Risico op harde brexit uitgesteld tot 12 april

De Britse premier Theresa May zet alles op alles om 'haar' brexitdeal door het Lagerhuis te krijgen. ©EPA

De 27 Europese leiders leggen de verantwoordelijkheid voor een eventuele no deal volledig in Londen.

De Europese leiders raakten het donderdagavond laat eens over hun antwoord op de brief van de Britse premier Theresa May om de deadline voor de brexit uit te stellen van 29 maart tot 30 juni.

Europa is bereid de deadline uit te stellen, maar heeft een scala van mogelijke uitstapdata: een harde brexit zonder akkoord op 12 april, een geordende brexit op 22 mei, of een uitstel van de deadline voor een veel langere periode en dus mogelijk afstel. Premier Theresa May aanvaardt dat plan.

Onzekerheid

Europees Raadsvoorzitter Donald Tusk had woensdag al een duidelijke voorwaarde verbonden aan het uitstellen van de brexit: het Brits Lagerhuis moet de deal die May eind november sloot met de 27 EU-leiders volgende week goedkeuren. 

Het Lagerhuis heeft die deal al tweemaal met een ruime meerderheid afgeschoten. Veel vertrouwen in een goede afloop van die stemming is er dus niet aan Europese kant. Want wat gebeurt er als het Brits parlement volgende week de brexitdeal een derde keer wegstemt? May bleef donderdagnamiddag het antwoord op die vraag schuldig.

Als het Brits parlement de brexitdeal volgende week niet goedkeurt, zijn we op weg naar een no deal. Dat weten we allemaal.
Emmanuel Macron
Frans president

Die onzekerheid zette de Europeanen voor een gigantisch dilemma. Het scenario van een no deal komt daardoor schrikwekkend snel dichterbij. De Franse president Emmanuel Macron was ondubbelzinnig toen hij aankwam op de Europese top: als de brexitdeal in Londen wordt weggestemd, ‘gaan we naar een chaotische no deal’.

En ook May leek meer dan ooit tevoren te berusten in een harde brexit. Het was alsof ze zelf niet meer geloofde dat de deal door haar parlement geraakt.

Europese verkiezingen

De Europese leiders willen de onzekerheid niet tot de laatste uren voor 29 maart laten voortduren. Onbeslistheid zou leiden tot weer een andere Europese top eind volgende week over al dan niet uitstellen van de brexitdeadline. In dat geval kan Londen makkelijk de schuld voor een vertrek zonder akkoord op de rug van een onwelwillend Europa schuiven. 

Europa wil zich niet in het Brits keurslijf laten duwen. Als het dan toch tot een chaotisch vertrek van de Britten uit de Europese Unie komt, moet dat onomstotelijk een duidelijke keuze van de Britten zelf zijn.

Tegelijk moet een langer uitstel dat tijd geeft om de brexit te heroverwegen, nieuwe verkiezingen uit te schrijven of een tweede referendum te houden op tafel blijven. Maar met een langere deadline, tot eind dit jaar of voor onbepaalde tijd, moeten de Britten deelnemen aan de Europese verkiezingen.

John Bercow, voorzitter van het Britse Lagerhuis. ©REUTERS

Als de Britten langer in de Unie blijven, zijn ze juridisch verplicht Europese verkozenen naar Straatsburg af te vaardigen. Doen ze dat niet, dan riskeert Europa volledig onbestuurbaar te worden. De verkiezingen kunnen dan aangevochten worden als ongeldig. De deadline om verkiezingen te houden is volgens de Britse kieswet 11 april. 

Wat zijn nu de opties?

We beslisten alle opties voor brexit open te houden tot 12 april, zei Tusk na afloop van het overleg. Hij voegde eraan toe dat hij 'voor deze top erg triest was, maar nu heel wat optimistischer'. 

Als het Brits parlement de brexitdeal goedkeurt, krijgt May tijd tot 22 mei om de noodzakelijke wetgeving door het parlement te jagen. De voorzitter van het Lagerhuis, John Bercow, weigerde begin deze week een nieuwe stemming over dezelfde tekst.

Daarom gaan de 27 EU-lidstaten in op de vraag van May alweer een nieuw juridische instrument goed te keuren voor een nieuwe stemming. In die verbintenis onderschrijven de 27 EU-leiders de garanties van  Europees Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker dat de Britten niet eeuwig opgesloten blijven in de douane-unie met Europa die in de overgangsperiode voorzien is.

Als op 12 april de brexitdeal niet is goedgekeurd in het Lagerhuis, is geen verder uitstel mogelijk en kiest Londen voor een no deal. Tenzij de Britten voor die datum aangeven dat ze deelnemen aan de Europese verkiezingen.

Maar May herhaalde donderdagnacht dat ze niet van plan is Europese verkiezingen te organiseren. Ze heeft ook geen enkele intentie de brexitaanvraag eenzijdig in te trekken. De Britse premier gaat nu vooral werken aan de parlementaire goedkeuring van 'haar' deal: 'De parlementsleden hebben nu een duidelijke keuze te maken.'

De Europese toekomst

Vooral de Franse president Macron wilde vermijden dat Europa van top naar top zwalpt. Hij opperde de deadline van 22 mei nog te vervroegen naar 7 mei. Dat is twee dagen voor een belangrijke  top in de Roemeense stad Sibiu over de toekomst van Europa na de brexit.

Macron, maar ook de Duitse kanselier Angela Merkel, is erg gehaast om met dat toekomstdebat te beginnen. De brexit heeft al te veel tijd en energie opgeslokt. Zo raakten de EU-leiders donderdag niet meer toe aan hun strategisch debat over de relaties met China. 'China, ons industriebeleid, dat zijn de thema's voor de toekomst', benadrukte ook  Juncker.

Lees verder

Advertentie
Advertentie