analyse

De brexitcrisis die onvermijdelijk was

De voormalige minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson en minister voor de Brexit David Davis. ©BELGAIMAGE

Met brexitonderhandelaar David Davis en minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson verdwijnen de belangrijkste twee harde brexiteers uit de regering-May. Dat dat ooit moest gebeuren om een zachte brexit mogelijk te maken, was onvermijdelijk. Maar de timing is ongelukkig.

Vrijdagavond kreeg de Britse premier Theresa May haar Conservatieve regering eindelijk achter een toekomstplan voor na de brexit. May had de besloten bijeenkomst in het buitenverblijf Chequers duchtig voorbereid met een kleine groep getrouwen, allemaal voorstanders van een zachte brexit. Kurkdroge slides toonden hoe zwaar de impact van de Britse exit uit de Europese interne markt en de douane-unie wordt. May beloofde een gemeenschappelijke ‘douanezone voor goederen’ met de Europese Unie. Londen behoudt wel het recht om eigen handelsakkoorden te sluiten: die boodschap was in de eerste plaats gericht op de harde brexiteers in de regering-May.

Toch bleek die spreidstand van de Britse premier onhoudbaar. Zondagavond stapte de brexitonderhandelaar David Davis op uit de regering. Hij is een van de drie ‘brexiteers’ in de regering-May. Gisterennamiddag volgde de controversiële minister van Buitenlandse zaken Boris Johnson. De derde brexiteer, Michael Gove, had zich vrijdagavond in Chequers al achter het regeringsplan geschaard. Niet omdat het een goed plan is, wel om de regering overeind te houden.

Overleven

Voor May brak een nieuwe episode in haar politieke overlevingsstrijd aan. Meer dan twee jaar na het brexitreferendum blijven de partij en de regering hopeloos verdeeld. ‘Hoe kan een regering die geen brexitakkoord kan vinden in het kabinet, een goede deal sluiten met Europa’, sneerde de oppositieleider van Labour Jeremy Corbyn.

May gaf evenwel duidelijk aan dat ze niet van plan is op te stappen. Ze verving Davis maandag door Dominic Raab, een 44-jarige boksfanaat met een zwarte gordel in karate en eveneens een voorstander van een harde brexit. De wissel wijst erop dat May een evenwicht blijft zoeken in haar partij.

Johnsons vertrek zal May mogelijk zelfs bitterzoet smaken. Johnson, die meermaals een belabberd figuur sloeg op een zo belangrijke internationale post, was meer bezig de poten onder de stoel van de premier weg te zagen. May bleek telkens te zwak om hem zelf de laan uit te sturen.

In zijn ontslagbrief spaarde Johnson de kritiek op de deal van May niet. ‘Mijn land is flink op weg een kolonie van de Europese Unie te worden. Dit is een semi-brexit, met grote delen van de economie nog altijd vastgeketend aan de EU, maar waarop geen enkele controle mogelijk is vanuit het Verenigd Koninkrijk.’

We wisten dat dit moment van de waarheid er moest komen voor de Conservatieve partij en de regering. Maar dat moment komt nu wel erg laat.
EU-bron

Gisteravond duidde May minister van Volksgezondheid Jeremy Hunt aan als Johnsons opvolger. Britse bronnen sluiten niet uit dat Johnson nu zal proberen May uit te dagen als partij- en regeringsleider. De kans dat hij in zijn opzet slaagt, is miniem. In 2016 al lieten regeringsbronnen in Londen verstaan dat er nooit genoeg steun zou zijn voor een harde brexit. De harde brexiteers moesten dus ooit van het toneel verdwijnen.

May schopt de bal terug naar Europa. Om een harde brexit te vermijden moet de unie nu water bij de wijn doen, vindt ze. Als Europa niet meegaat met haar plan dreigt alsnog een harde brexit, waarschuwt ze.

Moment van de waarheid

Zo’n vaart zal het niet lopen. De Europese onderhandelaars hebben nog altijd het plan van Chequers niet gezien. En ze willen eerst zien of May de situatie kan stabiliseren en welke dynamiek ontstaat in de Conservatieve partij. Pas daarna kan worden uitgemaakt wat in Mays plan werkbaar is, zegt een EU-woordvoerder voorzichtig.

‘We wisten dat dit moment van de waarheid er moest komen in de Conservatieve partij en de regering-May. Maar het moment komt wel erg laat’, zeggen Europese bronnen. Het brexitreferendum ligt al meer dan twee jaar achter ons. De Britse uitstap uit de EU komt eraan op 29 maart 2019 om 23 uur Brusselse tijd. Dat is al over minder dan negen maanden.

Dat het plan-May over de toekomstige relaties met de EU nog duchtig moet worden bijgeschaafd, staat wel vast. En ook dat zal May alweer bloed, zweet en tranen kosten.

Europa zal nooit aanvaarden dat de Britten wel voor goederen lid blijven van de interne markt, maar niet voor diensten en personen. ‘De vier Europese vrijheden zijn één en ondeelbaar’, liet EU-onderhandelaar Michel Barnier al verstaan.

We hebben twee opties, aldus een EU-bron. ‘We kunnen May naar een simpel vrijhandelsakkoord, zoals dat met Canada, duwen. Of we kunnen proberen de Britten omhoog te duwen naar een douane-unie zoals met Noorwegen. De tweede optie creëert het minste fricties maar is des duivels voor de harde brexiteers. De grote vraag is wat in dit korte tijdsbestek nog mogelijk is.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud