interview

'Ik zie Johnson nog weglopen van de tafel'

Ivan Rogers, voormalig Brits ambassadeur bij de Europese Unie. 'Ik denk dat in Europa lang de illusie bestond dat het VK na 15 jaar zou bijdraaien.’ ©Saskia Vanderstichele

Bijna niemand kent de Britse en Europese politiek zo goed als Ivan Rogers, de voormalige Britse ambassadeur bij de EU. ‘Dit loopt niet goed af.’

Ivan Rogers knoopt zijn jas al dicht terwijl hij zijn gedachten nog even de vrije loop laat. ‘Ik hoop dat blijkt dat ik de zaken te pessimistisch voorstel’, zegt hij, meer tegen zichzelf dan tegen zijn gezelschap. ‘Maar als ik de situatie bekijk... er komen zo veel problemen aan.’

De oud-ambassadeur heeft net gesproken over de onderhandelingen die de Britse regering dit jaar met de Europese Unie zal voeren over de toekomstige relatie tussen de twee ex-partners. ‘Mijn grote vrees was dat we door misvattingen in het allerslechtste scenario belanden’, zegt Rogers. ‘Als ik kijk waar we staan, ben ik er niet van overtuigd dat dit goed afloopt.’

De 59-jarige Rogers weet waarover hij praat. Zijn carrière in de Britse diplomatieke dienst voerde hem langs allerlei Europese instellingen en langs de handelsgesprekken die de EU hield met de Verenigde Staten en Canada. Vanaf 2013 was hij de Britse ambassadeur bij de EU in Brussel. Hij zat dus aan tafel toen de Britten in 2016 hun scheidingsgesprekken begonnen. Begin 2017 stapte hij op, vanwege onenigheid over de strategie van de toenmalige Britse premier Theresa May. 

U werkte in de jaren 90 bij de Europese Commissie. Was de verwijdering die tot de brexit leidde toen al zichtbaar?

Bio

Ivan Rogers (59) studeerde in Oxford en Parijs, en is historicus. Hij was een tijd privésecretaris van oud-Labourpremier Tony Blair. Later werkte hij bij Citigroup en Barclays Capital. In 2013 werd hij de Britse ambassadeur bij de Europese Unie. Hij nam in 2017 ontslag uit onvrede over de koers van de toenmalige premier Theresa May.

Ivan Rogers: ‘We waren heel invloedrijk in Brussel in de jaren 80 en 90, en dat wisten we. De gemeenschappelijke markt, de liberaliseringen in de telecom en de financiële dienstverlening, de uitbreiding naar Oost-Europa, op die terreinen speelden we een voorname rol. Maar de Britse euroscepsis kan worden teruggevoerd naar het Verdrag van Maastricht. Daar werd duidelijk dat ons idee van het Europese project en waarom we er deel van wilden zijn behoorlijk verschilde van dat van jullie.’

Wat bedoelt u concreet?

Rogers: ‘Het VK werd in 1973 lid van de EU omdat het economisch achterbleef. We hadden de oorlog gewonnen, maar konden landen als Italië en Frankrijk economisch niet bijhouden. Om Europa bij het publiek aan te prijzen is het toen vooral voorgesteld als een gedeelde markt. Dat klonk interessant voor mensen als mijn ouders. Maar vandaag zouden ze vaststellen dat de EU iets is geworden waar ze toen niet voor hebben gekozen, iets staat-achtigs in plaats van een markt. Het Verdrag van Maastricht en het besluit een monetaire unie te vormen hebben de dynamiek veranderd. Ik denk dat in Europa lang de illusie bestond dat het VK na 15 jaar zou bijdraaien.’

Was de brexit onvermijdelijk?

Rogers: ‘Dat denk ik niet. Er was vast een structuur denkbaar waar de Britten zich goed bij voelen. Niet een Europa van verschillende snelheden, maar een van verschillende bestemmingen. Met een kernpakket waar iedereen voor tekent, en optionele projecten over een diepere integratie. Europa moet daarover nadenken, niet voor de Britten maar om pakweg de Denen en de Zweden aan boord te houden.’

Hoe kijkt u terug op de onderhandelingen?

Rogers: ‘Veel van wat de Britten over de EU zeggen, bevat een kern van waarheid: ze is legalistisch, technocratisch en star. Tegelijk is de EU enorm goed in het onderhandelen met een lidstaat. Kijk naar Griekenland en naar hoe ze ons heeft aangepakt. Ze heeft het VK geneutraliseerd met een totale transparantie. Er waren seminaries, en slideshows, er bestaat een heel proces waarmee lidstaten naar een uniforme positie worden geleid. De pers kon uitgebreid schrijven over de Europese standpunten. Maar het VK was erg passief en had bijna niets op papier. Zo heeft de EU het tempo, de structuur, de volgorde en in feite ook het resultaat van de scheidingsgesprekken bepaald.’

Daar lijkt vanuit Brussels perspectief niets mis mee.

Het VK was erg passief en had bijna niets op papier. Zo heeft de EU het tempo, de structuur, de volgorde en ook het resultaat van de scheidingsgesprekken bepaald.
Ivan Rogers
Voormalig Brits ambassadeur bij de EU

Rogers: ‘Er zit een gevaar in. De huidige Britse regering praat graag over gesprekken tussen gelijken, maar zo ziet de EU dat niet. Die ziet zichzelf als vijf, zes keer zo groot. De EU zal opnieuw de hele procedure naar haar hand willen zetten. Ze ziet dat Johnson haast heeft en de transitieperiode niet wil verlengen. Dat kan ze gebruiken.’

Wat zal Johnson doen?

Rogers: ‘Johnson wil een simpel vrijhandelsakkoord, en geen details of iets wat op Mays deal lijkt. Hij wil de vrijheid om eigen regels te maken en zijn soevereine gang te gaan. Maar wat zou het aanbod van de EU zijn? Een heel dun, basaal handelsakkoord, dat handig maar niet van enorme waarde is voor het VK. Daarbij zegt de EU: ‘Om je eigen gang te kunnen gaan, moet je alle regels accepteren die je vrijheid inperken.’ Zo creëer je een dynamiek waarbij het politiek gezien voor Johnson de beste optie is weg te lopen.’

Hoe vermijden we dat?

Rogers: ‘Je moet een soort reset hebben, een adempauze. Dan kan worden afgesproken om die ‘quick and dirty deal’ nu te doen, in combinatie met een schema voor samenwerking over veiligheid en andere domeinen, waarvan we in 2021 en 2022 de vruchten kunnen plukken. Maar dat is heel moeilijk. De tijdsdruk en de praktische problemen zijn groot.’

Hoe erg is het als de onderhandelingen mislukken?

Rogers: ‘Als dat gebeurt, is het klimaat ernstig verziekt. De Britten zullen denken dat de Europeanen hen belazerd hebben. En de EU zal zuur vaststellen dat de Britten alle kansen hebben gekregen, maar niet hebben gegrepen. In de Britse regering denken sommigen dat in deze situatie allerlei praktische minideals gesloten worden om de effecten van een no-deal te verzachten. Maar ik zie dat niet gebeuren. Als het overheersende sentiment bij de Britten eind dit jaar is ‘these people have screwed us over, fuck them’, zie ik ze in januari 2021 niet gezellig samenkomen met de Europese onderhandelaars en zeggen: ‘Well, what do we do now then, chaps?’’

Lees verder

Advertentie
Advertentie