Uitstel brexit tot 31 oktober

De Britse premier Theresa May (links) en de Duitse bondskanselier Angela Merkel. ©EPA

De Europese leiders verschuiven de brexitdeadline met zeven maanden. Maar de frustratie over de harde houding van de Franse president Emmanuel Macron is groot.

Londen krijgt zeven maanden tijd om een parlementair akkoord te vinden over hoe het nu verder moet met de brexit. De Europese leiders verlengden woensdagnacht de deadline voor een ordentelijke scheiding tot 31 oktober van dit jaar.

Premier Theresa May stemde met die regeling in. Die datum is zeven maanden na 29 maart, de oorspronkelijke deadline voor een Brits vertrek uit de Europese Unie.

De beslissing over de verlenging had veel voeten in de aarde. Voor het begin van de Europese top was al duidelijk dat een meerderheid van de lidstaten een lang uitstel van de brexit wenste. Het scenario van een chaotische no deal schrikt ook de Europese lidstaten af. De economische en politieke kostprijs voor zo'n denderende val uit de EU is te hoog.

Europese leiders willen bovendien niet om de zoveel weken opnieuw naar Brussel voor een brexittop. Van de ene cliffhanger tegen een volgende deadline opbotsen werkt tegendraads. Dat bestendigt de onzekerheid voor burgers en bedrijven, beklemtoonde EU-Raadsvoorzitter Donald Tusk. 

Brexit wordt flexit

Tusk kwam een week geleden al met de idee van een 'flexit', een flexibel uitstel van de brexit. Die flexit  geeft de regie van de brexit terug aan de EU. De extra tijd dient enkel om de brexitdeal die premier Theresa May in november met de EU-leiders beklonk, door het Britse parlement te krijgen en niet om opnieuw te beginnen onderhandelen.

We verwachten dat de komende weken iets gaat bewegen in de Britse politiek.
EU-diplomaat

Maar als May haar deal alsnog door het parlement krijgt, kunnen de Britten de eerste dag van de daaropvolgende maand uit de EU stappen. De onderliggende bedoeling is duidelijk. 'We verwachten dat de komende weken iets gaat bewegen in de Britse politiek', merkt een EU-diplomaat op.

De Europese landen kunnen intussen focussen op de belangrijke debatten voor de toekomst: de verdeling van de Europese topjobs, de Europese meerjarenbegroting, of actuele thema's als economie, klimaat en defensie. De brexit heeft de voorbije drie jaar al te veel energie en tijd opgeslokt.

Geen nieuwe cliffhanger in juni

Tegelijk willen de EU-leiders wel blijven opvolgen wat Londen doet. Op de Europese top van juni wordt opnieuw een brexitmoment ingelast. May (of haar opvolger) zal er verslag moeten uitbrengen aan de overige leiders over hoe de gesprekken met de oppositiepartij Labour vorderen.

'Juni wordt geen nieuwe cliffhanger met mogelijk een no deal', waarschuwde EU-Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Tusk beklemtoonde dat de EU-leiders in juni enkel geïnformeerd gaan worden, maar dat er geen nieuwe discussie komt.

Wel blijft de kans op een Brits vertrek uit de EU zonder deal bestaan. Indien Londen niet volwaardig deelneemt aan de Europese verkiezingen op 23 mei en 73 nieuwe Britse Europarlementsleden naar Straatsburg stuurt, tuimelt het land alsnog zonder akkoord uit de Europese Unie op 1 juni.

Geen Brit in nieuwe Commissie

De langere Britse aanwezigheid in Europa zat de Franse president Emmanuel Macron niet lekker. Hij legde van bij de aanvang van de Europese top de lat heel hoog. Hij weigerde elke verlenging die verder liep dan 30 juni. Dat is de deadline die Theresa May zelf had geopperd. 

De datum van 31 oktober valt samen met de - in principe - de laatste dag van de Commissie-Juncker.  Tenzij er in oktober opnieuw een verlenging komt, wat niemand voorlopig wil uitsluiten, zal geen Brit zitten in de volgende Europese Commissie. 

