Advertentie
analyse

Europa verkiest ‘flexit' boven chaotische brexit

Tegenstanders van een Brits vertrek uit de Europese Unie voeren campagne met de slogan 'Make Love, Not Brexit'. Woensdag blazen de Europese leiders weer verzamelen om zich over een nieuw uitstel van de brexit te buigen. ©BELGA

De kans dat de brexitdeadline van 12 april nogmaals wordt opgeschoven is reëel. Europa vreest een chaotische brexit. Om daarvoor niet de schuld te krijgen wil het de bal terugspelen naar Brits premier Theresa May.

De brexit blijft een schaakspel op meerdere borden tegelijk. De EU-leiders verschoven twee weken geleden de datum van het Britse vertrek uit de Europese Unie al van 29 maart naar 12 april. Maar op minder dan een week voor die deadline is het risico op een ongecontroleerde brexit zonder akkoord alleen maar groter geworden. Dus vergaderen de Europese leiders woensdagavond in Brussel opnieuw over hoe het nu verder moet. Een nieuw uitstel van de brexit lijkt onvermijdelijk.

De Britse premier Theresa May drong gisteren in een brief aan EU-Raadsvoorzitter Donald Tusk aan op een tweede uitstel van de brexit, deze keer tot 30 juni. Ze hoopt zo tijd te kopen voor overleg met Labour-leider Jeremy Corbyn. Dat moet het mogelijk maken dat May de deal die ze eind november met de EU heeft gesloten een vierde keer voorlegt aan het Lagerhuis.

Maar ze mist een strak plan en overtuigende argumenten voor het nieuwe uitstel. Het Britse parlement bereikte tot nog toe slechts een meerderheid over één eis: een no deal moet worden vermeden.

Chaotische brexit

Bij de 27 EU-leiders is ook niemand vragende partij voor de ellende van een brexit zonder akkoord. En dat zeker niet op een ogenblik dat een en ander politiek kan gaan schuiven in het Verenigd Koninkrijk. Het overleg tussen May en Corbyn is nog niet afgesprongen en dat is op zich al een hele prestatie.

Het is intussen voor iedereen duidelijk dat we een no deal moeten vermijden. Dus modderen we door.
europees diplomaat

Een Britse exit met een deal blijft dus - theoretisch - mogelijk. Als de EU bij haar deadline van 12 april blijft, zou de chaotische brexit helemaal op de rug van de Europese beslissingmakers worden geschoven.

Er zit dus een Europese bocht aan te komen. Officieel blijft uitstel voorbij 12 april zonder eerdere goedkeuring van de brexitdeal onmogelijk. Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker beklemtoonde nogmaals dat een ‘no deal het waarschijnlijkste scenario’ is geworden.

Merkel en Varadkar

Maar de Duitse kanselier Angela Merkel beklemtoonde dat ze tot het laatste ogenblik zal vechten om het rampscenario van een no deal te vermijden. Vooral de Ierse premier Leo Varadkar dreef de druk op zijn collega’s op. Een no deal zou betekenen dat er controles komen aan de grens met Noord-Ierland.

1 jaar
verlenging
Tusk pleit voor een flexibele verlenging, een ‘flextension’ van een jaar, tot 1 april 2020.

Die controles zijn nodig om de Europese interne markt te beschermen. Ze zouden het logische gevolg zijn van het feit dat het Verenigd Koninkrijk zich als ‘buitenland’ moet schikken naar de douaneregels van de Wereldhandelsorganisatie.

Maar de grenskwestie kan de zwaarbevochten vrede op het Ierse eiland opnieuw in gevaar brengen. Dat weten ze ook in Londen. Al maanden zet de Britse inlichtingendienst MI5 een vijfde van zijn personeel op het veiligheidsprobleem langs de 500 kilometer lange grens tussen de Ierse republiek en Noord-Ierland.

Vertrouwen in VK

‘Het is intussen voor iedereen duidelijk dat we een no deal moeten vermijden’, erkent een Europese diplomaat. ‘Dus modderen we door.’ Maar tegelijk is het Europese vertrouwen in de Britse regering tot onder het vriespunt gezakt. Europa kan er niet van uitgaan dat de Britse premier ook kan leveren wat ze belooft. Dat is het dilemma waarvoor de EU-leiders woensdag staan.

Raadsvoorzitter Tusk liep gisteren op zijn troepen vooruit door de strategie die hij op de Europese top wil voorleggen breed uit te laten lekken in de Britse pers. Tusk heeft het nooit voor de brexit gehad. Hij reserveerde voor de harde brexiteers al ‘een speciaal plekje in de hel’. Tusk pleit voor een flexibele verlenging, een ‘flextension’ van een jaar, tot 1 april 2020.

Indien de Britten erin slagen het scheidingsverdrag sneller goed te keuren, is die extra tijd niet nodig. Maar dat betekent wel dat de Britten moeten deelnemen aan de Europese verkiezingen van 23 mei. May schrijft in haar brief aan Tusk dat ze de voorbereidingen start voor verkiezingen voor het Europees Parlement, ‘ook al is dat niet in het belang van het VK en al evenmin van de EU’. Maar of die verkiezingen er ook echt komen, is niet gegarandeerd.

Flexitstrategie

De flexitstrategie van Tusk was nog niet doorgesproken op Europees niveau, erkennen diplomaten. Maar ze krijgt wel ruime steun. Tusk legt de verantwoordelijkheid immers opnieuw volledig bij de Britten. Ze moeten hun probleem zelf oplossen. Vrij vertaald: ‘Als jullie zelfmoord willen plegen met een harde brexit, gaan wij niet de munitie leveren.’

De Duitse kanselier Angela Merkel beklemtoonde dat ze tot het laatste ogenblik zal vechten om het rampscenario van een no deal te vermijden.

Toch wordt de Europese top woensdag geen fluitje van een cent. De Franse president Emmanuel Macron, die het meest haast heeft met de brexit en werk wil maken van een toekomstproject voor een Europese Unie met 27 leden, noemt het plan-Tusk voorbarig.

Hij eist, net als de Nederlandse premier Mark Rutte, een duidelijk en geloofwaardig plan dat een dergelijk uitstel rechtvaardigt. Zo niet dreigt de brexit van het ene uitstel in de volgende verlenging van de deadline te sukkelen. Op die manier worden de Europese verkiezingen én de Europese besluitvorming volledig gekaapt door de brexit.

Onbestuurbaarheid in Europa

Rutte en Macron speelden twee weken geleden eerste viool bij de beslissing over de nieuwe deadline van 12 april. Woensdag moeten de 27, én nadien ook May, het eens worden over de voorwaarden om verder uitstel te verlenen en hoe lang dat mag duren.

May loopt niet warm voor lange verlengingen. Wat als de Britten toch geen Europese verkiezingen houden en wel nog lid zijn van de EU? Of als ze alsnog hun scheidingsaanvraag intrekken? Dan dreigt onbestuurbaarheid in Europa. Valt de hakbijl van een no deal dan toch? En wanneer: op 22 mei of 30 juni?

En komen er bindende afspraken die vermijden dat de Britten de Europese besluitvorming blokkeren in hun blessuretijd? Europa wil toezeggingen dat de Britten niet wegen op toekomstdossiers zoals de Europese begroting, de verdere integratie en de defensiesamenwerking. Maar dat soort afspraken juridisch afdwingbaar maken is haast ondoenbaar. Voor het Europees recht zijn alle lidstaten gelijk. De hardlinebrexiteer Jacob Rees-Mogg beloofde gisteren in een tweet alvast ‘zo moeilijk als mogelijk te doen’.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie