analyse

Brits parlement steunt brexitdeal, maar uitstel toch waarschijnlijk

Brits premier Boris Johnson staat voor de keuze: een kort uitstel van de brexit slikken of aansturen op vervroegde verkiezingen. ©AFP

Premier Boris Johnson krijgt geen toestemming om zijn deal in drie dagen te ratificeren, zodat de brexitdeadline van 31 oktober overschreden dreigt te worden. Komen er alsnog eerst verkiezingen?

Liefst 1.216 dagen na het Britse referendum gloort er eindelijk een uitweg uit het brexitdoolhof. Het Britse parlement zette dinsdagavond het licht voorlopig op groen voor het scheidingsakkoord dat Conservatief premier Boris Johnson vorige week sloot met de Europese Unie.

329 parlementsleden stemden voor de deal, 299 tegen. Daarmee slaagt Johnson waar zijn voorganger Theresa May, die hij eind juli opvolgde, eerder dit jaar tot drie maal pijnlijk faalde: een politieke meerderheid vinden voor de zuurste maatschappelijke twistappel in de naoorlogse Britse geschiedenis.

Spartanen en socialisten

Boris Johnson slaagde waar zijn voorganger Theresa May, die hij eind juli opvolgde, eerder dit jaar tot drie maal pijnlijk faalde.

In tegenstelling tot May kreeg Johnson wel de steun van de 28 ‘Spartanen’, de meest onbuigzame der brexithardliners in zijn eigen Conservatieve partij. 21 gematigde tory’s, die hij vorige maand uit de fractie gooide omdat ze met de oppositie de route naar een economisch chaotische ‘no deal’ sloten, hees Johnson grotendeels terug aan boord.

En hij overtuigde 19 Labour-oppositieleden uit Leave-districten om het verzet te counteren van de Noord-Ierse unionisten van de DUP, de gedoogpartner van Johnsons minderheidsregering. Die zijn woest omdat de nieuwe brexitdeal hun regio de facto in de Europese interne markt en douane-unie achterlaat.

Johnson slaagt zo in een enorme ‘Houdini’-truc, nadat hij vorige week ook in Brussel al het ‘onmogelijke’ had gerealiseerd: Mays scheidingsverdrag heropenen, concessies afdwingen – en er zelf ook geven – en huiswaarts keren met een nieuwe deal.

Toch uitstel

En toch. Deze stemming was maar de eerste horde in een omvangrijk ratificatieproces waarbij Johnsons deal omgezet wordt in Britse wetgeving. Doorgaans duurt dat weken. Maar omdat Johnson wil dat het VK ‘do or die’ op 31 oktober de EU verlaat, eiste hij een spoedprocedure om tegen donderdagavond zijn brexitwet door het lagerhuis te rammen.

Een tegenstander merkte fijntjes op dat het parlement eerder dit jaar zes weken debatteerde over een wet die het welzijn van wilde dieren in Britse circussen reguleert.

Tijdens een aparte stemming weigerde het parlement dat echter, met 322 stemmen tegen 308. Een tegenstander merkte fijntjes op dat het parlement eerder dit jaar zelfs zes weken debatteerde over een wet die het welzijn van wilde dieren in Britse circussen reguleert. Dan is de historische brexitwet, met de bijhorende documentatie goed voor 435 pagina’s, toch wel wat extra tijd gegund, zeker als je weet dat de parlementsleden die pas maandagavond voor het eerst te lezen kregen.

Een duidelijke reactie gaf Johnson dinsdagavond niet. Eerder op de dag had hij nog gedreigd met vervroegde verkiezingen voor kerstmis als hij zijn zin niet kreeg. Door het amendement dat oppositie en toryrebellen zaterdag goedkeurden, is brexituitstel tot 31 januari alvast aangevraagd. Europees president Donald Tusk gaat de lidstaten ook vragen of ze zo'n uitstel zien zitten, maakte hij dinsdagavond bekend. 

Johnson zal nu eerst Brussel consulteren, en nogmaals duidelijk stellen dat hij geen uitstel wil. Zolang er geen Europees antwoord komt, legt Johnson het ratificatieproces van zijn wet in Londen ook stil. Woensdag en donderdag wordt gedebatteerd over de Queen's Speech, waarmee koningin Elizabeth vorig week de beleidsplannen van de regering-Johnson uit de doeken deed. Vrijdag zit het parlement niet.

Strategische keuze

In zijn achterhoofd overweegt Johnson nu vooral welke strategische keuze hij moet maken. Trekt hij alsnog naar de kiezer, met een brexitdeal onder de arm die ‘de wil van het volk’ inwilligt maar door het onwillige parlement weer eens vertraagd wordt? Die clash van ‘People versus Parliament’ zouden zijn Conservatieven vlot winnen, voorspellen peilingen.

Anderzijds: hij heeft nu een deal, en een parlementaire meerderheid. Is die fetisjdatum van 31 oktober zo belangrijk? Een kort technisch uitstel van de deadline, die Brussel hoffelijk zou toestaan, lijken zelfs hardliners hem te zullen vergeven als pakweg eind november de grote brexitbuit eindelijk binnen is. Europese Raadsvoorzitter Donald Tusk zei dinsdagavond alvast dat hij de Europese leiders voorstelt om het Britse verzoek om de brexit nog maar eens uit te stellen te aanvaarden. 

Amendementen

Het gevaar in dit ratificatieproces, zeker nu het parlement meer tijd krijgt om de teksten grondig te bestuderen, is echter dat er tal van amendementen kunnen worden toegevoegd die Johnsons deal dreigen te verwateren.

Zo plannen tegenstanders Johnson te verplichten het VK alsnog in de Europese douane-unie te houden. Mogelijk proberen ze alsnog een tweede referendum af te dwingen. De regering-Johnson gaf twijfelaars wel de garantie dat het parlement de premier kan dwingen om eind 2020 de overgangsfase te verlengen als het VK en de EU tegen dan geen toekomstige handelsrelatie onderhandeld hebben. Zo kan worden uitgesloten dat het VK over 14 maanden alsnog voor een chaotische ‘no deal’-brexit zou kiezen.

Het is twijfelachtig of er een meerderheid is voor een verlengd verblijf in de douane-unie, en nog minder voor een nieuwe volksraadpleging. Halen die opties het toch, dan kan Johnson alsnog zijn brexitwet intrekken en eerst vervroegde verkiezingen uitschrijven.

Zeilt de wet ongehinderd voorbij de commissies, dan volgt nog een ‘derde lezing’ en een finale stemming in het Lagerhuis. Waarna ook het Hogerhuis nog zijn zeg kan doen. En Queen Elizabeth met haar handtekening, zij het nog ietwat later dan gehoopt, een streep trekt onder de pijnlijkste politieke scheiding sinds mensenheugenis.

Lees verder

Advertentie
Advertentie