nieuwsanalyse

Europa verzet brexitklok opnieuw van 31 oktober naar 31 januari 2020

©REUTERS

Wordt de brexit stilaan een mission impossible? Europa verschoof de deadline voor de brexit nogmaals met drie maanden naar 31 januari. Maar zowel het Britse als het Europese politieke systeem wordt aangevreten door de oneindige brexitsaga.

‘Het jaar 2192. De Britse premier bezoekt Brussel om een verlenging aan te vragen van de brexitdeadline. Niemand herinnert zich de oorsprong van die traditie maar elk jaar lokt ze veel toeristen van over de hele wereld.’ Een grap van de Bulgaar Julian Popov was de jongste dagen een hit op Twitter. Ook diplomaten vrezen dat de brexit blijft zeuren en uiteindelijk Europa zelf vergiftigt. Waar staan we?

1. Brexit opnieuw uitgesteld

De Britse premier Boris Johnson wilde nog liever doodgaan in een gracht dan een nieuw uitstel voor de brexit aan te vragen. Toch komt er op 31 oktober alweer geen Brits vertrek uit de Europese Unie. Europa kiest voor flexibele verlengingen. De nieuwe deadline is 31 januari 2020. Maar als de brexitdeal die Johnson tien dagen geleden met de 27 EU-leiders heeft gesloten eerder wordt goedgekeurd, is een vervroegd vertrek mogelijk op 1 december of 1 januari.

Het referendum, waarbij een krappe meerderheid van 51,9 procent van de Britse kiezers voor een brexit heeft gestemd, dateert intussen al van 23 juni 2016. De eerste deadline voor een akkoord, 29 maart 2019, is al eens verlengd tot 12 april en vervolgens tot 31 oktober.

Europa wil zelf geen brexitbloed aan de handen hebben, laat staan een duwtje geven om het Verenigd Koninkrijk over de kliffen te duwen.

Dat schuiven van deadline naar deadline heeft een reden. Als de Britten uit de Unie stappen, moet dat volledig hun eigen keuze zijn. Europa wil zelf geen brexitbloed aan de handen hebben, laat staan een duwtje geven om het Verenigd Koninkrijk over de kliffen te duwen.

2. Naar nieuwe verkiezingen

Premier Johnson stemde maandagavond tandenknarsend in met de vraag om uitstel. In een brief aan Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk benadrukte hij dat deze ‘ongewenste verlenging van het Britse lidmaatschap van de EU onze democratie schaadt en onze relaties met onze Europese vrienden’. Johnson vreest dat het parlement in zijn huidige samenstelling nooit zal instemmen met een deal zolang Europa verlengingen blijft toestaan. ‘Daarom ben ik uit op verkiezingen, zodat een nieuw parlement de zaak kan oplossen.’

Dat Britse verkiezingen sinds afgelopen weekeinde onvermijdelijk lijken, speelde mee in de Europese goedkeuring van het flexibele uitstel. Johnson kondigde donderdag verkiezingen op 12 december aan. Labour onthield zich gisteren bij de stemming, waardoor Johnson niet aan de vereiste tweederdemeerderheid kwam.

Maar dit weekeinde eisten ook de liberale LibDems en de Schotse nationalisten van de SNP vanuit de oppositie vervroegde verkiezingen, zij het op 9 december. Voor die motie volstaat een simpele meerderheid. Johnson probeerde de twee partijen te overtuigen zijn datum te steunen, maar dat lukte (nog) niet. De Britse premier legt vandaag wel een opnieuw een voorstel voor verkiezingen op 12 december ter stemming voor. De kans is reëel dat hij daarvoor voldoende steun krijgt.

3. Nog verdere verlengingen?

Ook de deadline van 31 januari zal wellicht nog worden verschoven. Verkiezingen zullen bijna zeker niet resulteren in een eenduidige marsrichting. Integendeel: de polarisering tussen voor- en tegenstanders van de brexit zal nog toenemen. Voor de Britse politiek is de brexit nu al een politiek slagveld. In Europa leidt het uitstel tot brexitmoeheid. Want elke deadline houdt het risico in op een vertrek zonder akkoord, een no deal. Voor bedrijven is die onzekerheid fnuikend.

4. Overgangsperiode is te kort

Een verlenging tot 31 januari 2020 of langer knabbelt ook dure tijd weg. In de brexitdeal die Johnson met Europa heeft gesloten zat een overgangsperiode tot 31 december 2020. Die is bedoeld om de schok van de brexit te verzachten. Het Verenigd Koninkrijk zou tot het einde van die overgangsperiode alle rechten en plichten als lid van de Unie behouden, alleen mag het niet meer mee beslissen in Europa.

De overgangsperiode, die eenmalig met een of twee jaar verlengd kan worden, dient vooral om een akkoord te bereiken over de toekomstige relaties. Zonder zo’n deal dreigen de Britten alsnog eind 2020, 2021 of 2022 zonder duidelijke afspraken over handel en samenwerking uit de Unie te vallen.

De tijd voor de overgangsperiode wordt met herhaalde verlengingen voor de brexit echt te kort. Bovendien moeten de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk het tegen eind juni 2020 al eens worden over een verlenging met een of twee jaar van de overgangsperiode. Voor juli 2020 moet er ook een akkoord op tafel liggen over de visserij en de financiële diensten, twee politiek gevoelige sectoren voor beide kampen. Met vijf maanden of minder tijd wordt dat een mission impossible.

5. Brexitdebat verteert Europa

De verschuiving van de brexitdeadline is slecht nieuws voor Charles Michel, die in november Donald Tusk opvolgt als voor zitter van de Europese Raad.

De verschuiving van de deadline is slecht nieuws voor Charles Michel, die in november Donald Tusk opvolgt als voorzitter van de Europese Raad. De brexit zal elke Europese top opnieuw komen verstoren. Bovendien moet het Verenigd Koninkrijk zolang het volwaardig lid is een zitje krijgen in de Europese Commissie, ook in de nieuwe ploeg onder leiding van Ursula von der Leyen.

Tegelijk vraagt Europa dat de Britten zich in de blessuretijd niet te veel meer moeien met het Europese beleid. Maar dat is buiten Johnson gerekend. ‘We gaan in deze periode onze nationale belangen beschermen, ook in de Europese besluitvorming’, schreef hij in zijn brief aan Tusk.

Automatische verlengingen van de brexitdeadline vergroten de malaise in de Europese Unie telkens meer. De geopolitieke en technologische uitdagingen, de klimaatverandering en de migratieproblematiek vereisen een werkbare Unie, stabiele en stevige instellingen en een zoektocht naar eenheid onder de resterende 27 lidstaten. Die eenheid in verscheidenheid, het Europese motto, is ver zoek. Het brexitdebat vreet het Europese politieke systeem van binnenuit aan.

Lees verder

Advertentie
Advertentie