analyse

Onder tikkende klok staat Boris Johnson voor enorm dilemma

De Britse premier, Boris Johnson, moet weldra beslissen of hij een handelsdeal met de Europese Unie sluit of niet.

To deal or not to deal: dat blijft vier weken voor de brexithakbijl de vraag in de onderhandelingen over een handelsakkoord tussen de EU en Londen. Gaat premier Boris Johnson ervoor of niet? Beide partijen hebben goede argumenten voor beide opties.

Na een telefoontje tussen Europees Commissievoorzitter Ursula von der Leyen en de Britse premier Boris Johnson wordt de gesprekken over een handelsakkoord weer hervat. Vrijdagavond werd de pauzeknop even ingeduwd, maar Europees onderhandelaar Michel Barnier en zijn Britse collega David Frost kunnen weer aan de slag.

Het Verenigd Koninkrijk is op 1 januari 2021, deal of no deal, ‘buitenland’ voor de Europese lidstaten. De Britten maken geen deel meer uit van de Europese interne markt en evenmin van de douane-unie. Dat brengt gigantisch veel veranderingen met zich mee, in de vorm van douane- en grenscontroles en aparte regels en normen. Europese vrachtwagenchauffeurs hebben bijvoorbeeld douaneverklaringen nodig voor vervoer over het Kanaal. Maar wat is het exacte verschil tussen een handelsdeal of een harde brexit?

No-Deal

Een no-deal legt boven op die logistieke en regelgevende chaos een bijkomend bommetje. Voor de in- en uitvoer van en naar het Verenigd Koninkrijk gelden dan tarieven. Die tarieven zijn niet onderhandeld; ze worden opgelegd door de Wereldhandelsorganisatie.

De kans op een no-dealbrexit is reëel. Europa wil een deal, maar ‘niet tegen elke prijs’. En Johnson heeft nooit laten horen dat hij echt een deal wil.

De kans op zo’n no-dealbrexit is reëel. Europa wil een deal, maar ‘niet tegen elke prijs’. En Johnson heeft op geen enkel manier laten verstaan dat hij echt een deal wil met de EU.

Economie. De Britse economie is al zwaar getroffen door corona en krijgt er hoge invoertarieven bij export naar Europa bovenop. Voor de machtige handelsnatie is dat een zware tegenvaller. Dat het land een eigen rentebeleid aanhoudt, vergroot de economische risico’s. Aan de andere kant kan Johnson de coronaschade gebruiken om in een moeite een no-deal te slikken. De deal waarover al een jaar onderhandeld wordt, is ondanks het groot aantal pagina’s al bij al een ‘dun’ akkoord.

Johnson kreeg bovendien een sterk mandaat als Conservatief premier om
het been stijf te houden en boven alles de Britse soevereiniteit en internationale handelsvrijheid te laten primeren. Bij de parlementsverkiezingen eind vorig jaar schakelde hij het parlement tijdelijk uit en schorste hij elke tory, inclusief de kleinzoon van zijn held Winston Churchill, om zijn harde brexitdeal goedgekeurd te krijgen. De verkiezingen framede hij als een clash tussen het volk, dat een duidelijk vertrek uit de EU wilde, en de onwillige volksvertegenwoordigers.

De visserij is ook voor Europa een belangrijk symbooldossier, met name voor Nederland, België, Frankrijk en Denemarken.

Dat huzarenstukje leverde de Conservatieven een winst van 48 zetels op en een grote meerderheid, van 364 tory’s. Die zijn nu zowat allemaal overtuigde brexiteers. Slechts twee partijgenoten stemden in september tegen Johnsons Internal Market Bill, de wet die de facto de regeling voor Noord-Ierland in het scheidingsverdrag met Brussel negeert. Dat is een schending van het internationale recht.

Symbooldossiers. De brexithardliners rollen de spierballen. 55 tory’s stemden deze week tegen de nieuwe coronaregels in Engeland. De rebellen herinneren Johnson eraan dat ze elk handelsakkoord met de EU dat de fiere Britse natie op een of andere manier onder curatele van ‘Brussels’ plaatst zullen verwerpen.

Die druk dwingt Johnson tot onverzettelijkheid in de drie symbooldossier op tafel. Toegang voor Europese vissers tot de visvangst in Britse wateren moet hij blokkeren; de Europese sociale, milieu-, fiscale en staatssteunregels volgen is uit den boze. Londen is evenmin te spreken over noodsancties die Europa wil opleggen, zoals heffingen of het schorsen van de onderdelen van een deal voor schendingen van de gemaakte afspraken.

Een no-deal straalt negatief af op zowel de Europese Unie als het Verenigd Koninkrijk, geeft het Schotse onafhankelijkheidsstreven vleugels en zet de vrede op het Ierse eiland op het spel.

De visserij is ook voor Europa een belangrijk symbooldossier, met name voor Nederland, België, Frankrijk en Denemarken. De Franse minister van Europese
Zaken, Clément Beaune, dreigde vrijdag met een veto als Londen niet inschikkelijker is wat vissers en eerlijke concurrentie betreft. Als de Britten met staatssteun gooien naar hun bedrijven en de concurrentie op de Europese markt vervalsen, dreigt een ‘Singapore aan de Theems’.

