analyse

Bye Bye Britain, hello loneliness: hoe gaat het voort?

©BELGAIMAGE

Vrijdagnacht wordt het Verenigd Koninkrijk opnieuw een eiland dat geen uitstaans heeft met het Europese vasteland. De tweede fase in de brexit belooft nog moeilijker en dogmatischer te worden. Een nieuw rampscenario op 31 december hangt het VK en de EU boven het hoofd.

Het afscheid van de Britten kleurde de voorbije week de Europese instellingen. Er waren afscheidsdiners en zangstonden en er werden tranen weggepinkt aan de Europese vlag in het parlement. De laatste Europese ministerraad met een Brit aan de tafel vond plaats, en meerdere leiders deden plechtige verklaringen. Zelfs de nieuwe naam van de Britse ambassade bij de Europese Unie, die een normale missie in het buitenland wordt, ademt ongewild verlies uit: UKmissEU.

Hoe gaat het voort?

Vrijdag om middernacht verlaten de Britten de Europese Unie. De eerste fase van de brexit is daarmee afgelopen. Nu komt het moeilijkste gedeelte:

> De Europese Commissie legt op maandag 3 februari al een ontwerpmandaat voor de onderhandelingen over de toekomstige relaties voor.

> De (nu 27) Europese lidstaten keuren dat mandaat formeel goed op 25 februari.

> Als er ook een Brits onderhandelingsmandaat is, starten de gesprekken tussen de Europese brexitonderhandelaar Michel Barnier en de Brit David Frost.

> Het VK kan voor juli een verlenging aanvragen van de overgangsperiode met een of twee jaar. 

 De deadline voor een akkoord zonder verlengingen is 31 december 2020 middernacht. Zonder een akkoord dreigt een rampscenario voor de handel en samenwerking tussen de EU en het VK. Het scheidingsverdrag over de rechten van de burgers, de financiële regeling en de Ierse kwestie wordt wel van kracht in 2021.

 

Toch is het vertrek van de Britten vooreerst symbolisch. Gedurende elf maanden, tot eind dit jaar, blijft het VK in de praktijk een lid van de EU en onderworpen aan de bijhorende rechten en plichten. Zo moet het nog bijdragen aan de Europese begroting en de invoerheffingen op de inkomende handel innen en doorstorten naar de EU. Het enige wat verandert, is dat de Britten geen stem meer hebben als beslissingen worden genomen.

Ook voor het Europese project is de brexitdatum symbolisch. Voor het eerst in zijn geschiedenis wordt Europa kleiner - een serieuze opdoffer voor het Europese samenwerkingsproject. De EU verliest een van de architecten van de Europese interne markt, een militaire en diplomatieke grootmacht en een van haar twee leden in de VN-Veiligheidsraad.

Schemerzone

In die schemerzone van elf maanden moeten Londen en Brussel een akkoord uitwerken over de toekomstige samenwerking, ofwel een ‘breed partenariaat’. In theorie kan dat verlengd worden met een of twee jaar, staat in het scheidingsakkoord van oktober vorig jaar. Maar de kans dat de Britten naar verlengingen en bijkomende betalingen aan Europa grijpen, is klein.

Londen kan vanaf nu onderhandelen met landen buiten de EU over een vrijhandelsakkoord. De Amerikaanse president Donald Trump prijst al langer de speciale relatie met Londen. Hij beloofde premier Boris Johnson een verregaand handelsakoord, al zal dat vooral uit verregaande toegevingen aan de VS bestaan.

Het handelsakkoord waarover de komende elf maanden onderhandeld wordt, is eigenlijk een gepimpt handelsverdrag.

Toch leidt de schemerzone - de brexit is gebeurd, maar het VK is de facto een lid van de EU - tot verwarring bij heel wat landen. De Europese Commissie moest deze week, in een brief aan alle landen waarmee de EU handelsakkoorden heeft, verduidelijken dat de Britten tijdens de overgangsperiode nog genieten van de voordelen die die akkoorden bepalen.

Of Johnson en co. na de echte scheiding, op 31 december 2020 om middernacht, even voordelige handelsakkoorden als het Europese moederakkoord kunnen sluiten met pakweg Canada of Japan, is twijfelachtig. Ze zijn het schaalvoordeel van de Europese markt kwijt.

De brexitdeal die Johnson sloot met Europa regelt de belangrijkste elementen van de scheiding. Worden definitief van kracht vanaf 2021: de financiële verplichtingen die de Britten overhouden aan 47 jaar EU-lidmaatschap, het behoud van alle opgebouwde rechten en plichten van Europese burgers in het VK en Britten in de EU, en een regeling voor Ierland die een grens midden op het eiland vermijdt.

Ook worden alle goederen in de Noord-Ierse havens gecheckt alsof ze voor de Europese markt bestemd zijn. Honderden oorsprongsbenamingen, zoals parmaham, blijven beschermd in het VK. Er zijn afspraken over de rol van het Europees Hof van Justitie. En er komt een overlegstructuur die toeziet op de scheiding.

Het handelsakkoord waarover de komende elf maanden onderhandeld wordt, is eigenlijk een gepimpt handelsverdrag. Het wordt een breed skeletakkoord met afspraken over de handel, de visserij, de samenwerking bij terreurbestrijding en defensie, de uitwisseling van gegevens tussen politiediensten en de deelname aan Europese programma’s. Zo zou Londen nauw aansluiten bij de Europese klimaatmaatregelen en een eigen koolstofmarkt opzetten, die verbonden wordt met het Europese emissiehandelssysteem ETS. Maar voor een volledig uitgewerkt akkoord volstaan elf maanden niet. De samenwerking op het vlak van lucht- en vrachtverkeer over de weg is dan weer gedekt door internationale akkoorden. Daarover zijn geen dringende beslissingen nodig om drama’s te vermijden.

Gelijk speelveld

Een mogelijke blokkering van de handel tussen het VK en de EU, met tolmuren en bevoorradingsproblemen, betekent voor beide partijen wel een strop. De EU toont in het handelsoverleg daarom nooit geziene ambities. Europees Commissie-voorzitster Ursula von der Leyen biedt de Britten nultarieven aan en een quotumvrije handel vanaf 1 januari 2021. De handelsafspraken in een breder akkoord kunnen meteen na de goedkeuring door de EU-lidstaten en het Europees Parlement in werking treden, voor de goedkeuring door de nationale en regionale parlementen.

Toch blijft een serieus risico bestaan dat die onderhandelingen afstevenen op een fiasco. Johnson blijft beweren dat er geen douanecontroles komen voor de handel met Europa, terwijl die wel degelijk zijn voorzien. Een andere reden voor dat risico is dat Europa straffe voorwaarden verbindt aan die quotum- en tariefvrije handel. Zo moeten de Britten de EU een gelijkaardig speelveld garanderen. Dat betekent geen sociale, fiscale of milieudumping, en geen staatssteun die kan leiden tot oneerlijke concurrentie op de Europese markt.

Maar Johnson gaat er prat op dat hij nu zelf zijn regels maakt. Om zijn kiezers in Noord-Engeland te paaien heeft hij de regionale spoorwegmaatschappij Northern Rail genationaliseerd en zwaait hij met subsidies voor de regionale luchtvaartmaatschappij Flybe. Om zulke Britse fratsen te pareren werkt de EU aan ‘autonome herstelmaatregelen’, ofwel snelle sancties tegen te veel Britse divergentie.

Lees verder

Advertentie
Advertentie