May maakt knieval voor brexithardliners

Brits premier Theresa May. ©EPA

Door vier amendementen te aanvaarden brengt de Britse premier haar recente witboek over post-brexithandel met de EU in gevaar.

Amper tien dagen nadat ze haar ministerraad een brexitplan in de maag heeft gesplitst, moet Brits premier Theresa alsnog zelf een hoop toegevingen slikken om regelrechte dissidentie in haar Conservatieve partij te voorkomen.

In haar witboek gaf May, twee jaar na het brexitreferendum, eindelijk haar visie op de toekomstige Britse handelsrelatie met de Europese Unie. Die bleek, voor de handel in goederen, opvallend innig: het VK zou de facto in een douane-unie blijven, waarbij het gros van de Europese regels nageleefd blijven worden.

Het VK zou wel zijn eigen importheffingen hanteren, zodat het vrijhandelsakkoorden met de rest van de wereld kan sluiten. Maar het zou ook de Europese importtarieven innen voor goederen die het VK binnenkomen, maar voor de EU bedoeld zijn.

De brexithardliners in haar eigen Conservatieve partij kastijdden Mays plan terstond als hoogverraad - brexitminister David Davis en minister van Buitenlandse Zaken Boris Johnson namen zelfs ontslag - en ijveren luidkeels voor een duidelijkere breuk met de EU. 'Dit is geen witboek, dit is een witte vlag', laakte ex-staatssecretaris Priti Patel.

Amendementen

Daarom dienden de hardliners vier amendementen in op een wetsvoorstel van de regering-May dat het Britse douane- en handelsbeleid na brexit praktisch moet regelen. Nog voor ze maandagavond ter stemming zouden voorkomen, aanvaardde May die aanpassingen.

Dat heeft twee grote consequenties. Enerzijds lijkt het alsof May een knieval maakt voor de hardliners om haar eigen positie veilig te stellen. Anderzijds dreigt het haar witboek nog moeilijker te behappen te maken voor Europa. Omdat May al geen vrij verkeer van personen meer wil erkennen, en voor diensten wel een harde brexit nastreeft, heerste vorige week al scepsis in Brussel.

De kans dat er een meerderheid in het Britse parlement gevonden zou worden voor de amendementen, was klein. Maar in de loop van de dag werd wel duidelijk dat de hardliners mogelijk zo'n honderd man sterk zijn. En dus een soort motie van wantrouwen avant la lettre zouden uitspreken tegen May.

Wantrouwen

Vorige week al dreigen de hardliners, onder aanvoering van aartsconservatief Jacob Rees-Mogg, met zo'n interne motie. Daarvoor is de steun van 15 procent van de 316 Conservatieve parlementsleden nodig - 48 tory's om precies te zijn. Zo'n motie zou dan een leiderschapsduel inleiden, waar een meerderheid van 159 tory's gevonden moet worden om May af te zetten. Het is niet waarschijnlijk dat de hardliners zo talrijk zijn, maar in deze uiterst chaotische en bittere brexittijden zijn er nog weinig zekerheid.

Met haar knieval maakt May de brexitonderhandelingen met Europa wel extra complex. Een van de amendementen ging net over een hoeksteen van haar witboek: dat het VK ook Europese importtarieven zou innen. Rees-Mogg en co eisten, en kregen van May de belofte van 'wederkerigheid': ze willen dat de Europese lidstaten voortaan ook Britse tarieven zouden innen op goederen die de EU binnenkomen maar eigenlijk voor het VK bedoeld zijn.

Het lijkt echter weinig waarschijnlijk dat Brussel daarin wil meegaan. Bijgevolg zou Mays poging een douane-unie te behouden, onmogelijk worden. En zonder douane-unie komt opnieuw het probleem in zicht waar zij en Europa maar geen oplossing vinden: na een harde brexit zou er ook weer een harde grens komen tussen de Britse regio Noord-Ierland en de EU-lidstaat Ierland. Wat op zijn beurt het Goede Vrijdagakkoord, die sinds 1998 een einde maakt aan het decennialange bloedvergieten in de regio, in gevaar brengt.

Tijdens het debat in het Lagerhuis verweet Stephen Kinnock, een parlementslid van de oppositiepartij Labour, May dat 'gecapituleerd' is voor de brexithardliners. En dat haar witboek 'dood' is. May ontkende dat formeel.

'Complete patstelling'

Haar zoveelste koerswijziging leidt ook in haar eigen partij tot woede, maar dan onder de meer gematigde, pro-Europese Conservatieven. Maandagochtend had Justine Greening, tot januari nog minister van Onderwijs in de regering-May, al een opiniestuk gepubliceerd waarin ze opriep om een tweede brexitreferendum uit te schrijven.

Het brexitdebat zit intussen 'in een complete parlementaire patstelling', aldus Greening, waarbij enkel een nieuwe volksraadpleging een doorbraak kan forceren. 

'Mays voorstel is het slechtste van beide werelden', schreef Greening. 'Welk voorstel er ook tafel komt, er zullen steeds parlementsleden zijn die het wegstemmen.' Volgens Greening zouden de Britten op drie opties moeten kunnen stemmen: Mays voorstel, een verlengd verblijf in de EU of een duidelijke breuk zonder deal. Ook gewezen Labour-premier Tony Blair lanceerde die oproep al dit weekend.

Uit Downing Street 10 kwam echter de duidelijke riposte: er komt geen tweede referendum, 'in welke omstandigheid dan ook'.

Lees verder

Advertentie
Advertentie

Gesponsorde inhoud