Gevolgen. Een no-deal straalt negatief af op zowel de Europese Unie als het Verenigd Koninkrijk, geeft het Schotse onafhankelijkheidsstreven vleugels en zet de vrede op het Ierse eiland op het spel. Maar politiek Londen lijkt die klif al voorbij. De Britse ambassade bij de Europese Unie zit al weken zonder vertegenwoordiger van de kroon. Johnson kan een no-deal wellicht makkelijk verkopen aan de eigen achterban en zelfs aan een deel van de verdeelde Labour-oppositie.

Deal

Een deal houdt in dat er juridische afspraken komen tussen Europa en de VS over tarief- en quotavrije toegang tot elkaars markt en een vorm van handelsfacilitering om chaos bij douane- en grensverkeer te milderen. Een akkoord met Londen dekt meer dan handel alleen, bijvoorbeeld ook samenwerking inzake energie, transport en veiligheid.

Economie. Een Brits vertrek zonder akkoord heeft een destructieve impact op ’s werelds zesde economie. Het Verenigd Koninkrijk is harder getroffen door de coronacrisis dan de Europese buren. De Britse economie stevent af op een krimp van 11,3 procent dit jaar, de grootste klap in ruim drie eeuwen. Een no-deal zou in 2021 nog eens 2 procent extra afschaven van het bbp.

Gaat Johnson zijn politiek kapitaal verspelen met het verkopen van een deal die moeilijk ligt bij zijn achterban? ©REUTERS

De druk om toch maar een handelsakkoord te sluiten met de Europese Unie is dus enorm. Zelfs de oppositieleider van Labour, Keir Starmer, spoort zijn fractie aan voor welke deal ook te stemmen. De optiek is duidelijk: alles is beter dan een no-deal.

De 27 EU-landen krimpen gemiddeld ‘slechts’ 7,4 procent dit jaar, maar er zijn grote verschillen tussen de lidstaten. Een Brits vertrek zonder akkoord vergroot ook in Europese buurlanden als Ierland, België en Nederland de klap, maar minder dramatisch dan in het VK. Vooral de Ieren zijn ongerust en doen er alles aan om een deal mogelijk te maken.

Symbooldossiers. Er zijn nog behoorlijke taaie knelpunten die een akkoord bemoeilijken. De drie belangrijkste probleemdossiers - visserij, eerlijke concurrentie en een geschillenregeling - hebben een grote symboolwaarde, in het Verenigd Koninkrijk maar ook in Europa.

Visserij is goed voor amper 0,1 procent van het Britse bbp maar is uitgegroeid tot dé politieke troefkaart van Johnson. Een troefkaart waarmee hij in de eerste plaats de ongelukkige Schotse vissers weer aan boord kan hijsen. Ook in Europa is visserij een marginale sector, maar wel een die in haar bestaan bedreigd wordt, onder meer in Vlaanderen. Boze vissers die de havens blokkeren en veel lawaai maken, is wel het laatste wat de Franse president Emmanuel Macron wil in de aanloop naar de verkiezingen van 2022.

2 procent
extra krimp
De Britse economie stevent af op een krimp van 11,3 procent dit jaar, de grootste klap in ruim drie eeuwen. Een no-deal zou in 2021 nog eens 2 procent extra afschaven van het bbp.

Een deal vergt dus toegevingen aan beide kanten. Europese onderhandelaars speculeren dat Johnson bereid is tot toegevingen nu er tegen de klok wordt onderhandeld. Dat de premier de harde brexiteers uit zijn entourage, zoals zijn ‘Raspoetin’ Dominic Cummings, op straat zette, versterkt die hoop.

Britse meegaandheid kan Europa aanzetten tot toegevingen in sectoren waarvan het zelf alle troeven in handen heeft. De Londense City smeekt om het behoud van het Europees paspoort, om de activiteiten na de brexit ongehinderd voort te zetten.

Het Europese brexitfront vertoont wel barsten. Duits bondskanselier Angela Merkel jaagt op een succesje - en het behoud van de afzetmarkt voor de eigen auto-industrie. Frankrijk en Nederland vrezen dat een te snelle deal belangrijke Europese principes op het spel zet en gaten maakt in de interne markt. Zij eisen daarom inzage in alle afspraken voor een deal beklonken wordt. ‘Er kan altijd nog een wiel afdraaien’, is in de wandelgangen te horen.

Trekt Amerikaans president in spe Joe Biden Johnson over de streep? ©AFP

Ook de Verenigde Staten zetten Johnson onder druk. De Britse premier wil graag snel een handelsakkoord met de VS. Maar president in spe Joe Biden, die trots is op zijn Ierse roots, heeft Johnson al duidelijk gemaakt dat een no-deal met Europa een akkoord met de VS uitsluit. Een no-deal kan opnieuw een harde grens tussen Ierland en Noord-Ierland trekken en de Ierse vrede, vastgelegd in de Goede Vrijdag-akkoorden, in het gedrang brengen.

Gevolgen. Gaat Johnson zijn politiek kapitaal verspelen met het verkopen van een deal die moeilijk ligt bij zijn achterban? In Europa dreigen enkele nationale veto’s. De Europese idee was altijd om een duidelijk voorbeeld te stellen tussen de ‘ins’ en 'outs’ van de Europese markt en douane-unie. Met een deal die tariefvrije toegang en handelsfaciliteiten inhoudt zonder lidmaatschap of bijdragen aan de EU-club, springt Johnson veel verder. Te ver misschien?

Lees verder

Advertentie
Advertentie