De Franse president Emmanuel Macron veroorzaakte op de top frustratie met zijn harde lijn. Angela Merkel was not amused. ©AFP
Macron wilde straffe voorwaarden verbinden aan het verlengd verblijf van de Britten. Hij wilde daarmee vermijden dat de Britten Europese beslissingen blokkeren of erger, de Europese Unie lamleggen van binnenuit.

Juridisch zijn er geen harde garanties mogelijk om de Britten de handen te binden. Er bestaat niet zoiets als een 'half EU-lidmaatschap', ook al zitten de Britten er met een been in en met een ander been uit. Alle EU-lidstaten hebben dezelfde rechten en dezelfde plichten in de EU-verdragen. Maar tegelijk vraagt het EU-verdrag wel dat lidstaten 'oprecht samenwerken' en dus mekaar geen stokken in de wielen steken.

Een verwijzing naar die plicht tot oprechte samenwerking volstond niet voor Macron. Hij wilde vermijden dat de Britten het Trojaanse paard worden van Europa. Macron eiste daarom juridische garanties dat Londen zich onthoudt in de belangrijke discussies die eraan komen.

Maar veel verder dan 'terughoudendheid' vragen van de Britten in de Europese besluitvorming kwam het niet. Een tekstvoorstel van premier Charles Michel dat het VK vraagt 'zijn engagementen en verdragsverplichtingen aan te passen aan zijn status als vertrekkend land' moest anderhalf uur wachten op het fiat van de juridische dienst van de Europese Raad. 

Meer vergaderen met 27

Wel gaan de 27 EU-leiders en ministers meer en meer onderling overleggen en vergaderen zonder de Britten. Op die manier worden beslissingen voorgekauwd. Voor de formele beslissingen stemt Londen wel mee.

Er is een precedent  voor zo'n verschillende behandeling in Europa, merkte Juncker op. De ministers van Financiën van de eurozone overleggen ook informeel in de eurogroep. De Britten waren daar destijds niet blij mee.

Brexiteers beloven nu om het de Europese partners moeilijk te maken de komende maanden. Dat is niets nieuws.
Jean-Claude Juncker
EU-Commissievoorzitter
De geruchten van brexiteers als Jacob Rees-Mogg dat ze het de EU-partners de komende maanden moeilijk zullen maken, is voor Juncker dan ook 'niets nieuws'. Maar dat de Britten veel Europese beslissingen kunnen blokkeren is ver van de waarheid. Voor bijna alle beslissingen, inclusief de verdeling van EU-topjobs, volstaat een meerderheid.

Macron doet een 'De Gaulleke'

De Franse president Emmanuel Macron stelde zich behoorlijk onverzoenlijk op tijdens de top. Hij stond helemaal alleen met zijn eis voor een korte deadline, tot maximaal 30 juni. De meeste andere landen konden leven met een langer uitstel. Maar ondanks dat isolement weigerde Macron elk compromis. 

Dat leidde tot ergernis omdat net Macron de mond vol heeft van de Europese eenheid en het spreken met één stem in de wereld. Dat Macron nu openlijk de Europese eenheid te grabbel gooide, kon ook Donald Tusk niet smaken.

Juncker haalde openlijk uit naar de Franse president. Hij verweet hem louter om interne politieke redenen zo'n hoge borst op te zetten in Brussel. Franse politieke kringen zien in de brexit een manier om de verloren Franse invloed in Europa terug te winnen, nu de Britten, altijd al de perfide strategische rivaal, de plaat poetsen.

De vergelijking met generaal De Gaulle die de 'non' zei tegen de Britse toetreding tot de EEG duikt hand over hand op. 'Frankrijk heeft nu de historische kans om de rol van De Gaulle te spelen tegenover Groot-Brittannië', tweette het invloedrijke Europarlementslid Alain Lamassoure woensdag. De Britten een halt toeroepen gaat het om het 'overleven van het Europees project.  

Macron heeft zich met deze houding geen vrienden gemaakt. De Duitse kanselier Angela Merkel klaagde eerder op de dag al over de onverzettelijkheid van Macron. 'Ik begrijp hem niet', zei ze in de marge van de top van de centrumrechtse EVP-partij waartoe ze behoort. 'Hij ziet niet dat een lang uitstel net meer druk zet op de Britse politiek.'

 

Lees verder

Advertentie
Advertentie