Advertentie
analyse

Europees stratego over uitstel brexit

©AFP

De brexitdeadline van nu vrijdagavond wordt vanavond wellicht alweer opgeschoven, en dit keer voor langere tijd. Toch dreigt de discussie over de duur en de voorwaarden verbonden aan nieuwe verlengingen, uit te lopen.

De Europese leiders zijn alweer bijeen in Brussel voor een crisistop over de brexit. Op tafel ligt een plan voor een veel langer uitstel van de brexitdeadline. Daarover is brede overeenstemming. Maar toch riskeert de Europese top door te gaan tot in de nachtelijke uurtjes. Niet de blessuretijd zelf, wel het tactisch spel moet stevig worden besproken onder de 27. 

12 april is nu brexitdeadline

Normaal hadden de Britten de Europese Unie al op 29 maart om middernacht moeten verlaten. De Europese regels schrijven voor dat er twee jaar onderhandeld wordt over een scheidingsakkoord wanneer een land de Unie wil verlaten. Verdere verlengingen vereisen unanimiteit, goedkeuring dus van zowel de 27 EU-lidstaten als het Verenigd Koninkrijk.

Op 22 maart verleenden de EU-leiders premier Theresa May al een eerste keer uitstel tot vrijdag 12 april om middernacht. Dat is over twee dagen. Het was de bedoeling dat May intussen het scheidingsakkoord, dat ze eind november ondertekende met de EU-leiders, door haar parlement zou kunnen sluizen.

Dat mislukte en de Britse premier veranderde van tactiek. Ze reikte de hand naar oppositiepartij Labour om samen een uitweg te zoeken. Die gesprekken lopen nog, al is de kans op slagen beperkt. May schreef de EU-leiders daarom aan met de vraag om een nieuw brexituitstel, tot 30 juni. Over die vraag moet de Europese top van vanavond uitsluitsel brengen. 

No deal vermijden

Duidelijk is alvast dat de Europese landen zelf terugschrikken van het scenario van een chaotische brexit zonder akkoord. De economische groei in Europa vertraagt en de chaos van een ongecontroleerde brexit zal op korte termijn het perspectief nog aanzienlijk verslechteren. Politiek vormt zo'n harde brexit niet alleen voor het Verenigd Koninkrijk ook voor de Europese Unie een imagoprobleem.

Vooral de landen rond het Kanaal dreigen zware economische schade te lijden. Daarom organiseerde premier Charles Michel overleg met de landen rond de Noordzee net voor de start van de top. Zeebrugge en Rotterdam bijvoorbeeld kampen met een te beperkte fysieke ruimte voor het doorvoeren van de controles.

De deadline van 30 juni, die May voorstelt, is echter de slechtst denkbare, bekennen EU-diplomaten. Een brexit net voor de zomervakantie zal belangrijke disruptie veroorzaken. Die datum valt net na de Europese verkiezingen en de brexit zal dan onvermijdelijk de stembusgang beïnvloeden. Vanaf eind juni moeten ook de topposten van de Europese instellingen verdeeld worden.

Een flexibele brexitdatum

In zijn uitnodigingsbrief voor de top van vanavond stelt Raadsvoorzitter Donald Tusk een alternatief lang uitstel voor. Die verlengingen zijn enkel bedoeld om de 'ratificatie van het scheidingsakkoord mogelijk te maken', zo staat in de ontwerpconclusies van vanavond. Als May haar deal alsnog door het parlement krijgt, kunnen de Britten de eerste dag van de daaropvolgende maand uit de EU stappen.

De discussie vanavond is eigenlijk een strategospel. De EU-leiders gaan overleggen met welk uitstel, lang of kort, ze het meest druk kunnen uitoefenen op de Britse politiek om de brexitdeal te onderschrijven. De onderliggende bedoeling is duidelijk. 'We verwachten toch dat er de komende weken iets gaat gebeuren in de Britse politiek,' merkt een EU-diplomaat op.

Voor de meeste lidstaten is een langer uitstel aangewezen, al was het maar omdat de Britten dan voldoende 'recul' hebben om hun eigen brexitstrategie te overpeinzen. Aan het scheidingsakkoord kan niet worden geraakt, maar wel aan de politieke verklaring, die aangeeft welke toekomstige relaties de EU en het VK nastreven. Europa biedt een snelle upgrade aan van die politieke verklaring naar een douane-unie, indien nodig. Labour is zo'n douane-unie genegen. Maar May zou haar eigen Conservatieve partij wel op springen zetten met dergelijk plan.

De Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz is een van de weinige die voor een kort brexituitstel pleit. Dat standpunt is niet ingegeven door compassie met May maar met partijpolitiek. Kurz is dikke maatjes met Manfred Weber, de spitizenkandidaat of kandidaat-Commissievoorzitter voor de centrumrechtse EVP, de grootste partij in Europa. Weber is als de dood voor een Europees parlement met een grote groep Britten na de verkiezingen. Het binnenhalen van zijn Europese topjobtrofee zou door die Britse Europarlementsleden fel bemoeilijkt worden. 

Geen Britse chantage

De langere Britse aanwezigheid in Europa zit ook de Franse president Emmanuel Macron niet lekker. Hij wil straffe voorwaarden verbinden aan het verlengd verblijf in de Britten. Hij wil vermijden dat de Britten Europese beslissingen blokkeren of erger, de Europese Unie lamleggen van binnenuit.

Juridisch zijn er geen harde garanties mogelijk om de Britten de handen te binden. Er bestaat niet zoiets als een 'half EU-lidmaatschap', ook al zitten de Britten er met een been in en met een ander been uit. Alle EU-lidstaten hebben dezelfde rechten en dezelfde plichten, is de boodschap. Maar tegelijk vraagt het EU-verdrag wel dat lidstaten oprecht samenwerken en dus mekaar geen stokken in de wielen steken.

De ontwerpverklaring van woensdagavond verwijst uitdrukkelijk naar die plicht tot oprechte samenwerking. Maar voor Macron gaat dat niet ver genoeg. Hij wil vermijden dat de Britten het Trojaanse paard worden van Europa. Macron wil daarom juridische verbintenissen van Londen dat ze afzijdig blijven in de belangrijke discussies die eraan komen, zoals de verdeling van de topjobs of de Europese meerjarenbegroting voor de periode van 2021 tot 2027. Frankrijk dringt er ook op aan dat de Britten verzaken aan hun stoel in de Europese Commissie.

We moeten onze Europese renaissance realiseren en ik wil niet dat de brexit ons blokkeert.
Emmanuel Macron
Frans president

Macron zal vanavond hard vechten om iets uit de brand te slepen op de top. 'We moeten onze Europese renaissance realiseren en ik wil niet dat de brexit ons blokkeert,' zei hij voor de start van de top. Ook premier Charles Michel zit op de Franse lijn: we willen garanties dat de Europese instellingen kunnen werken, zegt hij.

Andere lidstaten zijn minder bang voor Britse chantagepraktijken. De zes maanden na de Europese verkiezingen zijn een uitzonderlijk stille periode, met nauwelijks wetgeving. En ook de voorbije twee jaar hebben de Britten de Europese besluitvorming niet lamgelegd. Ook als May de plaats ruimt voor een nieuwe regering, zal die zich moeten houden aan de Europese verdragen.

Brexit 'by the end of May'?

De beslissing over de duur van het uitstel ligt open. Voor een lang uitstel wordt gesproken over eind 2019 of 31 maart 2020. Zelfs 31 december 2020 is een mogelijkheid, omdat die datum samenvalt met het einde van de huidige meerjarenbegroting. dat laatste zou meteen betekenen dat de overgangsperiode voorzien in het scheidingsverdrag, helemaal is opgesoupeerd.

Het risico van een no deal is evenwel niet helemaal geweken. Als May bijvoorbeeld toch geen Europese verkiezingen laat doorgaan, zetten de Britten zichzelf automatisch buiten de Europese Unie. En als de Britse premier vanavond geen goed verhaal heeft over wat ze met dat uitstel wil doen, kan de stemming bij de 27 snel omslaan.

Daarom ligt er ook nog altijd een datum op tafel die veel korter bij ligt:  een korte toets voor of na de Europese verkiezingen van 23 mei in het VK. Voorlopig is die datum, waarop de Britten alsnog uit de Europese Unie kunnen tuimelen, in de ontwerpverklaring ingekleurd als 1 juni. Dat klinkt alvast een stuk beter dan de uitdrukking 'by the end of May'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie
Advertentie
Advertentie