Johnson schotelt Europa eigen brexitplan voor

©AFP

De Britse premier Boris Johnson legt een ‘ultiem’ voorstel op tafel om de brexitknoop te ontwarren. Europa wil dat plan vol haken en ogen niet meteen afschieten.

Boris Johnson sloot gisterenmiddag het partijcongres van zijn Conservatieven af met een toespraak waarin hij zijn stugge brexitstandpunten er nog eens inhamerde. Op vier weken voor de deadline van 31 oktober benadrukte hij dat de brexit er sowieso komt. ‘De hele wereld wil dat we dit onderwerp kalm en verstandig afhandelen en vooruitgaan’, zei hij. ‘Daarom verlaten we de EU op 31 oktober, wat ook gebeurt.’

In zijn toespraak spiegelde Johnson zijn achterban alweer een gouden toekomst voor waarin het Verenigd Koninkrijk ‘de controle terugneemt’. Door zich van de ketenen van de EU te ontdoen kan het land uitgroeien tot een economie met ‘hoge lonen, lage belastingen, hoog opgeleide werknemers en hoge productiviteit’.

Johnson beloofde later op de dag met ‘constructieve en redelijke voorstellen’ te komen die een uitweg bieden naar ‘een compromis voor beide kampen’. De premier beklemtoonde tegelijk dat zijn plannen te nemen of te laten zijn. ‘Laat er geen twijfel over bestaan dat het enige alternatief een brexit zonder akkoord is. Dat is niet wat we willen of nastreven, maar we zijn voorbereid op dat scenario.’

Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker kreeg gisteren inderdaad een brief en een juridisch uitgebouwde tekst toegestuurd. De belangrijkste elementen van het alternatieve plan waren intussen al bewust gelekt in de Britse pers.

Brug naar nergens

Johnson wil af van de backstop, de garantie dat de vrede en de samenwerking op het Ierse eiland niet onderuitgaat met de brexit en geen gat geslagen wordt in de Europese interne markt. Die backstop is een noodoplossing die het Verenigd Koninkrijk nog langer in een douane-unie houdt met de Europese Unie. Maar Johnson wil een vrijhandelsverdrag met Europa, geen douane-unie, en volledige controle over het eigen handelsbeleid. En dus moet de backstop, die hij een ‘brug naar nergens’ noemt, weg.

Het brexitplan bevat enkele problematische punten die bijkomend werk vergen de komende dagen.
Jean-Claude Juncker
Europees Commissievoorzitter

Enkele weken geleden liet de Britse regering al proefballonnetjes op over een specifieke regeling voor het Ierse eiland. Die leken op het eerste plan voor de backstop, waarover negen maanden werd onderhandeld met Europa: een oplossing die het hele Ierse eiland in de Europese interne markt en de douane-unie houdt. Dat impliceerde wel douane- en productcontroles in de Noord-Ierse havens voor goederen uit het Verenigd Koninkrijk. Johnsons voorgangster Theresa May kelderde die optie en koos voor een backstop voor het hele Verenigd Koninkrijk.

Het plan dat Johnson nu voorlegt, is geen terugkeer naar die eerste backstop. Het lijkt een hutsepot van elementen die her en der uit internationale akkoorden is geplukt. Zo blijft Noord-Ierland voor de regelgeving van goederen en voedingsmiddelen afgestemd op de Europese interne markt. Maar het Britse deel van het Ierse eiland blijft wel onderdeel uitmaken van de Britse douane-unie.

Dat betekent concreet dat er niet één maar twee grenzen komen. Eén douanegrens tussen Ierland en Noord-Ierland, al hoeft die niet fysiek zichtbaar te zijn. Johnson rekent op elektronische inklaring en betaling, via een systeem van betrouwbare tussenpersonen of trusted traders.

De andere grens komt in de Ierse Zee te liggen. Via de Noord-Ierse havens komen Britse, maar ook Chinese en andere goederen naar de Europese markt. Ook wat dat betreft, ziet Johnson geen haken en ogen in zijn plan: hij rekent op een onfeilbaar werkend systeem en een spetterende samenwerking tussen Britse en Europese douaneautoriteiten.

De Noord-Ierse regering zou elke vier jaar een zeg krijgen of dat systeem behouden blijft. De Britse unionisten van de DUP steunen het voorstel dan ook volmondig, maar de Ierse nationalisten van Sinn Féin zijn tegen. Op die manier krijgt de DUP een permanent vetorecht in handen, klinkt het daar.

Europese brexitexperts kwamen gisteravond bijeen om een gezamenlijke communicatielijn af te spreken. Brexitonderhandelaar Michel Barnier bleef beleefd, maar de ondertoon was onmiskenbaar: ‘Er is vooruitgang. Maar eerlijk gezegd is er nog veel werk’ om van dit plan een alternatief te maken voor de backstop. Hij somde de drie voorwaarden voor Europa op: geen grens, het beschermen van de economische verwevenheid tussen zuid en nood, en het beschermen van de interne markt. Het plan-Johnson staat daar nog ver af.

Zwartepiet

Van Europese kant zijn al veel vragen over de werkbaarheid en de wenselijkheid van het Britse voorstel. Juncker spreekt zelfs van ‘problematische punten’. Maar de Europese lidstaten gaan Johnsons plan niet onmiddellijk afschieten. Europa wil koste wat het kost een brexit zonder akkoord vermijden. De economische schade van zo’n no deal is groot. Bovendien speelt Johnson Europa dan gelijk de zwartepiet toe van die harde brexit, want hij legde een plan op tafel om uit het moeras te geraken.

Voorlopig kiest Europa dus voor verder praten. Maar een extra crisistop eind oktober staat al in de sterren geschreven. De tijd is superkort om van de hutsepot van Johnson een werkbaar en verteerbaar gerecht te maken. De Britse premier komt zijn brexitplan verdedigen op de Europese top in Brussel over twee weken. Maar dit keer zal Europa extra garanties eisen dat Johnson een eventuele deal ook door het parlement krijgt.

Johnson heeft ook weinig tijd. Als hij geen akkoord met Europa kan voorleggen op 19 oktober, zal het Britse parlement eisen dat de premier opnieuw uitstel van de brexit vraagt. Het Britse parlement keurde vorige maand een wet goed die hem daartoe verplicht. Johnson blijft gefrustreerd dat het parlement zijn plannen onderuithaalde. In zoverre dat hij de koningin nogmaals gaat vragen het parlement tot 14 oktober naar huis te sturen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie