Het zegt veel over hoezeer de brexitkwestie de Britse Conservatieven, de oudste democratische partij ter wereld, splijt. En hoezeer die Johnson doet kiezen voor een radicale rechts-nationalistische koers die steeds meer levenslange tory's vervreemdt. En hoezeer hij, amper zes weken nadat hij premier is geworden, daardoor stilaan even hard wankelt onder het brexitjuk als May voor hem.

Geen meerderheid meer

Wat het parlement hem gebiedt, is voor het boegbeeld van de Leave-campagne simpelweg niet behapbaar. Johnson heeft tot dusver altijd gesteld dat het Verenigd Koninkrijk op 31 oktober uit de EU stapt, desnoods zonder een akkoord. Johnson herhaalde dinsdag dat hij geen brexituitstel vraagt.

Johnson kondigde dinsdagavond aan dat hij verkiezingen zal uitschrijven als de tegenstanders woensdag doorgaan met hun wetsvoorstel.

Bovendien heeft zijn Conservatieve regering niet langer een parlementaire meerderheid. Dinsdagmiddag, terwijl Johnson een speech gaf bij de heropening van het parlement na het zomerreces, stapte tory Phillip Lee letterlijk het gangpad van het Lagerhuis over naar de Liberaal-Democraten. Vervolgens gooide Johnson alle 21 brexitrebellen uit zijn fractie.

Daardoor tellen de oppositiebanken nu 341 leden. Johnsons Conservatieven hebben nog maar 288 zetels en worden gedoogd door tien Noord-Ierse unionisten. Compleet onwerkbaar dus.

Verkiezingen

Johnson kondigde dinsdagavond dan ook aan dat hij verkiezingen zal uitschrijven als de tegenstanders woensdag doorgaan met hun wetsvoorstel. Downing Street 10 bereidt zich wel degelijk al weken voor op zo'n stembusslag, in een poging de impasse te doorbreken en Johnson een sterker mandaat te geven.

Het is dus geen toeval dat zijn minister van Financiën, Sajid Javid, tijdens een begrotingsupdate woensdag een resem miljardeninvesteringen in veiligheid, onderwijs en gezondheidszorg zal aankondigen, het electoraat ter wille.

Voor die verkiezingen circuleert andermaal de datum van 14 oktober, net voor de Europese top waar Johnson dan een betere deal hoopt binnen te halen. Maar ook hier doemen voor Johnson grote problemen op.

Chaos

De Britse wet schrijft voor dat een premier pas vervroegde verkiezingen kan organiseren als hij er een tweederdemeerderheid voor vindt in het parlement. De oppositiepartijen zijn op zich niet gekant tegen een stembusgang, die vooral Labour-leider Jeremy Corbyn het premierschap kan opleveren. Maar ze legden Johnson dinsdag alvast harde voorwaarden voor.

Een stemming over mogelijke verkiezingen kan pas plaatsvinden als koningin Elizabeth het wetsvoorstel van de oppositie heeft ondertekend dat de no-dealbrexit uitsluit. Dat wordt ten vroegste maandag verwacht.

Daarnaast eist de oppositie ook de garantie dat Johnson hun wet zal naleven, wat hij en vicepremier Michael Gove de jongste dagen weigerden. En ze willen uitsluiten dat Johnson, zodra hij de toestemming voor verkiezingen krijgt, de datum over de brexitdeadline tilt, waardoor een no deal als defaultoptie alsnog realiteit zou worden.

Peilingen voorspellen dat de tory's bij eventuele verkiezingen de grootste partij zouden blijven. Maar het is onzeker of Johnson daarbij een volstrekte meerderheid behaalt, waardoor hij zijn harde brexit alsnog over de streep kan trekken. En zo dreigt de chaos die hij erfde van May ook in het eindspel van de brexit alleen maar toe te nemen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie