M/V van de week | Boris Johnson

©BELGAIMAGE

Kan ‘Heineken tory' als Britse premier de brexitkater vermijden?

‘Boris Johnson is voor de diplomatie wat Jozef Stalin voor de democratie was’, schreef een Franse journalist ooit over zijn gewezen collega-correspondent in Brussel. Toch staat de 54-jarige Johnson op het punt zijn grote droom te verwezenlijken: zoals zijn grote idool Winston Churchill het Verenigd Koninkrijk door troebele wateren navigeren. Kan de zelfverklaarde ‘langzaam kauwende panda’ in recordtempo een brexitoplossing vinden die zijn diep verdeelde land en partij niet helemaal over de klif jaagt? ‘Er zijn geen rampen, enkel kansen. En, inderdaad, kansen op nieuwe rampen.’

Opmerkelijk is dat Johnson de steun kreeg van zowel ultraliberale brexithardliners als gematigde, sociaalvoelende ‘One Nation Tory’s’.

Via vijf stemrondes reduceerden 313 Conservatieve parlementsleden de voorbije week tien kandidaten tot twee mogelijke opvolgers van Theresa May als partijleider en Britse premier. Johnson kreeg 162 stemmen, zijn langst overgebleven uitdager Jeremy Hunt maar 77. Ook bij de 160.000 partijleden, die de komende weken de finale keuze maken, is de voormalige minister van Buitenlandse Zaken veel populairder dan de Britse topdiplomaat. ‘De kans is groter dat ik onthoofd word door een frisbee, opgesloten word in een kapotte koelkast, of reïncarneer als een olijf’, zei Johnson eens over een mogelijke intrede in Downing Street 10. Als zijn kroning eind juli bevestigd wordt, zal hij pas echt politieke magie moeten etaleren.

Opmerkelijk is alvast dat Johnson de steun kreeg van zowel ultraliberale brexithardliners als gematigde, sociaalvoelende ‘One Nation Tory’s’. In de eerste plaats uit electorale zelfverdediging: Mays brexitfiasco - haar scheidingsverdrag werd driemaal begraven en ze moest Brussel tweemaal smeken de vertrekdatum uit te stellen - leidde tot dramatische lokale en Europese verkiezingen. Vooral de Brexitpartij van Nigel Farage zuigt massaal torykiezers aan. Het charismatische stemmenkanon Johnson lijkt nog de enige die de Conservatieve irrelevantie kan voorkomen.

Al jaren is Johnson als een van de bekendste Britse politici. Ja, classicus Johnson is een upper class ‘toff’, opgeleid aan de elitaire privéschool van Eton en het exclusieve Balliol College in Oxford, waarvan de Liberale oorlogspremier H.H. Asquith alumni ‘het rustige bewustzijn van moeiteloze superioriteit’ toedichtte. Maar met zijn onnavolgbare bon mots en clowneske zelfspot is Johnson ook een zeldzame ‘Heineken tory’, die appelleert aan de working class. ‘Stemmen op de Conservatieven,’ zei hij ooit, ‘zal je vrouw grotere borsten bezorgen en je eigen kansen om een BMW te bezitten vergroten.’ Wat Johnson aan serieux verloor, won hij aan stemmen. En voor elk kamp in zijn partij blijft hij een canvas waarop ze hun eigen idealen kunnen projecteren.

Net als Theresa May wacht Boris Johnson een verdeeld parlement, waar zijn tory’s geen meerderheid hebben.

Gematigde tory’s zien premier Johnson als de sociaal-progressieve liberaal die acht jaar burgemeester was van het multiculturele Labour-bastion Londen. Die fietsen en openbaar vervoer promootte, investeerde in huisvesting en bijstand en inclusieve Olympische Spelen organiseerde. Die voor het hele VK minder belastingen, grote infrastructuurwerken en meer geld voor beter onderwijs beloofde. En vooral: die een ordelijke brexit nastreeft, door Mays deal te heronderhandelen. Dat Brussel daar geen zin in heeft, en de Britse begroting weinig follietjes toelaat? ‘Let’s have our cake and eat it.’

Brexithardliners paaide Johnson dan weer met de stellige belofte dat de brexit op 31 oktober een feit wordt, desnoods via een economisch desastreuze ‘no deal’. Voor hen is hij de eurosceptische sater die als journalist van The Daily Telegraph ooit valselijk schreef hoe Brusselse bureaucraten de vorm van bananen of afmetingen van lijkkisten in regeltjes gieten. Die als boegbeeld van de Leave-campagne het brexitreferendum in hun voordeel tilde. En daarbij eens te meer de grenzen van de waarheid - de gezondheidsdienst NHS krijgt straks echt geen 350 miljoen pond per week extra die nu naar Brussel zou gaan - verlegde. Of als een ‘Donald Trump light’ de ultranationalistische rafelranden van het migratiedebat opzocht.

Hoe haalbaar zijn Johnsons schijnbaar onverzoenbare beloftes? Hoe betrouwbaar is zijn zorgvuldig gecultiveerde imago van wuft warhoofd? Hoelang tot de onvrede opwelt? Gematigde tory’s schijnen te vergeten dat Johnsons Londen de meest ongelijke stad van de geïndustrialiseerde wereld is, waar onder zijn hoede huizen onbetaalbaar werden, sociale conflicten met het metropersoneel aansleepten en zware rellen losbarstten in de achterstandsbuurten. Brexiteers verzwijgen dan weer dat Johnson in de aanloop naar het referendum maandenlang ‘op het hek’ zat. En finaal uit strategische carrièrezucht het Leave-kamp koos omdat toenmalig premier David Cameron een ‘Remainer’ was.

Net als May wacht Johnson een verdeeld parlement, waar zijn tory’s geen meerderheid hebben. Waar 151 Conservatieven - 48 procent - níét op hem stemden. En waar het gros van het Lagerhuis een ‘no deal’ wil blokkeren. Elk compromis zal dan weer de furie van de hardliners doen herleven. In deze onnavolgbare Britse brexitsaga zijn er inderdaad nog heel veel kansen op nieuwe rampen.

Lees verder

Advertentie
Advertentie